કિમિદં ભાષસે રાજન્ વાક્યં ગરરુજોપમમ્। આનાયયિતુમક્લિષ્ટં પુત્રં રામમિહાર્હસિ
રાજા, તમે આ કેવી ઝેરી બાણ જેવી વાતો બોલો છો? તમારે તરત જ રામને બોલાવવો જોઈએ.
સ્થાપ્ય રાજ્યે મમ સુતં કૃત્વા રામં વનેચરમ્। નિઃસપત્નાં ચ માં કૃત્વા કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ
મારા પુત્રને રાજગાદી પર બેસાડો, રામને જંગલમાં મોકલો અને મને સ્પર્ધાવિહિન કરો—ત્યારે તમારું કર્તવ્ય પૂર્ણ થશે.
સ તુન્ન ઇવ તીક્ષ્ણેન પ્રતોદેન હયોત્તમઃ। રાજા પ્રચોદિતોઽભીક્ષ્ણં કૈકેય્યા વાક્યમબ્રવીત્
પછી કૈકેયી દ્વારા વારંવાર ઉશ્કેરાયેલા ઉત્તમ ઘોડા પર તીક્ષ્ણ કટારીના ઘા જેવા રાજાએ આ શબ્દો કહ્યા.
ધર્મબન્ધેન બદ્ધોઽસ્મિ નષ્ટા ચ મમ ચેતના। જ્યેષ્ઠં પુત્રં પ્રિયં રામં દ્રષ્ટુમિચ્છામિ ધાર્મિકમ્
હું ધર્મના બંધનમાં બંધાયેલો છું અને મારું મન ગુમ થઈ ગયું છે; હું મારા ધર્મનિષ્ઠ અને પ્રિય જેઠ રામને જોવા ઈચ્છું છું.
તતઃ પ્રભાતાં રજનીમુદિતે ચ દિવાકરે। પુણ્યે નક્ષત્રયોગે ચ મુહૂર્તે ચ સમાગતે
પછી પવિત્ર રાત પૂરી થઈ, સૂર્ય ઉગ્યો, શુભ નક્ષત્રયોગ અને યોગ્ય મુહૂર્ત આવી ગયો.
વસિષ્ઠો ગુણસમ્પન્નઃ શિષ્યૈઃ પરિવૃતસ્તથા। ઉપગૃહ્યાશુ સમ્ભારાન્ પ્રવિવેશ પુરોત્તમમ્
ગુણોથી ભરપૂર વસિષ્ઠ પોતાના શિષ્યો સાથે, જરૂરી સામાન ઝડપથી લઈ, શ્રેષ્ઠ નગરમાં પ્રવેશ્યા.
સિક્તસમ્માર્જિતપથાં પતાકોત્તમભૂષિતામ્। સંહૃષ્ટમનુજોપેતાં સમૃદ્ધવિપણાપણામ્
એ શહેરમાં રસ્તાઓ છાંટીને સાફ કરવામાં આવ્યા હતા, સુંદર ધ્વજાઓથી શોભાયમાન, આનંદિત સેવકો અને સમૃદ્ધ બજારોથી ભરપૂર હતી.
મહોત્સવસમાયુક્તાં રાઘવાર્થે સમુત્સુકામ્। ચન્દનાગુરુધૂપૈશ્ચ સર્વતઃ પરિધૂમિતામ્
શહેરમાં મહોત્સવની તૈયારી હતી, રાઘવ માટે ઉત્સુકતા છવાઈ હતી અને ચંદન, અગર અને ધૂપની સુગંધથી સર્વત્ર મહેકતી હતી.
તાં પુરીં સમતિક્રમ્ય પુરંદરપુરોપમામ્। દદર્શાન્તઃપુરં શ્રીમાન્ નાનાધ્વજગણાયુતમ્
વસિષ્ઠ એ ઇન્દ્રના નગર જેવી એ પુરીને પાર કરી, અને અનેક પ્રકારની ધ્વજાઓથી શોભાયમાન આંતઃપુરને જોયું.
પૌરજાનપદાકીર્ણં બ્રાહ્મણૈરુપશોભિતમ્। યષ્ટિમદ્ભિઃ સુસમ્પૂર્ણં સદશ્વૈઃ પરમાર્ચિતૈઃ
એ મહેલ શહેર અને ગામના લોકોથી ભરેલો, દંડધારી બ્રાહ્મણોથી શોભિત, ઉત્તમ ઘોડાઓથી પરિપૂર્ણ અને ખૂબ માન પામેલો હતો.
તદન્તઃપુરમાસાદ્ય વ્યતિચક્રામ તં જનમ્। વસિષ્ઠઃ પરમપ્રીતઃ પરમર્ષિભિરાવૃતઃ
એ આંતઃપુરમાં પહોંચી, પ્રસન્ન મનથી અને મહાન ઋષિઓથી ઘેરાયેલા વસિષ્ઠ એ ભેગા થયેલા લોકોને પાર કર્યો.
સ ત્વપશ્યદ્ વિનિષ્ક્રાન્તં સુમન્ત્રં નામ સારથિમ્। દ્વારે મનુજસિંહસ્ય સચિવં પ્રિયદર્શનમ્
ત્યાં તેણે મનુષ્યોમાં સિંહ એવા, સૌમ્ય અને પ્રિય સમંત્રી સુમંત્રને દરવાજા પાસે બહાર આવતા જોયા.
તમુવાચ મહાતેજાઃ સૂતપુત્રં વિશારદમ્। વસિષ્ઠઃ ક્ષિપ્રમાચક્ષ્વ નૃપતેર્મામિહાગતમ્
મહાતેજસ્વી વસિષ્ઠ એ કુશળ રથચાલક સુમંત્રને કહ્યું: 'ઝડપથી રાજાને કહો કે હું અહીં આવ્યો છું.'
ઇમે ગઙ્ગોદકઘટાઃ સાગરેભ્યશ્ચ કાઞ્ચનાઃ। ઔદુમ્બરં ભદ્રપીઠમભિષેકાર્થમાહૃતમ્
'આ રહી ગંગાજળથી ભરેલી ઘડાઓ, દરિયાઈ સોનાના વાસણો અને અભિષેક માટે લાવવામાં આવેલ ઉદુમ્બરનું શુભ પાટલ.'
સર્વબીજાનિ ગન્ધાશ્ચ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ। ક્ષૌદ્રં દધિ ઘૃતં લાજા દર્ભાઃ સુમનસઃ પયઃ
'બધા પ્રકારના બીજ, સુગંધિત પદાર્થો, વિવિધ રત્નો, મધ, દહીં, ઘી, લાજ, દર્ભા ઘાસ, ફૂલો અને દૂધ અહીં છે.'
અષ્ટૌ ચ કન્યા રુચિરા મત્તશ્ચ વરવારણઃ। ચતુરશ્વો રથઃ શ્રીમાન્ નિસ્ત્રિંશો ધનુરુત્તમમ્
'અહીં આઠ સુંદર કન્યાઓ, ઉન્મત્ત મહારથી હાથી, ચાર ઘોડાવાળો ભવ્ય રથ, તલવાર અને ઉત્તમ ધનુષ્ય પણ છે.'
વાહનં નરસંયુક્તં છત્રં ચ શશિસંનિભમ્। શ્વેતે ચ વાલવ્યજને ભૃઙ્ગારં ચ હિરણ્મયમ્
માણસો સાથેનું વાહન, ચાંદની જેવું છત્ર, સફેદ ચામર અને સોનાનું છાંટવાનું પાત્ર.
હેમદામપિનદ્ધશ્ચ કકુદ્માન્ પાણ્ડુરો વૃષઃ। કેસરી ચ ચતુર્દંષ્ટ્રો હરિશ્રેષ્ઠો મહાબલઃ
સોનાની સાંકળોથી શોભતો, કૂહાડાવાળો, ફિક્કા રંગનો વાછરડો; ચાર દાંતવાળો, વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ અને બહુ બળવાન સિંહ.
સિંહાસનં વ્યાઘ્રતનુઃ સમિધશ્ચ હુતાશનઃ। સર્વે વાદિત્રસઙ્ઘાશ્ચ વેશ્યાશ્ચાલંકૃતાઃ સ્ત્રિયઃ
સિંહાસન, વાઘની ખાલ, યજ્ઞ માટેની લાકડીઓ અને અગ્નિ; વિવિધ વાદ્યયંત્રો અને આભૂષણોથી સજ્જ સ્ત્રીઓ.
આચાર્યા બ્રાહ્મણા ગાવઃ પુણ્યાશ્ચ મૃગપક્ષિણઃ। પૌરજાનપદશ્રેષ્ઠા નૈગમાશ્ચ ગણૈઃ સહ
ગુરુઓ, બ્રાહ્મણો, પવિત્ર ગાયો, શુભ પ્રાણીઓ અને પક્ષીઓ; શહેર અને ગામના શ્રેષ્ઠ લોકો તથા વેપારીઓ તેમના સમૂહ સાથે.
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ પ્રીયમાણાઃ પ્રિયંવદાઃ। અભિષેકાય રામસ્ય સહ તિષ્ઠન્તિ પાર્થિવૈઃ
આ અને ઘણા અન્ય ખુશ અને મીઠા બોલતા લોકો રાજાઓ સાથે રામજીના અભિષેક માટે એકત્ર થયા છે.
ત્વરયસ્વ મહારાજં યથા સમુદિતેઽહનિ। પુષ્યે નક્ષત્રયોગે ચ રામો રાજ્યમવાપ્નુયાત્
મહારાજ પાસે જલદી જાઓ જેથી શુભ દિવસ આવે અને પુષ્ય નક્ષત્રમાં રામજીને રાજ્ય પ્રાપ્ત થાય.
ઇતિ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સૂતપુત્રો મહાબલઃ। સ્તુવન્ નૃપતિશાર્દૂલં પ્રવિવેશ નિવેશનમ્
આ શબ્દો સાંભળી, રથચાલકનો બળવાન પુત્ર રાજાઓમાં સિંહ સમાન રાજાને વખાણતો મહેલમાં પ્રવેશ્યો.
તં તુ પૂર્વોદિતં વૃદ્ધં દ્વારસ્થા રાજસમ્મતાઃ। ન શેકુરભિસંરોદ્ધું રાજ્ઞઃ પ્રિયચિકીર્ષવઃ
મહેલના દ્વારે ઉભેલા રાજાના મનપસંદ સેવકો એ પહેલાં ઉલ્લેખિત વૃદ્ધને રોકી શક્યા નહીં, કારણ કે તેઓ રાજાને ખુશ કરવા માંગતા હતા.
સ સમીપસ્થિતો રાજ્ઞસ્તામવસ્થામજજ્ઞિવાન્। વાગ્ભિઃ પરમતુષ્ટાભિરભિષ્ટોતું પ્રચક્રમે
રાજા પાસે જઈ, તેની સ્થિતિ સમજીને, તેણે ખૂબ આનંદથી ભરેલા શબ્દોથી રાજાની પ્રશંસા શરૂ કરી.
તતઃ સૂતો યથાપૂર્વં પાર્થિવસ્ય નિવેશને। સુમન્ત્રઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા તુષ્ટાવ જગતીપતિમ્
પછી સુમંત્રે, અગાઉની જેમ, મહેલમાં હાથ જોડીને ધરતીના સ્વામીની સ્તુતિ કરી.
યથા નન્દતિ તેજસ્વી સાગરો ભાસ્કરોદયે। પ્રીતઃ પ્રીતેન મનસા તથા નન્દય નસ્તતઃ
જેમ તેજસ્વી સાગર સૂર્યોદયે આનંદિત થાય છે, તેમ તમે પણ આનંદી મનથી અમને ખુશી આપો.
ઇન્દ્રમસ્યાં તુ વેલાયામભિતુષ્ટાવ માતલિઃ। સોઽજયદ્ દાનવાન્ સર્વાંસ્તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
આ સમયે માતલીએ ઇન્દ્રની સ્તુતિ કરી હતી અને તેણે બધા દાનવોને જીત્યા હતા; એ જ રીતે હું તમને જાગૃત કરું છું.
વેદાઃ સહાઙ્ગા વિદ્યાશ્ચ યથા હ્યાત્મભુવં પ્રભુમ્। બ્રહ્માણં બોધયન્ત્યદ્ય તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
જેમ વેદો અને તેમની શાખાઓ વિજ્ઞાન સાથે આત્મજ્ઞાની બ્રહ્માને જાગૃત કરે છે, તેમ આજે હું તમને જાગૃત કરું છું.
આદિત્યઃ સહ ચન્દ્રેણ યથા ભૂતધરાં શુભામ્। બોધયત્યદ્ય પૃથિવીં તથા ત્વાં બોધયામ્યહમ્
જેમ સૂર્ય અને ચંદ્ર સાથે મળીને સુંદર પૃથ્વીને જાગૃત કરે છે, તેમ હું તમને જાગૃત કરું છું.