એવં પ્રવ્રાજિતશ્ચૈવ રામોઽરામો ભવિષ્યતિ। ભરતશ્ચ ગતામિત્રસ્તવ રાજા ભવિષ્યતિ
આ રીતે, રામ વનમાં જશે તો તે રામ રહેશે નહિ અને ભરત તમારા માટે દુશ્મનોમુક્ત રાજા બનશે.
યેન કાલેન રામશ્ચ વનાત્ પ્રત્યાગમિષ્યતિ। અન્તર્બહિશ્ચ પુત્રસ્તે કૃતમૂલો ભવિષ્યતિ
જ્યારે રામ વનથી પાછો ફરશે, ત્યારે તમારો પુત્ર અંદરથી અને બહારથી મજબૂત રીતે સ્થિર થઈ જશે.
સંગૃહીતમનુષ્યશ્ચ સુહૃદ્ભિઃ સાકમાત્મવાન્। પ્રાપ્તકાલં નુ મન્યેઽહં રાજાનં વીતસાધ્વસા
મિત્રો સાથે, આત્મવિશ્વાસ સાથે અને વિશ્વાસુ માણસોથી ઘેરાયેલો, તમારો પુત્ર સુરક્ષિત રહેશે અને મને લાગે છે કે સમય આવે ત્યારે રાજા પણ નિર્ભય રહેશે.
રામાભિષેકસંકલ્પાન્નિગૃહ્ય વિનિવર્તય। અનર્થમર્થરૂપેણ ગ્રાહિતા સા તતસ્તયા
રામના અભિષેકના નિશ્ચયથી રાજાને અટકાવો અને પાછો ફેરવો; એણે તમને લાભના રૂપમાં અનર્થ અપાવ્યા છે.
હૃષ્ટા પ્રતીતા કૈકેયી મન્થરામિદમબ્રવીત્। સા હિ વાક્યેન કુબ્જાયાઃ કિશોરીવોત્પથં ગતા
આનંદિત અને વિશ્વાસથી ભરેલી કૈકેયી મન્થરાને આ રીતે બોલી; કારણ કે કુબજાની વાતોથી તે જાણે નાની છોકરી જેવી ભટકી ગઈ હતી.
કૈકેયી વિસ્મયં પ્રાપ્ય પરં પરમદર્શના। પ્રજ્ઞાં તે નાવજાનામિ શ્રેષ્ઠે શ્રેષ્ઠાભિધાયિનિ
કૈકેયી, આશ્ચર્યચકિત અને અતિ સુંદર, બોલી: 'હું તારી બુદ્ધિને ઓછું માનતી નથી, હે શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ કહેનારી.'
પૃથિવ્યામસિ કુબ્જાનામુત્તમા બુદ્ધિનિશ્ચયે। ત્વમેવ તુ મમાર્થેષુ નિત્યયુક્તા હિતૈષિણી
પૃથ્વી પર જેટલી પણ કૂબજ સ્ત્રીઓ છે, તું સમજદારીમાં સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે; અને મારા હિતમાં સદા લાગેલી, સદા શુભેચ્છુક પણ તું જ છે.
નાહં સમવબુદ્ધ્યેયં કુબ્જે રાજ્ઞશ્ચિકીર્ષિતમ્। સન્તિ દુઃસંસ્થિતાઃ કુબ્જાઃ વક્રાઃ પરમપાપિકાઃ
હું રાજાએ શું ઇચ્છ્યું છે તે સમજાઈ શકી ન હોત, હે કૂબજ, કારણ કે કેટલીક કૂબજ સ્ત્રીઓ દુર્ભાવનાવાળી, વાંકડી અને અત્યંત દુષ્ટ પણ હોય છે.
ત્વં પદ્મમિવ વાતેન સંનતા પ્રિયદર્શના। ઉરસ્તેઽભિનિવિષ્ટં વૈ યાવત્ સ્કન્ધાત્ સમુન્નતમ્
તું પવનથી વળી ગયેલા કમળ જેવી સુંદર દેખાય છે; તારો ઉર, ખભા પરથી ઊંચો અને મજબૂત રીતે સ્થિર છે.
અધસ્તાચ્ચોદરં શાન્તં સુનાભમિવ લજ્જિતમ્। પ્રતિપૂર્ણં ચ જઘનં સુપીનૌ ચ પયોધરૌ
નીચે તારો પેટ શાંત અને નમ્ર છે, સુંદર નાભિ જેવી લજ્જાશીલ છે; તારો કટિ ભાગ ભરેલો છે અને તારા સ્તન સુંદર ગોળ છે.
વિમલેન્દુસમં વક્ત્રમહો રાજસિ મન્થરે। જઘનં તવ નિર્મૃષ્ટં રશનાદામભૂષિતમ્
તારો ચહેરો નિર્મળ ચાંદની જેવો શુદ્ધ છે—વાસ્તવમાં, હે મન્થરા, તું તેજસ્વી છે; તારો ચમકતો કટિ ભાગ રત્નજડિત કમરપટ્ટાથી શોભાયમાન છે.
જઙ્ઘે ભૃશમુપન્યસ્તે પાદૌ ચ વ્યાયતાવુભૌ। ત્વમાયતાભ્યાં સક્થિભ્યાં મન્થરે ક્ષૌમવાસિની
તારી જાંઘો મજબૂત રીતે સ્થિર છે અને તારા બંને પગ લાંબા અને સરળ છે; હે મન્થરા, તું નાજુક વસ્ત્ર પહેરીને સુંદર જાંઘવાળી દેખાય છે.
અગ્રતો મમ ગચ્છન્તી રાજસેઽતીવ શોભને। આસન્ યાઃ શમ્બરે માયાઃ સહસ્રમ્ અસુરાધિપે
જ્યારે તું મારા આગળ આગળ ચાલે છે, હે અતિ સુંદર, ત્યારે તું ખૂબ જ તેજસ્વી લાગે છે; જેમ શમ્બર અસુરપતિ પાસે હજાર જાદુઈ કળાઓ હતી—
હૃદયે તે નિવિષ્ટાસ્ તા ભૂયશ્ ચાન્યાઃ સહસ્રશઃ। તદેવ સ્થગુ(=પૃષ્ઠ-વક્રભાગઃ) યદ્ દીર્ઘં રથ-ઘોણમ્ ઇવાયતમ્
એ બધી કળાઓ તારા હૃદયમાં પ્રવેશી ગઈ છે અને એ સિવાય પણ હજારો નવી કળાઓ છે; તારો પીઠ પણ રથના જૂઆ જેવો લાંબો અને વાંકડો છે.
મતયઃ ક્ષત્ર-વિદ્યાશ્ ચ માયાશ્ચાત્ર વસન્તિ તે। અત્ર તેઽહં પ્રમોક્ષ્યામિ માલાં કુબ્જે હિરણ્મયીમ્
બુદ્ધિ, રાજકારણની કળા અને માયા—all તારી અંદર વસે છે; હવે, હે કૂબજ, હું તને સોનાની માળા પહેરાવીશ.
અભિષિક્તે ચ ભરતે રાઘવે ચ વનં ગતે। જાત્યેન ચ સુવર્ણેન સુનિષ્ટપ્તેન સુન્દરિ
જ્યારે ભરતનું અભિષેક થશે અને રાઘવ વનમાં જશે, ત્યારે, હે સુંદર, હું તને શુદ્ધ અને સારી રીતે ઘસેલું સોનુ લગાવીશ.
લબ્ધાર્થા ચ પ્રતીતા ચ લેપયિષ્યામિ તે સ્થગુ। મુખે ચ તિલકં ચિત્રં જાતરૂપમયં શુભમ્
જ્યારે તને તારો ઇચ્છિત ફળ મળશે અને તું આનંદિત થશે, ત્યારે હું તારા પીઠ પર સોનુ લગાવીશ; અને તારા મુખ પર સુંદર, ઝવેરાતથી બનેલું તિલક પણ મુકીશ.
કારયિષ્યામિ તે કુબ્જે શુભાન્યાભરણાનિ ચ। પરિધાય શુભે વસ્ત્રે દેવતેવ ચરિષ્યસિ
હે કૂબજ, હું તારા માટે સુંદર આભૂષણો બનાવડાવીશ; અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને તું દેવી જેવી ફરશે.
ચન્દ્રમાહ્વયમાનેન મુખેનાપ્રતિમાનના। ગમિષ્યસિ ગતિં મુખ્યાં ગર્વયન્તી દ્વિષજ્જને
ચાંદની જેવો તેજસ્વી અને અનન્ય સૌંદર્ય ધરાવતો ચહેરો લઈને, તું રાજવી ચાલથી ચાલશે અને તારા શત્રુઓને ઈર્ષ્યા થાશે.
તવાપિ કુબ્જાઃ કુબ્જાયાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ। પાદૌ પરિચરિષ્યન્તિ યથૈવ ત્વં સદા મમ
બીજી કૂબજ સ્ત્રીઓ પણ સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈને તારા પગે સેવા કરશે, જેમ તું હંમેશા મારી સેવા કરે છે.
ઇતિ પ્રશસ્યમાના સા કૈકેયીમિદમબ્રવીત્। શયાનાં શયને શુભ્રે વેદ્યામગ્નિશિખામિવ
આ રીતે વખાણવામાં આવીને, કૈકેયી એ શુદ્ધ શય્યાપર શયન કરતી, યજ્ઞકુંડની જ્વાળા જેવી, મન્થરાને આ રીતે બોલી.
ગતોદકે સેતુબન્ધો ન કલ્યાણિ વિધીયતે। ઉત્તિષ્ઠ કુરુ કલ્યાણં રાજાનમનુદર્શય
જ્યારે પાણી સુકાઈ જાય ત્યારે પુલ બાંધવાનો કોઇ અર્થ રહેતો નથી, હે શુભે; ઊઠ, શુભ કાર્ય કર અને રાજાને શોધ.
તથા પ્રોત્સાહિતા દેવી ગત્વા મન્થરયા સહ। ક્રોધાગારં વિશાલાક્ષી સૌભાગ્યમદગર્વિતા
આ રીતે ઉત્સાહિત થઈને, વિશાળ નેત્રવાળી અને પોતાના સૌભાગ્યનો અહંકાર ન ધરાવતી રાણી, મન્થરાને સાથે લઈને ક્રોધગૃહ તરફ ગઈ.
અનેકશતસાહસ્રં મુક્તાહારં વરાઙ્ગના। અવમુચ્ય વરાર્હાણિ શુભાન્યાભરણાનિ ચ
એ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીએ, જે શ્રેષ્ઠ આભૂષણો પહેરવા યોગ્ય હતી, અનેક લાખો મોતીની માળા અને સુંદર આભૂષણો ઉતારી નાખ્યા.
તદા હેમોપમા તત્ર કુબ્જાવાક્યવશંગતા। સંવિશ્ય ભૂમૌ કૈકેયી મન્થરામિદમબ્રવીત્
ત્યારે, સોનાની જેમ તેજસ્વી અને કુબજાની વાતમાં આવીને, કૈકેયી ત્યાં જમીન પર બેસી ગઈ અને મન્થરાને કહ્યું.
ઇહ વા માં મૃતાં કુબ્જે નૃપાયાવેદયિષ્યસિ। વનં તુ રાઘવે પ્રાપ્તે ભરતઃ પ્રાપ્સ્યતે ક્ષિતિમ્
અહીં, કુબજા, તું રાજાને કહી દે કે હું મરી ગઈ છું; પણ જ્યારે રાઘવ વનમાં જશે ત્યારે ભરતને રાજપદ મળશે.
સુવર્ણેન ન મે હ્યર્થો ન રત્નૈર્ન ચ ભોજનૈઃ। એષ મે જીવિતસ્યાન્તો રામો યદ્યભિષિચ્યતે
મને તો સોનામાં, રત્નોમાં કે ખોરાકમાં કોઈ રસ નથી; જો રામને રાજતિલક થશે તો એ જ મારા જીવનનો અંત છે.
તતઃ પુનસ્તાં મહિષીં મહીક્ષિતો વચોભિરત્યર્થમહાપરાક્રમૈઃ। ઉવાચ કુબ્જા ભરતસ્ય માતરં હિતં વચો રામમુપેત્ય ચાહિતમ્
પછી કુબજાએ ફરીથી રાજાની રાણી અને ભરતની માતાને ખૂબ જ તીવ્ર અને ધાડસભર શબ્દોમાં રામ વિશે લાભદાયક અને નુકસાનકારક એમ બંને પ્રકારની વાતો કહી.
પ્રપત્સ્યતે રાજ્યમિદં હિ રાઘવો યદિ ધ્રુવં ત્વં સસુતા ચ તપ્સ્યસે। તતો હિ કલ્યાણિ યતસ્વ તત્ તથા યથા સુતસ્તે ભરતોઽભિષેક્ષ્યતે
જો રાઘવને ખરેખર આ રાજ્ય મળશે તો તું અને તારો દીકરો બંને દુઃખ પામશો; એટલે, સુખી રહેવા માટે તું એવું પ્રયત્ન કર કે તારો પુત્ર ભરત રાજતિલક પામે.
તથાતિવિદ્ધા મહિષીતિ કુબ્જયા સમાહતા વાગિષુભિર્મુહુર્મુહુઃ। વિધાય હસ્તૌ હૃદયેઽતિવિસ્મિતા શશંસ કુબ્જાં કુપિતા પુનઃ પુનઃ
કુબજાના કટુ શબ્દોથી repeatedly ઘાયલ થયેલી રાણી, આશ્ચર્યથી હાથ હૃદય પર રાખીને, ગુસ્સામાં વારંવાર કુબજાને ઠપકો આપતી રહી.