મા સ્મૈનં પ્રત્યુદીક્ષેથા મા ચૈનમભિભાષથાઃ। રુદન્તી પાર્થિવં દૃષ્ટ્વા જગત્યાં શોકલાલસા
તમે રાજાને જોઈ પણ નહિ અને વાત પણ નહિ કરો; જ્યારે રાજા દુઃખી થઈને અને તમારું સ્મરણ કરીને તમારી પાસે આવે, ત્યારે તમે રડતી રહો પણ કંઈ બોલશો નહિ.
દયિતા ત્વં સદા ભર્તુરત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ। ત્વત્કૃતે ચ મહારાજો વિશેદપિ હુતાશનમ્
તમે હંમેશા તમારા પતિને પ્રિય છો—મને એમાં કોઈ શંકા નથી; તમારા માટે મહારાજ તો અગ્નિમાં પણ પ્રવેશી જાય.
ન ત્વાં ક્રોધયિતું શક્તો ન ક્રુદ્ધાં પ્રત્યુદીક્ષિતુમ્। તવ પ્રિયાર્થં રાજા તુ પ્રાણાનપિ પરિત્યજેત્
રાજા તમને ગુસ્સે થઈ શકે નહિ, કે ગુસ્સે થયેલી તમને જોઈ શકે નહિ; તમારા માટે તો રાજા પોતાનો જીવ પણ આપી દે.
ન હ્યતિક્રમિતું શક્તસ્તવ વાક્યં મહીપતિઃ। મન્દસ્વભાવે બુધ્યસ્વ સૌભાગ્યબલમાત્મનઃ
મહારાજ તો તમારું કહેવું ક્યારેય ઉલ્લંઘી શકે નહિ; તમારી સરળતા સાથે, તમારા સોભાગ્યનું બળ સમજજો.
મણિમુક્તાસુવર્ણાનિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ। દદ્યાદ્ દશરથો રાજા મા સ્મ તેષુ મનઃ કૃથાઃ
દશરથ રાજા તમને મણિ, મુક્તા, સોનાં અને અનેક રત્નો આપી શકે; પણ તમારું મન એમાં ન લગાડો.
યૌ તૌ દેવાસુરે યુદ્ધે વરૌ દશરથો દદૌ। તૌ સ્મારય મહાભાગે સોઽર્થો ન ત્વા ક્રમેદતિ
દેવ-અસુરના યુદ્ધમાં દશરથ રાજાએ જે બે વરદાન આપ્યાં હતાં, એનું સ્મરણ તેમને કરાવજો, હે મહાભાગ્યવતી; એ વચન તૂટવું નહિ જોઈએ.
યદા તુ તે વરં દદ્યાત્ સ્વયમુત્થાપ્ય રાઘવઃ। વ્યવસ્થાપ્ય મહારાજં ત્વમિમં વૃણુયા વરમ્
જ્યારે રાઘવ પોતે તમને ઊભી કરે અને મહારાજ હાજર હોય, ત્યારે તમે આ વરદાન માગજો.
રામપ્રવ્રજનં દૂરં નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ। ભરતઃ ક્રિયતાં રાજા પૃથિવ્યાં પાર્થિવર્ષભ
રામનું વનમાં ચૌદ વર્ષનું વનવાસ—નવ અને પાંચ વર્ષ—થાય અને ભરત પૃથ્વી પર રાજા બને, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ રામે પ્રવ્રાજિતે વનમ્। રૂઢશ્ચ કૃતમૂલશ્ચ શેષં સ્થાસ્યતિ તે સુતઃ
જ્યારે રામ ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં રહેશે, ત્યારે તમારો પુત્ર મજબૂત, મૂળવત્તો અને સ્થિર બની રહેશે.
રામપ્રવ્રાજનં ચૈવ દેવિ યાચસ્વ તં વરમ્। એવં સેત્સ્યન્તિ પુત્રસ્ય સર્વાર્થાસ્તવ કામિનિ
હે દેવી, રામના વનવાસનું વરદાન માગજો; આમ, તમારા પુત્રની બધી ઈચ્છાઓ પૂરી થશે, હે ઈચ્છાવાળી.
એવં પ્રવ્રાજિતશ્ચૈવ રામોઽરામો ભવિષ્યતિ। ભરતશ્ચ ગતામિત્રસ્તવ રાજા ભવિષ્યતિ
આ રીતે, રામ વનમાં જશે તો તે રામ રહેશે નહિ અને ભરત તમારા માટે દુશ્મનોમુક્ત રાજા બનશે.
યેન કાલેન રામશ્ચ વનાત્ પ્રત્યાગમિષ્યતિ। અન્તર્બહિશ્ચ પુત્રસ્તે કૃતમૂલો ભવિષ્યતિ
જ્યારે રામ વનથી પાછો ફરશે, ત્યારે તમારો પુત્ર અંદરથી અને બહારથી મજબૂત રીતે સ્થિર થઈ જશે.
સંગૃહીતમનુષ્યશ્ચ સુહૃદ્ભિઃ સાકમાત્મવાન્। પ્રાપ્તકાલં નુ મન્યેઽહં રાજાનં વીતસાધ્વસા
મિત્રો સાથે, આત્મવિશ્વાસ સાથે અને વિશ્વાસુ માણસોથી ઘેરાયેલો, તમારો પુત્ર સુરક્ષિત રહેશે અને મને લાગે છે કે સમય આવે ત્યારે રાજા પણ નિર્ભય રહેશે.
રામાભિષેકસંકલ્પાન્નિગૃહ્ય વિનિવર્તય। અનર્થમર્થરૂપેણ ગ્રાહિતા સા તતસ્તયા
રામના અભિષેકના નિશ્ચયથી રાજાને અટકાવો અને પાછો ફેરવો; એણે તમને લાભના રૂપમાં અનર્થ અપાવ્યા છે.
હૃષ્ટા પ્રતીતા કૈકેયી મન્થરામિદમબ્રવીત્। સા હિ વાક્યેન કુબ્જાયાઃ કિશોરીવોત્પથં ગતા
આનંદિત અને વિશ્વાસથી ભરેલી કૈકેયી મન્થરાને આ રીતે બોલી; કારણ કે કુબજાની વાતોથી તે જાણે નાની છોકરી જેવી ભટકી ગઈ હતી.
કૈકેયી વિસ્મયં પ્રાપ્ય પરં પરમદર્શના। પ્રજ્ઞાં તે નાવજાનામિ શ્રેષ્ઠે શ્રેષ્ઠાભિધાયિનિ
કૈકેયી, આશ્ચર્યચકિત અને અતિ સુંદર, બોલી: 'હું તારી બુદ્ધિને ઓછું માનતી નથી, હે શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ કહેનારી.'
પૃથિવ્યામસિ કુબ્જાનામુત્તમા બુદ્ધિનિશ્ચયે। ત્વમેવ તુ મમાર્થેષુ નિત્યયુક્તા હિતૈષિણી
પૃથ્વી પર જેટલી પણ કૂબજ સ્ત્રીઓ છે, તું સમજદારીમાં સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે; અને મારા હિતમાં સદા લાગેલી, સદા શુભેચ્છુક પણ તું જ છે.
નાહં સમવબુદ્ધ્યેયં કુબ્જે રાજ્ઞશ્ચિકીર્ષિતમ્। સન્તિ દુઃસંસ્થિતાઃ કુબ્જાઃ વક્રાઃ પરમપાપિકાઃ
હું રાજાએ શું ઇચ્છ્યું છે તે સમજાઈ શકી ન હોત, હે કૂબજ, કારણ કે કેટલીક કૂબજ સ્ત્રીઓ દુર્ભાવનાવાળી, વાંકડી અને અત્યંત દુષ્ટ પણ હોય છે.
ત્વં પદ્મમિવ વાતેન સંનતા પ્રિયદર્શના। ઉરસ્તેઽભિનિવિષ્ટં વૈ યાવત્ સ્કન્ધાત્ સમુન્નતમ્
તું પવનથી વળી ગયેલા કમળ જેવી સુંદર દેખાય છે; તારો ઉર, ખભા પરથી ઊંચો અને મજબૂત રીતે સ્થિર છે.
અધસ્તાચ્ચોદરં શાન્તં સુનાભમિવ લજ્જિતમ્। પ્રતિપૂર્ણં ચ જઘનં સુપીનૌ ચ પયોધરૌ
નીચે તારો પેટ શાંત અને નમ્ર છે, સુંદર નાભિ જેવી લજ્જાશીલ છે; તારો કટિ ભાગ ભરેલો છે અને તારા સ્તન સુંદર ગોળ છે.
વિમલેન્દુસમં વક્ત્રમહો રાજસિ મન્થરે। જઘનં તવ નિર્મૃષ્ટં રશનાદામભૂષિતમ્
તારો ચહેરો નિર્મળ ચાંદની જેવો શુદ્ધ છે—વાસ્તવમાં, હે મન્થરા, તું તેજસ્વી છે; તારો ચમકતો કટિ ભાગ રત્નજડિત કમરપટ્ટાથી શોભાયમાન છે.
જઙ્ઘે ભૃશમુપન્યસ્તે પાદૌ ચ વ્યાયતાવુભૌ। ત્વમાયતાભ્યાં સક્થિભ્યાં મન્થરે ક્ષૌમવાસિની
તારી જાંઘો મજબૂત રીતે સ્થિર છે અને તારા બંને પગ લાંબા અને સરળ છે; હે મન્થરા, તું નાજુક વસ્ત્ર પહેરીને સુંદર જાંઘવાળી દેખાય છે.
અગ્રતો મમ ગચ્છન્તી રાજસેઽતીવ શોભને। આસન્ યાઃ શમ્બરે માયાઃ સહસ્રમ્ અસુરાધિપે
જ્યારે તું મારા આગળ આગળ ચાલે છે, હે અતિ સુંદર, ત્યારે તું ખૂબ જ તેજસ્વી લાગે છે; જેમ શમ્બર અસુરપતિ પાસે હજાર જાદુઈ કળાઓ હતી—
હૃદયે તે નિવિષ્ટાસ્ તા ભૂયશ્ ચાન્યાઃ સહસ્રશઃ। તદેવ સ્થગુ(=પૃષ્ઠ-વક્રભાગઃ) યદ્ દીર્ઘં રથ-ઘોણમ્ ઇવાયતમ્
એ બધી કળાઓ તારા હૃદયમાં પ્રવેશી ગઈ છે અને એ સિવાય પણ હજારો નવી કળાઓ છે; તારો પીઠ પણ રથના જૂઆ જેવો લાંબો અને વાંકડો છે.
મતયઃ ક્ષત્ર-વિદ્યાશ્ ચ માયાશ્ચાત્ર વસન્તિ તે। અત્ર તેઽહં પ્રમોક્ષ્યામિ માલાં કુબ્જે હિરણ્મયીમ્
બુદ્ધિ, રાજકારણની કળા અને માયા—all તારી અંદર વસે છે; હવે, હે કૂબજ, હું તને સોનાની માળા પહેરાવીશ.
અભિષિક્તે ચ ભરતે રાઘવે ચ વનં ગતે। જાત્યેન ચ સુવર્ણેન સુનિષ્ટપ્તેન સુન્દરિ
જ્યારે ભરતનું અભિષેક થશે અને રાઘવ વનમાં જશે, ત્યારે, હે સુંદર, હું તને શુદ્ધ અને સારી રીતે ઘસેલું સોનુ લગાવીશ.
લબ્ધાર્થા ચ પ્રતીતા ચ લેપયિષ્યામિ તે સ્થગુ। મુખે ચ તિલકં ચિત્રં જાતરૂપમયં શુભમ્
જ્યારે તને તારો ઇચ્છિત ફળ મળશે અને તું આનંદિત થશે, ત્યારે હું તારા પીઠ પર સોનુ લગાવીશ; અને તારા મુખ પર સુંદર, ઝવેરાતથી બનેલું તિલક પણ મુકીશ.
કારયિષ્યામિ તે કુબ્જે શુભાન્યાભરણાનિ ચ। પરિધાય શુભે વસ્ત્રે દેવતેવ ચરિષ્યસિ
હે કૂબજ, હું તારા માટે સુંદર આભૂષણો બનાવડાવીશ; અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરીને તું દેવી જેવી ફરશે.
ચન્દ્રમાહ્વયમાનેન મુખેનાપ્રતિમાનના। ગમિષ્યસિ ગતિં મુખ્યાં ગર્વયન્તી દ્વિષજ્જને
ચાંદની જેવો તેજસ્વી અને અનન્ય સૌંદર્ય ધરાવતો ચહેરો લઈને, તું રાજવી ચાલથી ચાલશે અને તારા શત્રુઓને ઈર્ષ્યા થાશે.
તવાપિ કુબ્જાઃ કુબ્જાયાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ। પાદૌ પરિચરિષ્યન્તિ યથૈવ ત્વં સદા મમ
બીજી કૂબજ સ્ત્રીઓ પણ સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈને તારા પગે સેવા કરશે, જેમ તું હંમેશા મારી સેવા કરે છે.