સ શમ્બર ઇતિ ખ્યાતઃ શતમાયો મહાસુરઃ। દદૌ શક્રસ્ય સંગ્રામં દેવસઙ્ઘૈરનિર્જિતઃ
ત્યાં શમ્બર નામનો મહાદાનવ હતો, જે અનેક માયાઓ જાણતો અને દેવતાઓને અપરાજિત રહી ઇન્દ્ર સાથે યુદ્ધ કરતો હતો.
તસ્મિન્ મહતિ સંગ્રામે પુરુષાન્ ક્ષતવિક્ષતાન્। રાત્રૌ પ્રસુપ્તાન્ ઘ્નન્તિ સ્મ તરસાપાસ્ય રાક્ષસાઃ
એ મહાયુદ્ધમાં, રાક્ષસોએ માણસોને હાંકી કાઢ્યા પછી, રાત્રે ઘાયલ અને સુતા લોકોને જોરથી મારી નાખતા.
તત્રાકરોન્મહાયુદ્ધં રાજા દશરથસ્તદા। અસુરૈશ્ચ મહાબાહુઃ શસ્ત્રૈશ્ચ શકલીકૃતઃ
ત્યાં રાજા દશરથએ દાનવો સાથે મહાયુદ્ધ કર્યું, અને તેના બળવાન હાથ શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયા.
અપવાહ્ય ત્વયા દેવિ સંગ્રામાન્નષ્ટચેતનઃ। તત્રાપિ વિક્ષતઃ શસ્ત્રૈઃ પતિસ્તે રક્ષિતસ્ત્વયા
રાણી, તું યુદ્ધભૂમિમાંથી અચેત પતિને લઈ ગઈ, અને ત્યાં પણ શસ્ત્રોથી ઘાયલ થયેલા પતિને તું જ બચાવ્યો.
તુષ્ટેન તેન દત્તૌ તે દ્વૌ વરૌ શુભદર્શને। સ ત્વયોક્તઃ પતિર્દેવિ યદેચ્છેયં તદા વરમ્
ત્યારે પ્રસન્ન થઈને, તારા પતિએ તને બે વરદાન આપ્યા, અને કહ્યું કે જ્યારે તારે ઇચ્છા હોય ત્યારે માગી લે.
ગૃહ્ણીયાં તુ તદા ભર્તસ્તથેત્યુક્તં મહાત્મના। અનભિજ્ઞા હ્યહં દેવિ ત્વયૈવ કથિતં પુરા
ત્યારે તું કહ્યું હતું, 'હું જ્યારે ઇચ્છું ત્યારે માગી લઉં,' અને તારા મહાન પતિએ સંમતિ આપી; એ વાત મને પહેલા ખબર નહોતી, રાણી, તું જ મને કહ્યું હતું.
કથૈષા તવ તુ સ્નેહાન્મનસા ધાર્યતે મયા। રામાભિષેકસમ્ભારાન્નિગૃહ્ય વિનિવર્તય
મારે તારા માટે પ્રેમથી આ વાત મનમાં રાખી છે; હવે રામના અભિષેકની તૈયારીઓ અટકાવી દે અને પાછી ફેરવી દે.
તૌ ચ યાચસ્વ ભર્તારં ભરતસ્યાભિષેચનમ્। પ્રવ્રાજનં ચ રામસ્ય વર્ષાણિ ચ ચતુર્દશ
પછી તારા પતિ પાસે બે વરદાન માગજે: ભરતનો અભિષેક થાય અને રામને ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં મોકલવામાં આવે.
ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ રામે પ્રવ્રાજિતે વનમ્। પ્રજાભાવગતસ્નેહઃ સ્થિરઃ પુત્રો ભવિષ્યતિ
નિષ્ઠાવાન અને પ્રજાના પ્રેમમાં સ્થિર, તમારો પુત્ર, જ્યારે રામ ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં રહેશે, ત્યારે સારી રીતે સ્થાયી થશે.
ક્રોધાગારં પ્રવિશ્યાદ્ય ક્રુદ્ધેવાશ્વપતેઃ સુતે। શેષ્વાનન્તર્હિતાયાં ત્વં ભૂમૌ મલિનવાસિની
આજે તમે ગુસ્સાની ઓટમાં જાવ, જાણે ઘોડાઓના રાજાના પુત્ર પર ગુસ્સે છો એમ, અને જમીન પર ગંદા કપડાં પહેરીને છુપાઈ જાવ.
મા સ્મૈનં પ્રત્યુદીક્ષેથા મા ચૈનમભિભાષથાઃ। રુદન્તી પાર્થિવં દૃષ્ટ્વા જગત્યાં શોકલાલસા
તમે રાજાને જોઈ પણ નહિ અને વાત પણ નહિ કરો; જ્યારે રાજા દુઃખી થઈને અને તમારું સ્મરણ કરીને તમારી પાસે આવે, ત્યારે તમે રડતી રહો પણ કંઈ બોલશો નહિ.
દયિતા ત્વં સદા ભર્તુરત્ર મે નાસ્તિ સંશયઃ। ત્વત્કૃતે ચ મહારાજો વિશેદપિ હુતાશનમ્
તમે હંમેશા તમારા પતિને પ્રિય છો—મને એમાં કોઈ શંકા નથી; તમારા માટે મહારાજ તો અગ્નિમાં પણ પ્રવેશી જાય.
ન ત્વાં ક્રોધયિતું શક્તો ન ક્રુદ્ધાં પ્રત્યુદીક્ષિતુમ્। તવ પ્રિયાર્થં રાજા તુ પ્રાણાનપિ પરિત્યજેત્
રાજા તમને ગુસ્સે થઈ શકે નહિ, કે ગુસ્સે થયેલી તમને જોઈ શકે નહિ; તમારા માટે તો રાજા પોતાનો જીવ પણ આપી દે.
ન હ્યતિક્રમિતું શક્તસ્તવ વાક્યં મહીપતિઃ। મન્દસ્વભાવે બુધ્યસ્વ સૌભાગ્યબલમાત્મનઃ
મહારાજ તો તમારું કહેવું ક્યારેય ઉલ્લંઘી શકે નહિ; તમારી સરળતા સાથે, તમારા સોભાગ્યનું બળ સમજજો.
મણિમુક્તાસુવર્ણાનિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ। દદ્યાદ્ દશરથો રાજા મા સ્મ તેષુ મનઃ કૃથાઃ
દશરથ રાજા તમને મણિ, મુક્તા, સોનાં અને અનેક રત્નો આપી શકે; પણ તમારું મન એમાં ન લગાડો.
યૌ તૌ દેવાસુરે યુદ્ધે વરૌ દશરથો દદૌ। તૌ સ્મારય મહાભાગે સોઽર્થો ન ત્વા ક્રમેદતિ
દેવ-અસુરના યુદ્ધમાં દશરથ રાજાએ જે બે વરદાન આપ્યાં હતાં, એનું સ્મરણ તેમને કરાવજો, હે મહાભાગ્યવતી; એ વચન તૂટવું નહિ જોઈએ.
યદા તુ તે વરં દદ્યાત્ સ્વયમુત્થાપ્ય રાઘવઃ। વ્યવસ્થાપ્ય મહારાજં ત્વમિમં વૃણુયા વરમ્
જ્યારે રાઘવ પોતે તમને ઊભી કરે અને મહારાજ હાજર હોય, ત્યારે તમે આ વરદાન માગજો.
રામપ્રવ્રજનં દૂરં નવ વર્ષાણિ પઞ્ચ ચ। ભરતઃ ક્રિયતાં રાજા પૃથિવ્યાં પાર્થિવર્ષભ
રામનું વનમાં ચૌદ વર્ષનું વનવાસ—નવ અને પાંચ વર્ષ—થાય અને ભરત પૃથ્વી પર રાજા બને, હે રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ.
ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ રામે પ્રવ્રાજિતે વનમ્। રૂઢશ્ચ કૃતમૂલશ્ચ શેષં સ્થાસ્યતિ તે સુતઃ
જ્યારે રામ ચૌદ વર્ષ માટે વનમાં રહેશે, ત્યારે તમારો પુત્ર મજબૂત, મૂળવત્તો અને સ્થિર બની રહેશે.
રામપ્રવ્રાજનં ચૈવ દેવિ યાચસ્વ તં વરમ્। એવં સેત્સ્યન્તિ પુત્રસ્ય સર્વાર્થાસ્તવ કામિનિ
હે દેવી, રામના વનવાસનું વરદાન માગજો; આમ, તમારા પુત્રની બધી ઈચ્છાઓ પૂરી થશે, હે ઈચ્છાવાળી.
એવં પ્રવ્રાજિતશ્ચૈવ રામોઽરામો ભવિષ્યતિ। ભરતશ્ચ ગતામિત્રસ્તવ રાજા ભવિષ્યતિ
આ રીતે, રામ વનમાં જશે તો તે રામ રહેશે નહિ અને ભરત તમારા માટે દુશ્મનોમુક્ત રાજા બનશે.
યેન કાલેન રામશ્ચ વનાત્ પ્રત્યાગમિષ્યતિ। અન્તર્બહિશ્ચ પુત્રસ્તે કૃતમૂલો ભવિષ્યતિ
જ્યારે રામ વનથી પાછો ફરશે, ત્યારે તમારો પુત્ર અંદરથી અને બહારથી મજબૂત રીતે સ્થિર થઈ જશે.
સંગૃહીતમનુષ્યશ્ચ સુહૃદ્ભિઃ સાકમાત્મવાન્। પ્રાપ્તકાલં નુ મન્યેઽહં રાજાનં વીતસાધ્વસા
મિત્રો સાથે, આત્મવિશ્વાસ સાથે અને વિશ્વાસુ માણસોથી ઘેરાયેલો, તમારો પુત્ર સુરક્ષિત રહેશે અને મને લાગે છે કે સમય આવે ત્યારે રાજા પણ નિર્ભય રહેશે.
રામાભિષેકસંકલ્પાન્નિગૃહ્ય વિનિવર્તય। અનર્થમર્થરૂપેણ ગ્રાહિતા સા તતસ્તયા
રામના અભિષેકના નિશ્ચયથી રાજાને અટકાવો અને પાછો ફેરવો; એણે તમને લાભના રૂપમાં અનર્થ અપાવ્યા છે.
હૃષ્ટા પ્રતીતા કૈકેયી મન્થરામિદમબ્રવીત્। સા હિ વાક્યેન કુબ્જાયાઃ કિશોરીવોત્પથં ગતા
આનંદિત અને વિશ્વાસથી ભરેલી કૈકેયી મન્થરાને આ રીતે બોલી; કારણ કે કુબજાની વાતોથી તે જાણે નાની છોકરી જેવી ભટકી ગઈ હતી.
કૈકેયી વિસ્મયં પ્રાપ્ય પરં પરમદર્શના। પ્રજ્ઞાં તે નાવજાનામિ શ્રેષ્ઠે શ્રેષ્ઠાભિધાયિનિ
કૈકેયી, આશ્ચર્યચકિત અને અતિ સુંદર, બોલી: 'હું તારી બુદ્ધિને ઓછું માનતી નથી, હે શ્રેષ્ઠમાં શ્રેષ્ઠ કહેનારી.'
પૃથિવ્યામસિ કુબ્જાનામુત્તમા બુદ્ધિનિશ્ચયે। ત્વમેવ તુ મમાર્થેષુ નિત્યયુક્તા હિતૈષિણી
પૃથ્વી પર જેટલી પણ કૂબજ સ્ત્રીઓ છે, તું સમજદારીમાં સર્વમાં શ્રેષ્ઠ છે; અને મારા હિતમાં સદા લાગેલી, સદા શુભેચ્છુક પણ તું જ છે.
નાહં સમવબુદ્ધ્યેયં કુબ્જે રાજ્ઞશ્ચિકીર્ષિતમ્। સન્તિ દુઃસંસ્થિતાઃ કુબ્જાઃ વક્રાઃ પરમપાપિકાઃ
હું રાજાએ શું ઇચ્છ્યું છે તે સમજાઈ શકી ન હોત, હે કૂબજ, કારણ કે કેટલીક કૂબજ સ્ત્રીઓ દુર્ભાવનાવાળી, વાંકડી અને અત્યંત દુષ્ટ પણ હોય છે.
ત્વં પદ્મમિવ વાતેન સંનતા પ્રિયદર્શના। ઉરસ્તેઽભિનિવિષ્ટં વૈ યાવત્ સ્કન્ધાત્ સમુન્નતમ્
તું પવનથી વળી ગયેલા કમળ જેવી સુંદર દેખાય છે; તારો ઉર, ખભા પરથી ઊંચો અને મજબૂત રીતે સ્થિર છે.
અધસ્તાચ્ચોદરં શાન્તં સુનાભમિવ લજ્જિતમ્। પ્રતિપૂર્ણં ચ જઘનં સુપીનૌ ચ પયોધરૌ
નીચે તારો પેટ શાંત અને નમ્ર છે, સુંદર નાભિ જેવી લજ્જાશીલ છે; તારો કટિ ભાગ ભરેલો છે અને તારા સ્તન સુંદર ગોળ છે.