વિન્ધ્યપર્વતજૈર્મત્તૈઃ પૂર્ણા હૈમવતૈરપિ । મદાન્વિતૈરતિબલૈર્માતઙ્ગૈઃ પર્વતોપમૈઃ ॥૧-૬-
વિંધ્ય અને હિમાલય પર્વતમાંથી આવેલા મદમાં મસ્ત હાથીઓ, અત્યંત શક્તિશાળી અને પર્વત જેવું રૂપ ધરાવતા, એ શહેરમાં ભરેલા હતા.
ઐરાવતકુલીનૈશ્ચ મહાપદ્મકુલૈસ્તથા । અઞ્જનાદપિ નિષ્ક્રાન્તૈર્વામનાદપિ ચ દ્વિપૈઃ ॥૧-૬-
એ શહેરમાં એરાવત અને મહાપદ્મ કુળના હાથી, અને અંજના તથા વામના પર્વતમાંથી ઉતરેલા હાથીઓ પણ હતા.
ભદૈર્મન્દ્રૈર્મૃગૈશ્ચૈવ ભદ્રમન્દ્રમૃગૈસ્તથા । ભદ્રમન્દ્રૈર્ભદ્રમૃગૈર્મૃગમન્દ્રૈશ્ચ સા પુરી ॥૧-૬-
એ શહેર ભદ્ર, મન્દ્ર, મૃગ, ભદ્રમન્દ્ર, ભદ્રમૃગ અને મૃગમન્દ્ર હાથીઓથી પણ ભરેલું હતું.
નિત્યમત્તૈઃ સદા પૂર્ણા નાગૈરચલસંનિભૈઃ । સા યોજને દ્વે ચ ભૂયઃ સત્યનામા પ્રકાશતે । યસ્યાં દશરથો રાજા વસઞ્જગદપાલયત્ ॥૧-૬-
હંમેશા મદમાં મસ્ત અને પર્વત જેવાં હાથીઓથી ભરેલું એ શહેર, જેનું નામ સત્યનામા હતું, બે યોજનથી વધુ વિસ્તૃત હતું, જ્યાં રાજા દશરથ રહેતા અને જગતનું રક્ષણ કરતા.
તાં પુરીં સ મહાતેજા રાજા દશરથો મહાન્ । શશાસ શમિતામિત્રો નક્ષત્રાણીવ ચન્દ્રમાઃ ॥૧-૬-
એ મહાતેજસ્વી અને મહાન રાજા દશરથ એ શહેરનું શાસન કરતા, પોતાના શત્રુઓને શાંત કરી, જેમ ચાંદ્રમાં તારા વચ્ચે પ્રકાશે છે.
તાં સત્યનામાં દૃઢતોરણાર્ગલામ્ ::ગૃહૈર્વિચિત્રૈરુપશોભિતાં શિવામ્ । પુરીમયોધ્યાં નૃસહસ્રસંકુલાં ::શશાસ વૈ શક્રસમો મહીપતિઃ ॥૧-૬-
સત્યનામા નામની એ અયોધ્યા, મજબૂત દ્વાર અને અડગ કવાડો, સુંદર ઘરો, શુભતા અને હજારો લોકોની ભીડથી ભરેલી હતી, અને એ શહેરનું શાસન ઈન્દ્ર સમાન મહારાજા કરતા.
thumb|સપ્તમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે સપ્તમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ્વાલ્મીકી રામાયણના બાલકાંડમાં સાતમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
તસ્યામાત્યા ગુણૈરાસન્વિક્ષ્વાકોઃ સુમહાત્મનઃ । મન્ત્રજ્ઞાશ્ચેઙ્ગિતજ્ઞાશ્ચ નિત્યં પ્રિયહિતે રતાઃ ॥૧-૭-
વિક્ષ્વાકુના મહાન આત્મા રાજાને તેમના ગુણવંતી મંત્રીઓ સેવા કરતા હતા; તેઓ સલાહમાં નિપુણ, સંકેતોને સમજતા અને હંમેશા રાજાની ખુશી અને કલ્યાણમાં લાગેલા હતા.
અષ્ટૌ બભૂવુર્વીરસ્ય તસ્યામાત્યા યશસ્વિનઃ । શુચયશ્ચાનુરક્તાશ્ચ રાજકૃત્યેષુ નિત્યશઃ ॥૧-૭-
તે વિખ્યાત અને શૂરવીર રાજાને આઠ મંત્રીઓ હતા, જેઓ શુદ્ધ વર્તનવાળા અને રાજકૃત્યોમાં સતત નિષ્ઠાવાન હતા.
ધૃષ્ટિર્જયન્તો વિજયઃ સુરાષ્ટ્રો રાષ્ટ્ર્વર્ધનઃ । અકોપો ધર્મપાલશ્ચ સુમન્ત્રશ્ચાષ્ટમોઽર્થવિત્ ॥૧-૭-
ધૃષ્ટિ, જયંત, વિજય, સુરાષ્ટ્ર, રાષ્ટ્રવર્ધન, અકોપ, ધર્મપાલ અને આઠમો સુમંત્ર, જે કાર્યમાં બુદ્ધિશાળી હતા.
ઋત્વિજૌ દ્વાવભિમતૌ તસ્યાસ્તામૃષિસત્તમૌ । વસિષ્ઠો વામદેવશ્ચ મન્ત્રિણશ્ચ તથાપરે ॥૧-૭-
તે રાજાને બે મુખ્ય યજ્ઞકર્તા હતા, જે ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ હતા: વસિષ્ઠ અને વામદેવ; અને અન્ય મંત્રીઓ પણ હતા.
સુયજ્ઞોઽપ્યથ જાબાલિઃ કાશ્યપોઽપ્યથ ગૌતમઃ । માર્કણ્ડેયસ્તુ દીર્ઘાયુસ્તથા કાત્યાયનો દ્વિજઃ ॥૧-૭-
સુયજ્ઞ, જાબાલી, કાશ્યપ, ગૌતમ, દીર્ઘાયુ માર્કંડેય અને કાત્યાયન ઋષિ પણ હતા.
એતૈર્બ્રહ્મર્ષિભિર્નિત્યમૃત્વિજસ્તસ્ય પૌર્વકાઃ । વિદ્યાવિનીતા હ્રીમન્તઃ કુશલા નિયતેન્દ્રિયાઃ ॥૧-૭-
આ બ્રહ્મર્ષિઓ હંમેશા તેમના પૂર્વ યજ્ઞકર્તા હતા; તેઓ વિદ્યા અને શિસ્તમાં નિપુણ, લજ્જાશીલ, કુશળ અને ઇન્દ્રિય નિયંત્રણવાળા હતા.
તેજઃક્ષમાયશઃપ્રાપ્તાઃ સ્મિતપૂર્વાભિભાષિણઃ । ક્રોધાત્ કામાર્થહેતોર્વા ન બ્રૂયુરનૃતં વચઃ ॥૧-૭-
તેઓ ઉર્જા, સહનશીલતા અને યશ ધરાવતા, હંમેશા સ્મિત સાથે બોલતા અને ક્યારેય રોષ, ઇચ્છા કે સ્વાર્થથી ખોટું બોલતા નહોતા.
તેષામવિદિતં કિંચિત્ સ્વેષુ નાસ્તિ પરેષુ વા । ક્રિયમાણં કૃતં વાપિ ચારેણાપિ ચિકીર્ષિતમ્ ॥૧-૭-
તેમના પોતાના કે બીજા લોકોમાં, જે કંઈ ગુપ્ત, કરાતું કે કરેલું હોય, એ બધું તેમને જાણતું હતું; કંઈ પણ અજાણ નહોતું.
કુશલા વ્યવહારેષુ સૌહૃદેષુ પરીક્ષિતાઃ । પ્રાપ્તકાલં યથા દણ્ડં ધારયેયુઃ સુતેષ્વપિ ॥૧-૭-
તેઓ વ્યવહારમાં કુશળ, મિત્રતા માટે પરખાયેલા અને યોગ્ય સમયે દંડ આપતા, પોતાના પુત્રોને પણ.
કોશસંગ્રહણે યુક્તા બલસ્ય ચ પરિગ્રહે । અહિતં ચાપિ પુરુષં ન હિંસ્યુરવિદૂષકમ્ ॥૧-૭-
તેઓ ખજાનાની સંભાળ અને સેનાની વ્યવસ્થા માટે નિપુણ હતા, અને દુશ્મન હોવા છતાં નિર્દોષ માણસને ક્યારેય નુકસાન નહોતા કરતા.
વીરાશ્ચ નિયતોત્સાહા રાજશાસ્ત્રમનુષ્ઠિતાઃ। શુચીનાં રક્ષિતારશ્ચ નિત્યં વિષયવાસિનામ્ ॥૧-૭-
શૂર અને હંમેશા ઉત્સાહી, તેઓ રાજશાસ્ત્રનું પાલન કરતા અને રાજ્યના શુદ્ધ નાગરિકોની રક્ષા કરતા.
બ્રહ્મક્ષત્રમહિંસન્તસ્તે કોશં સમપૂરયન્ । સુતીક્ષ્ણદણ્ડાઃ સમ્પ્રેક્ષ્ય પુરુષસ્ય બલાબલમ્ ॥૧-૭-
બ્રાહ્મણ અને ક્ષત્રિયને અહિંસા રાખીને તેઓ ખજાનામાં વધારો કરતા, અને માણસની શક્તિ-અશક્તિ જોઈને કડક દંડ આપતા.
શુચીનામેકબુદ્ધીનાં સર્વેષાં સમ્પ્રજાનતામ્ । નાસીત્પુરે વા રાષ્ટ્રે વા મૃષાવાદી નરઃ ક્વચિત્ ॥૧-૭-
શુદ્ધ અને એકમનવાળા, બધા સમજદાર હતા; શહેર કે રાજ્યમાં ક્યાંય ખોટું બોલનાર માણસ નહોતો.
ક્વચિન્ન દુષ્ટસ્તત્રાસીત્ પરદારરતિર્નરઃ । પ્રશાન્તં સર્વમેવાસીદ્ રાષ્ટ્રં પુરવરં ચ તત્ ॥૧-૭-
ક્યાંય દુષ્ટ કે બીજાની પત્ની પર લોભ રાખનાર નહોતો; આખું રાજ્ય અને તેની મુખ્ય નગરી શાંતિથી ભરેલી હતી.
સુવાસસઃ સુવેશાશ્ચ તે ચ સર્વે શુચિવ્રતાઃ । હિતાર્થાશ્ચ નરેન્દ્રસ્ય જાગ્રતો નયચક્ષુષા ॥૧-૭-
બધા સ્વચ્છ વસ્ત્ર પહેરતા, સારી રીતે તૈયાર, શુદ્ધ વ્રત ધરાવતા અને રાજાની ભલાઈ માટે જાગૃત બુદ્ધિથી પ્રયત્નશીલ હતા.
ગુરોર્ગુણગૃહીતાશ્ચ પ્રખ્યાતાશ્ચ પરાક્રમૈઃ । વિદેશેષ્વપિ વિજ્ઞાતાઃ સર્વતો બુદ્ધિનિશ્ચયાઃ ॥૧-૭-
તેઓ ગુરુના ગુણો ગ્રહણ કરેલા, પરાક્રમથી પ્રસિદ્ધ, વિદેશોમાં પણ જાણીતા અને સર્વત્ર બુદ્ધિમાં દૃઢ હતા.
અભિતો ગુણવન્તશ્ચ ન ચાસન્ ગુણવર્જિતાઃ । સન્ધિવિગ્રહતત્વજ્ઞાઃ પ્રકૃત્યા સમ્પદાન્વિતાઃ ॥૧-૭-
બધા ગુણવંત હતા, કોઈમાં ગુણનો અભાવ નહોતો; સંધિ-વિગ્રહના તત્વમાં નિપુણ અને સ્વભાવથી સમૃદ્ધ હતા.
મંત્રસંવરણે શક્તાઃ શક્તાઃ સૂક્ષ્માસુ બુદ્ધિષુ । નીતિશાસ્ત્રવિશેષજ્ઞાઃ સતતં પ્રિયવાદિનઃ ॥૧-૭-
તેઓ મંત્ર રાખવામાં સક્ષમ, સૂક્ષ્મ વિચારોમાં નિપુણ, હંમેશા મીઠું બોલતા અને નીતિશાસ્ત્રમાં વિશેષ જાણકાર હતા.
ઈદૃશૈસ્તૈરમાત્યૈશ્ચ રાજા દશરથોઽનઘઃ । ઉપપન્નો ગુણોપેતૈરન્વશાસદ્ વસુન્ધરામ્ ॥૧-૭-
એવા ગુણવંત અને સદ્ગુણો ધરાવતાં મંત્રીઓ સાથે દશરથ રાજાએ નિર્દોષ રીતે પૃથ્વી પર રાજ કર્યું.
અવેક્ષ્યમાણશ્ચારેણ પ્રજા ધર્મેણ રક્ષયન્ । પ્રજાનાં પાલનં કુર્વન્નધર્મં પરિવર્જયન્ ॥૧-૭-
રાજા પોતાના લોકો પર ગુપ્તચરોથી નજર રાખતા, ધર્મથી રક્ષણ કરતા, પ્રજાનું પાલન કરતા અને અધર્મથી હંમેશા દૂર રહેતા હતા.
વિશ્રુતસ્ત્રિષુ લોકેષુ વદાન્યઃ સત્યસંગરઃ । સ તત્ર પુરુષવ્યાઘ્રઃ શશાસ પૃથિવીમિમામ્ ॥૧-૭-
ત્રણે લોકોમાં પ્રસિદ્ધ, વાણીમાં ઉદાર અને સત્યમાં અડગ, એ પુરુષસિંહે અહીં પૃથ્વી પર રાજ કર્યું.
નાધ્યગચ્છદ્વિશિષ્ટં વા તુલ્યં વા શત્રુમાત્મનઃ । મિત્રવાન્નતસામન્તઃ પ્રતાપહતકણ્ટકઃ । સ શશાસ જગદ્ રાજા દિવિ દેવપતિર્યથા ॥૧-૭-
એ રાજાને પોતાથી શ્રેષ્ઠ કે સમાન કોઈ શત્રુ મળ્યો નહીં; એ મિત્રોને સ્નેહપૂર્વક, સામંતોને આદરપૂર્વક અને દુશ્મનોને પોતાના પરાક્રમથી દબાવી, જગત પર રાજા તરીકે રાજ કર્યું, જેમ સ્વર્ગમાં દેવોના અધિપતિ રાજ કરે છે.
તૈર્મન્ત્રિભિર્મન્ત્રહિતૈ નિવિષ્ટૈ- ::ર્વૃતોઽનુરક્તૈઃ કુશલૈઃ સમર્થૈઃ । સ પાર્થિવો દીપ્તિમવાપ યુક્ત- ::સ્તેજોમયૈર્ગોભિરિવોદિતોઽર્કઃ ॥૧-૭-
એ રાજા પોતાના મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા, જે મંત્રહિત, નિષ્ઠાવાન, કુશળ અને સમર્થ હતા, એ રાજાએ તેજ પ્રાપ્ત કર્યું, જેમ તેજસ્વી કિરણોથી સૂર્ય ઉગે છે.