ઉત્તમેનાભિસંયુક્તા હર્ષેણાર્થપરા સતી। રામમાતા ધનં કિં નુ જનેભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ
શ્રેષ્ઠ આનંદમાં લીન અને લાભની ઈચ્છાવાળી રામની માતા, લોકોમાં કયું ધન વહેંચી રહી છે?
અતિમાત્રં પ્રહર્ષઃ કિં જનસ્યાસ્ય ચ શંસ મે। કારયિષ્યતિ કિં વાપિ સમ્પ્રહૃષ્ટો મહીપતિઃ
આટલી મોટી ખુશી લોકોમાં શા માટે છે, એ મને કહો. આનંદિત રાજા હવે શું કરશે?
વિદીર્યમાણા હર્ષેણ ધાત્રી તુ પરયા મુદા। આચચક્ષેઽથ કુબ્જાયૈ ભૂયસીં રાઘવે શ્રિયમ્
ધાય ખૂબ જ આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને ખુશીથી, તેણે પછી કુબજાને રાઘવ માટે આવનારી મોટી શુભતા વિશે કહ્યું.
શ્વઃ પુષ્યેણ જિતક્રોધં યૌવરાજ્યેન ચાનઘમ્। રાજા દશરથો રામમભિષેક્તા હિ રાઘવમ્
કાલે પુષ્ય નક્ષત્રે, રોષને જીતનારા અને નિર્દોષ રામને, રાજા દશરથ રાજતિલક કરશે.
ધાત્ર્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા કુબ્જા ક્ષિપ્રમમર્ષિતઃ। કૈલાસશિખરાકારાત્ પ્રાસાદાદવરોહત
ધાયના શબ્દો સાંભળીને, કુબજા તરત જ ગુસ્સે થઈ અને કૈલાસ શિખર જેવા મહેલમાંથી નીચે ઉતરી.
સા દહ્યમાના ક્રોધેન મન્થરા પાપદર્શિની। શયાનામેવ કૈકેયીમિદં વચનમબ્રવીત્
કુબજ મનથરા, ક્રોધથી દહાઈ રહી હતી અને દુઃખદાયક વાતો સમજતી, તેણે શયન કરતી કૈકેયીને આ શબ્દો કહ્યા.
ઉત્તિષ્ઠ મૂઢે કિં શેષે ભયં ત્વામભિવર્તતે। ઉપપ્લુતમઘૌઘેન નાત્માનમવબુધ્યસે
ઊઠ, મૂર્ખ! શા માટે પડેલી છે? તને મોટું સંકટ આવતું છે. દુર્ભાગ્યની લહેરે તું ઘેરાઈ ગઈ છે અને તને પોતાનો ખ્યાલ નથી.
અનિષ્ટે સુભગાકારે સૌભાગ્યેન વિકત્થસે। ચલં હિ તવ સૌભાગ્યં નદ્યાઃ સ્રોત ઇવોષ્ણગે
તને સુખી દેખાવ આવે છે, પણ તું અનિષ્ટમાં પણ પોતાના ભાગ્યનું ગૌરવ કરે છે; તારો સદભાગ્ય તો ઉનાળાની નદીના પ્રવાહ જેવું અસ્થિર છે.
એવમુક્તા તુ કૈકેયી રુષ્ટયા પરુષં વચઃ। કુબ્જયા પાપદર્શિન્યા વિષાદમગમત્ પરમ્
આ રીતે ગુસ્સાવાળી અને કડક બોલતી દુઃખદાયક વાતો સાંભળીને, કૈકેયી ભારે ચિંતામાં પડી ગઈ.
કૈકેયી ત્વબ્રવીત્ કુબ્જાં કચ્ચિત્ ક્ષેમં ન મન્થરે। વિષણ્ણવદનાં હિ ત્વાં લક્ષયે ભૃશદુઃખિતામ્
કૈકેયીએ કુબજાને પૂછ્યું: 'મંથરા, બધું સારું છે ને? કેમ કે હું તને ખૂબ દુઃખી અને ચિંતિત ચહેરા સાથે જોઈ રહી છું.'
મન્થરા તુ વચઃ શ્રુત્વા કૈકેય્યા મધુરાક્ષરમ્। ઉવાચ ક્રોધસંયુક્તા વાક્યં વાક્યવિશારદા
કૈકેયીના મીઠા શબ્દો સાંભળીને, મનથરા ગુસ્સાથી ભરાઈ અને વાકચાતુર્યથી જવાબ આપ્યો.
સા વિષણ્ણતરા ભૂત્વા કુબ્જા તસ્યાં હિતૈષિણી। વિષાદયન્તી પ્રોવાચ ભેદયન્તી ચ રાઘવમ્
કુબજા વધુ ઉદાસ બની, કૈકેયીનું ભલું ઇચ્છતી, પણ રાઘવથી દુર કરવા અને દુઃખ આપવા માટે બોલી.
અક્ષયં સુમહદ્ દેવિ પ્રવૃત્તં ત્વદ્વિનાશનમ્। રામં દશરથો રાજા યૌવરાજ્યેઽભિષેક્ષ્યતિ
મહારાણી, તારા માટે એક મોટું અને ક્યારેય ન ખૂટે એવું દુઃખ શરૂ થયું છે: રાજા દશરથ રામને યુવરાજ બનાવશે.
સાસ્મ્યગાધે ભયે મગ્ના દુઃખશોકસમન્વિતા। દહ્યમાનાનલેનેવ ત્વદ્ધિતાર્થમિહાગતા
હું તો ઘેરા ભયમાં ડૂબી ગઈ છું, દુઃખ અને શોકથી ભરાઈ ગઈ છું, જાણે અગ્નિથી દહાઈ રહી છું અને તારા હિત માટે અહીં આવી છું.
તવ દુઃખેન કૈકેયિ મમ દુઃખં મહદ્ ભવેત્। ત્વદ્વૃદ્ધૌ મમ વૃદ્ધિશ્ચ ભવેદિહ ન સંશયઃ
કૈકેયી, તારું દુઃખ જ મારું મોટું દુઃખ છે; તારો અવનતિમાં મારું પણ અવનતિ છે અને તારી વૃદ્ધિમાં મારી પણ વૃદ્ધિ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
નરાધિપકુલે જાતા મહિષી ત્વં મહીપતેઃ। ઉગ્રત્વં રાજધર્માણાં કથં દેવિ ન બુધ્યસે
તું રાજકુલમાં જન્મેલી અને રાજાની મુખ્ય રાણી છે; પણ, મહારાણી, રાજધર્મો કેટલી કઠોર છે એ તને કેમ સમજાતું નથી?
ધર્મવાદી શઠો ભર્તા શ્લક્ષ્ણવાદી ચ દારુણઃ। શુદ્ધભાવેન જાનીષે તેનૈવમતિસંધિતા
તમારો પતિ ધર્મની વાત કરે છે, પણ હકીકતમાં છેતરપિંડીયો છે; બોલે છે મીઠાં, પણ મનથી કઠોર છે. તમે નિષ્કલંક હૃદયથી એની પર વિશ્વાસ કર્યો, એટલે તમે પૂરી રીતે ઠગાઈ ગયા છો.
ઉપસ્થિતઃ પ્રયુઞ્જાનસ્ત્વયિ સાન્ત્વમનર્થકમ્। અર્થેનૈવાદ્ય તે ભર્તા કૌસલ્યાં યોજયિષ્યતિ
હવે એ તમારે ખોટી શાંતિના શબ્દો બોલી રહ્યો છે, પણ સાચે તો આજે તમારો પતિ કૌશલ્યાને સુખ-સમૃદ્ધિ આપશે.
અપવાહ્ય તુ દુષ્ટાત્મા ભરતં તવ બન્ધુષુ। કાલ્યે સ્થાપયિતા રામં રાજ્યે નિહતકણ્ટકે
એ દુષ્ટ મનવાળો માણસ, ભરતને તમારા પરિવારથી દૂર કરી, જલ્દી જ રામને રાજગાદી પર બેસાડશે, બધાં અવરોધો દૂર કરીને.
શત્રુઃ પતિપ્રવાદેન માત્રેવ હિતકામ્યયા। આશીવિષ(=સર્પ) ઇવાઙ્ગેન બાલે પરિધૃતસ્ત્વયા
શત્રુ પતિના રૂપે અને માતા કલ્યાણકાંક્ષી બનીને, બાળકે સાપને જેમ હૃદયથી લગાડે છે એમ, તમે પણ એમને અપનાવ્યા છો.
યથા હિ કુર્યાચ્છત્રુર્વા સર્પો વા પ્રત્યુપેક્ષિતઃ। રાજ્ઞા દશરથેનાદ્ય સપુત્રા ત્વં તથા કૃતા
જેમ શત્રુ કે અવગણાયેલો સાપ વર્તે, એમ જ આજે રાજા દશરથે તમારે અને તમારા પુત્ર સાથે વર્તન કર્યું છે.
પાપેનાનૃતસાન્ત્વેન બાલે નિત્યં સુખોચિતા। રામં સ્થાપયતા રાજ્યે સાનુબન્ધા હતા હ્યસિ
અરે ભોળી, હંમેશાં સુખમાં રહીને, પાપી માણસે ખોટા મીઠા શબ્દો બોલી, રામને રાજગાદી પર બેસાડી, તને અને તારા પરિવારને વિનાશ કરી નાખ્યા છે.
સા પ્રાપ્તકાલં કૈકેયિ ક્ષિપ્રં કુરુ હિતં તવ। ત્રાયસ્વ પુત્રમાત્માનં માં ચ વિસ્મયદર્શને
કૈકેયી, હવે યોગ્ય સમય આવ્યો છે, તું તારા હિત માટે તુરંત પગલું લે; તારા પુત્રને, તને અને મને—જે આ બધું જોઈને આશ્ચર્યમાં છું—બચાવી લે.
મન્થરાયા વચઃ શ્રુત્વા શયનાત્ સા શુભાનના। ઉત્તસ્થૌ હર્ષસમ્પૂર્ણા ચન્દ્રલેખેવ શારદી
મંથરાના શબ્દો સાંભળીને, તે સુંદર ચહેરાવાળી સ્ત્રી આનંદથી ભરાઈ, પથારીમાંથી ઊભી રહી, જાણે શરદપૂનમની ચાંદની જેમ.
અતીવ સા તુ સંતુષ્ટા કૈકેયી વિસ્મયાન્વિતા। દિવ્યમાભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રદદૌ શુભમ્
કૈકેયી ખૂબ જ ખુશ અને આશ્ચર્યથી ભરાઈ, એ કુબજી સ્ત્રીને એક સુંદર દિવ્ય આભૂષણ આપી દીધું.
દત્ત્વા ત્વાભરણં તસ્યૈ કુબ્જાયૈ પ્રમદોત્તમા। કૈકેયી મન્થરાં હૃષ્ટા પુનરેવાબ્રવીદિદમ્
આભૂષણ આપીને, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી કૈકેયી આનંદથી ફરી મંથરાને બોલી.
ઇદં તુ મન્થરે મહ્યમાખ્યાતં પરમં પ્રિયમ્। એતન્મે પ્રિયમાખ્યાતં કિં વા ભૂયઃ કરોમિ તે
"મંથરા, તું મને જે આ સૌથી આનંદદાયક વાત કહી, એ મને બહુ જ પ્રિય લાગી. હવે તું કહે, તારા માટે હું બીજું શું કરી શકું?"
રામે વા ભરતે વાહં વિશેષં નોપલક્ષયે। તસ્માત્ તુષ્ટાસ્મિ યદ્ રાજા રામં રાજ્યેઽભિષેક્ષ્યતિ
"મારે તો રામ અને ભરતમાં કોઈ ફરક દેખાતો નથી; એટલે રાજા રામને રાજગાદી માટે પસંદ કરે છે, એથી હું ખુશ છું."
ન મે પરં કિંચિદિતો વરં પુનઃ પ્રિયં પ્રિયાર્હે સુવચં વચોઽમૃતમ્। તથા હ્યવોચસ્ત્વમતઃ પ્રિયોત્તરં વરં પરં તે પ્રદદામિ તં વૃણુ
"મારે માટે આથી વધારે કોઈ ઈચ્છા નથી. તું તો પ્રેમ પામવા યોગ્ય છે, અને તારા મીઠા, આનંદદાયક શબ્દો અમૃત જેવા છે. તું આવી વાત કરી છે, એટલે હું તને શ્રેષ્ઠ ઈચ્છિત વસ્તુ આપું છું—તારે જે માંગવું હોય એ માગી લે."
thumb|અષ્ટમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે અષ્ટમઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યા કાંડનો આઠમો અધ્યાય સાંભળો.