તે તુ દિગ્ભ્યઃ પુરીં પ્રાપ્તા દ્રષ્ટું રામાભિષેચનમ્। રામસ્ય પૂરયામાસુઃ પુરીં જાનપદા જનાઃ
રામજીના અભિષેકને જોવા માટે ચારેય દિશામાંથી આવેલા એ ગામડાનાં લોકોએ આખું શહેર ભરી દીધું.
જનૌઘૈસ્તૈર્વિસર્પદ્ભિઃ શુશ્રુવે તત્ર નિઃસ્વનઃ। પર્વસૂદીર્ણવેગસ્ય સાગરસ્યેવ નિઃસ્વનઃ
એ ટોળાં બધે ફેલાઈ ગયાં, અને ત્યાં એવો ગર્જનારો અવાજ થયો, જેવો પૂર્ણિમાની રાતે ઉછળતા સાગરનો અવાજ હોય છે.
તતસ્તદિન્દ્રક્ષયસંનિભં પુરં દિદૃક્ષુભિર્જાનપદૈરુપાહિતૈઃ। સમન્તતઃ સસ્વનમાકુલં બભૌ સમુદ્રયાદોભિરિવાર્ણવોદકમ્
પછી એ શહેર, જે ઇન્દ્રના મહેલ જેવું લાગતું હતું, ચારે બાજુથી ઉત્સુક ગામડાનાં લોકોથી ભરાઈ ગયું અને સાગર જેવો ગુંજતો અને તેજસ્વી દેખાતું હતું.
thumb|સપ્તમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે સપ્તમઃ સર્ગઃ ॥૨-
આયોધ્યાકાંડનો સાતમો અધ્યાય સાંભળો.
જ્ઞાતિદાસી યતો જાતા કૈકેય્યા તુ સહોષિતા। પ્રાસાદં ચન્દ્રસંકાશમારુરોહ યદૃચ્છયા
મૈથિલી કુટુંબની એક દાસી, જે કૈકેયી સાથે રહી હતી, સહેજે જ ચાંદની જેવું તેજસ્વી મહેલ ચઢી ગઈ.
સિક્તરાજપથાં કૃત્સ્નાં પ્રકીર્ણકમલોત્પલામ્। અયોધ્યાં મન્થરા તસ્માત્ પ્રાસાદાદન્વવૈક્ષત
એ મહેલમાંથી મન્થરાએ અયોધ્યાને જોયું, જ્યાં રાજમાર્ગો ફૂલો અને કમળોથી છવાયેલા અને પાણીથી છાંટેલા હતા.
પતાકાભિર્વરાર્હાભિર્ધ્વજૈશ્ચ સમલંકૃતામ્। સિક્તાં ચન્દનતોયૈશ્ચ શિરઃસ્નાતજનૈર્યુતામ્
શહેરને સુંદર ધ્વજ અને પટાકાઓથી શોભાવેલી, ચંદનના પાણીથી ભીંજાયેલી અને માથું ધોઈને આવેલા લોકોથી ભરેલી જોઈ.
માલ્યમોદકહસ્તૈશ્ચ દ્વિજેન્દ્રૈરભિનાદિતામ્। શુક્લદેવગૃહદ્વારાં સર્વવાદિત્રનાદિતામ્
માળાં અને મીઠાઈઓ હાથમાં ધરેલા બ્રાહ્મણોના મીઠા અવાજોથી, સફેદ મંદિરોના દ્વારો અને સર્વ વાદ્યોના સંગીતથી આખું શહેર ગુંજી ઉઠ્યું હતું.
સમ્પ્રહૃષ્ટજનાકીર્ણાં બ્રહ્મઘોષનિનાદિતામ્। પ્રહૃષ્ટવરહસ્ત્યશ્વાં સમ્પ્રણર્દિતગોવૃષામ્
ખુશીથી ભરેલી પ્રજાથી ઘેરાયેલી, બ્રાહ્મણોના મંત્રોચ્ચારથી ગુંજતી, આનંદિત અને શોભાયમાન હાથી-ઘોડાઓ અને ઉત્સાહિત ગાય-બળદોના ગર્જનાથી ગૂંજી ઉઠેલી હતી.
હૃષ્ટપ્રમુદિતૈઃ પૌરૈરુચ્છ્રિતધ્વજમાલિનીમ્। અયોધ્યાં મન્થરા દૃષ્ટ્વા પરં વિસ્મયમાગતા
મંથરા એ અયોધ્યાને ઊંચા ધ્વજોથી શોભાયમાન અને ખુશખુશાલ નાગરિકોથી ભરેલી જોઈ, તો તે ખૂબ જ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગઈ.
ઉત્તમેનાભિસંયુક્તા હર્ષેણાર્થપરા સતી। રામમાતા ધનં કિં નુ જનેભ્યઃ સમ્પ્રયચ્છતિ
શ્રેષ્ઠ આનંદમાં લીન અને લાભની ઈચ્છાવાળી રામની માતા, લોકોમાં કયું ધન વહેંચી રહી છે?
અતિમાત્રં પ્રહર્ષઃ કિં જનસ્યાસ્ય ચ શંસ મે। કારયિષ્યતિ કિં વાપિ સમ્પ્રહૃષ્ટો મહીપતિઃ
આટલી મોટી ખુશી લોકોમાં શા માટે છે, એ મને કહો. આનંદિત રાજા હવે શું કરશે?
વિદીર્યમાણા હર્ષેણ ધાત્રી તુ પરયા મુદા। આચચક્ષેઽથ કુબ્જાયૈ ભૂયસીં રાઘવે શ્રિયમ્
ધાય ખૂબ જ આનંદથી ભરાઈ ગઈ અને ખુશીથી, તેણે પછી કુબજાને રાઘવ માટે આવનારી મોટી શુભતા વિશે કહ્યું.
શ્વઃ પુષ્યેણ જિતક્રોધં યૌવરાજ્યેન ચાનઘમ્। રાજા દશરથો રામમભિષેક્તા હિ રાઘવમ્
કાલે પુષ્ય નક્ષત્રે, રોષને જીતનારા અને નિર્દોષ રામને, રાજા દશરથ રાજતિલક કરશે.
ધાત્ર્યાસ્તુ વચનં શ્રુત્વા કુબ્જા ક્ષિપ્રમમર્ષિતઃ। કૈલાસશિખરાકારાત્ પ્રાસાદાદવરોહત
ધાયના શબ્દો સાંભળીને, કુબજા તરત જ ગુસ્સે થઈ અને કૈલાસ શિખર જેવા મહેલમાંથી નીચે ઉતરી.
સા દહ્યમાના ક્રોધેન મન્થરા પાપદર્શિની। શયાનામેવ કૈકેયીમિદં વચનમબ્રવીત્
કુબજ મનથરા, ક્રોધથી દહાઈ રહી હતી અને દુઃખદાયક વાતો સમજતી, તેણે શયન કરતી કૈકેયીને આ શબ્દો કહ્યા.
ઉત્તિષ્ઠ મૂઢે કિં શેષે ભયં ત્વામભિવર્તતે। ઉપપ્લુતમઘૌઘેન નાત્માનમવબુધ્યસે
ઊઠ, મૂર્ખ! શા માટે પડેલી છે? તને મોટું સંકટ આવતું છે. દુર્ભાગ્યની લહેરે તું ઘેરાઈ ગઈ છે અને તને પોતાનો ખ્યાલ નથી.
અનિષ્ટે સુભગાકારે સૌભાગ્યેન વિકત્થસે। ચલં હિ તવ સૌભાગ્યં નદ્યાઃ સ્રોત ઇવોષ્ણગે
તને સુખી દેખાવ આવે છે, પણ તું અનિષ્ટમાં પણ પોતાના ભાગ્યનું ગૌરવ કરે છે; તારો સદભાગ્ય તો ઉનાળાની નદીના પ્રવાહ જેવું અસ્થિર છે.
એવમુક્તા તુ કૈકેયી રુષ્ટયા પરુષં વચઃ। કુબ્જયા પાપદર્શિન્યા વિષાદમગમત્ પરમ્
આ રીતે ગુસ્સાવાળી અને કડક બોલતી દુઃખદાયક વાતો સાંભળીને, કૈકેયી ભારે ચિંતામાં પડી ગઈ.
કૈકેયી ત્વબ્રવીત્ કુબ્જાં કચ્ચિત્ ક્ષેમં ન મન્થરે। વિષણ્ણવદનાં હિ ત્વાં લક્ષયે ભૃશદુઃખિતામ્
કૈકેયીએ કુબજાને પૂછ્યું: 'મંથરા, બધું સારું છે ને? કેમ કે હું તને ખૂબ દુઃખી અને ચિંતિત ચહેરા સાથે જોઈ રહી છું.'
મન્થરા તુ વચઃ શ્રુત્વા કૈકેય્યા મધુરાક્ષરમ્। ઉવાચ ક્રોધસંયુક્તા વાક્યં વાક્યવિશારદા
કૈકેયીના મીઠા શબ્દો સાંભળીને, મનથરા ગુસ્સાથી ભરાઈ અને વાકચાતુર્યથી જવાબ આપ્યો.
સા વિષણ્ણતરા ભૂત્વા કુબ્જા તસ્યાં હિતૈષિણી। વિષાદયન્તી પ્રોવાચ ભેદયન્તી ચ રાઘવમ્
કુબજા વધુ ઉદાસ બની, કૈકેયીનું ભલું ઇચ્છતી, પણ રાઘવથી દુર કરવા અને દુઃખ આપવા માટે બોલી.
અક્ષયં સુમહદ્ દેવિ પ્રવૃત્તં ત્વદ્વિનાશનમ્। રામં દશરથો રાજા યૌવરાજ્યેઽભિષેક્ષ્યતિ
મહારાણી, તારા માટે એક મોટું અને ક્યારેય ન ખૂટે એવું દુઃખ શરૂ થયું છે: રાજા દશરથ રામને યુવરાજ બનાવશે.
સાસ્મ્યગાધે ભયે મગ્ના દુઃખશોકસમન્વિતા। દહ્યમાનાનલેનેવ ત્વદ્ધિતાર્થમિહાગતા
હું તો ઘેરા ભયમાં ડૂબી ગઈ છું, દુઃખ અને શોકથી ભરાઈ ગઈ છું, જાણે અગ્નિથી દહાઈ રહી છું અને તારા હિત માટે અહીં આવી છું.
તવ દુઃખેન કૈકેયિ મમ દુઃખં મહદ્ ભવેત્। ત્વદ્વૃદ્ધૌ મમ વૃદ્ધિશ્ચ ભવેદિહ ન સંશયઃ
કૈકેયી, તારું દુઃખ જ મારું મોટું દુઃખ છે; તારો અવનતિમાં મારું પણ અવનતિ છે અને તારી વૃદ્ધિમાં મારી પણ વૃદ્ધિ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.
નરાધિપકુલે જાતા મહિષી ત્વં મહીપતેઃ। ઉગ્રત્વં રાજધર્માણાં કથં દેવિ ન બુધ્યસે
તું રાજકુલમાં જન્મેલી અને રાજાની મુખ્ય રાણી છે; પણ, મહારાણી, રાજધર્મો કેટલી કઠોર છે એ તને કેમ સમજાતું નથી?
ધર્મવાદી શઠો ભર્તા શ્લક્ષ્ણવાદી ચ દારુણઃ। શુદ્ધભાવેન જાનીષે તેનૈવમતિસંધિતા
તમારો પતિ ધર્મની વાત કરે છે, પણ હકીકતમાં છેતરપિંડીયો છે; બોલે છે મીઠાં, પણ મનથી કઠોર છે. તમે નિષ્કલંક હૃદયથી એની પર વિશ્વાસ કર્યો, એટલે તમે પૂરી રીતે ઠગાઈ ગયા છો.
ઉપસ્થિતઃ પ્રયુઞ્જાનસ્ત્વયિ સાન્ત્વમનર્થકમ્। અર્થેનૈવાદ્ય તે ભર્તા કૌસલ્યાં યોજયિષ્યતિ
હવે એ તમારે ખોટી શાંતિના શબ્દો બોલી રહ્યો છે, પણ સાચે તો આજે તમારો પતિ કૌશલ્યાને સુખ-સમૃદ્ધિ આપશે.
અપવાહ્ય તુ દુષ્ટાત્મા ભરતં તવ બન્ધુષુ। કાલ્યે સ્થાપયિતા રામં રાજ્યે નિહતકણ્ટકે
એ દુષ્ટ મનવાળો માણસ, ભરતને તમારા પરિવારથી દૂર કરી, જલ્દી જ રામને રાજગાદી પર બેસાડશે, બધાં અવરોધો દૂર કરીને.
શત્રુઃ પતિપ્રવાદેન માત્રેવ હિતકામ્યયા। આશીવિષ(=સર્પ) ઇવાઙ્ગેન બાલે પરિધૃતસ્ત્વયા
શત્રુ પતિના રૂપે અને માતા કલ્યાણકાંક્ષી બનીને, બાળકે સાપને જેમ હૃદયથી લગાડે છે એમ, તમે પણ એમને અપનાવ્યા છો.