અપિ ચાદ્યાશુભાન્ રામ સ્વપ્નાન્ પશ્યામિ રાઘવ। સનિર્ઘાતા દિવોલ્કાશ્ચ પતન્તિ હિ મહાસ્વનાઃ
રામ, આજે મને અશુભ સ્વપ્નો દેખાય છે; ભયાનક અવાજ સાથે અગ્નિસમાન તારા પડી રહ્યા છે.
અવષ્ટબ્ધં ચ મે રામ નક્ષત્રં દારુણગ્રહૈઃ। આવેદયન્તિ દૈવજ્ઞાઃ સૂર્યાઙ્ગારકરાહુભિઃ
રામ, જ્યોતિષીઓ કહે છે કે મારા નક્ષત્ર પર સૂર્ય, મંગળ અને રાહુ જેવા કઠોર ગ્રહોનો પ્રભાવ છે.
પ્રાયેણ ચ નિમિત્તાનામીદૃશાનાં સમુદ્ભવે। રાજા હિ મૃત્યુમાપ્નોતિ ઘોરાં ચાપદમૃચ્છતિ
સામાન્ય રીતે, આવા અશુભ સંકેતો આવે ત્યારે રાજાને મૃત્યુ કે ભયાનક મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.
તદ્ યાવદેવ મે ચેતો ન વિમુહ્યતિ રાઘવ। તાવદેવાભિષિઞ્ચસ્વ ચલા હિ પ્રાણિનાં મતિઃ
રાઘવ, મારા મનને અંધારું થાય એ પહેલાં તારો અભિષેક થવો જોઈએ, કારણ કે જીવનો મન હંમેશાં અસ્થિર રહે છે.
અદ્ય ચન્દ્રોઽભ્યુપગમત્ પુષ્યાત્ પૂર્વં પુનર્વસુમ્। શ્વઃ પુષ્યયોગં નિયતં વક્ષ્યન્તે દૈવચિન્તકાઃ
આજે ચંદ્ર પુર્વા પુષ્ય નક્ષત્ર સુધી પહોંચ્યો છે; કાલે જ્યોતિષીઓ પુષ્ય સાથેનું સંયોગ નિશ્ચિતપણે જણાવી દેશે.
તત્ર પુષ્યેઽભિષિઞ્ચસ્વ મનસ્ત્વરયતીવ મામ્। શ્વસ્ત્વાહમભિષેક્ષ્યામિ યૌવરાજ્યે પરંતપ
એટલે પુષ્ય નક્ષત્રમાં તારો અભિષેક થવો જોઈએ; મારું મન ખૂબ ઉત્સુક છે. કાલે હું તને યુવરાજપદ માટે અભિષેક કરીશ, દુશ્મનોને હરાવનાર.
તસ્માત્ ત્વયાદ્યપ્રભૃતિ નિશેયં નિયતાત્મના। સહ વધ્વોપવસ્તવ્યા દર્ભપ્રસ્તરશાયિના
આજેથી તારે નિયમિતપણે, પોતાની પત્ની સાથે, દર્ભના પથારી પર સૂઈને રાત્રિ વિતાવવી પડશે.
સુહૃદશ્ચાપ્રમત્તાસ્ત્વાં રક્ષન્ત્વદ્ય સમન્તતઃ। ભવન્તિ બહુવિઘ્નાનિ કાર્યાણ્યેવંવિધાનિ હિ
આજે તારા મિત્રો ચોંકસાઈથી તારી ચારે બાજુ રક્ષા કરશે; કારણ કે આવા કાર્યમાં ઘણી અડચણો આવતી હોય છે.
વિપ્રોષિતશ્ચ ભરતો યાવદેવ પુરાદિતઃ। તાવદેવાભિષેકસ્તે પ્રાપ્તકાલો મતો મમ
ભારત શહેરથી દૂર છે, એટલે હવે તારા અભિષેકનો યોગ્ય સમય આવ્યો છે, એમ હું માનું છું.
કામં ખલુ સતાં વૃત્તે ભ્રાતા તે ભરતઃ સ્થિતઃ। જ્યેષ્ઠાનુવર્તી ધર્માત્મા સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિયઃ
નિષ્ઠાવાન લોકો જે રીતે વર્તે છે, એ રીતે તારો ભાઈ ભારત પણ વર્તે છે; તે મોટાને માન આપે છે, ધર્મનિષ્ઠ છે, દયાળુ છે અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલા છે.
કિં નુ ચિત્તં મનુષ્યાણામનિત્યમિતિ મે મતમ્। સતાં ચ ધર્મનિત્યાનાં કૃતશોભિ ચ રાઘવ
છતાં પણ, મને લાગે છે કે માણસનું મન હંમેશાં અસ્થિર જ હોય છે; પણ સારા અને ધર્મમાં સ્થિર રહેનારા લોકોના કર્મો તો ખરેખર તેજ આપે છે, રાઘવ.
ઇત્યુક્તઃ સોઽભ્યનુજ્ઞાતઃ શ્વોભાવિન્યભિષેચને। વ્રજેતિ રામઃ પિતરમભિવાદ્યાભ્યયાદ્ ગૃહમ્
આ રીતે કહેતાં અને કાલે અભિષેક થશે એવી મંજૂરી મળતાં, રામે પિતાને વંદન કર્યું અને પોતાના ઘેર ગયો.
પ્રવિશ્ય ચાત્મનો વેશ્મ રાજ્ઞાઽઽદિષ્ટેઽભિષેચને। તત્ક્ષણાદેવ નિષ્ક્રમ્ય માતુરન્તઃપુરં યયૌ
પછી રામે પોતાનું ઘર પ્રવેશ્યું અને રાજાએ અભિષેકનો આદેશ આપ્યો હતો એટલે તરત જ બહાર નીકળી, માતાના અંતઃપુરમાં ગયો.
તત્ર તાં પ્રવણામેવ માતરં ક્ષૌમવાસિનીમ્। વાગ્યતાં દેવતાગારે દદર્શાયાચતીં શ્રિયમ્
ત્યાં તેણે પોતાની માતાને નમ્રતાથી, સુંદર વસ્ત્ર પહેરી, મૌન રહીને દેવસ્થાનમાં બેસી, કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના કરતી જોઈ.
પ્રાગેવ ચાગતા તત્ર સુમિત્રા લક્ષ્મણસ્તથા। સીતા ચાનયિતા શ્રુત્વા પ્રિયં રામાભિષેચનમ્
ત્યાં પહેલેથી સુમિત્રા અને લક્ષ્મણ હાજર હતા અને રામના અભિષેકની ખુશખબર સાંભળી, સીતાને પણ લાવવામાં આવી હતી.
તસ્મિન્ કાલેઽપિ કૌસલ્યા તસ્થાવામીલિતેક્ષણા। સુમિત્રયાન્વાસ્યમાના સીતયા લક્ષ્મણેન ચ
એ સમયે કૌસલ્યા આંખો બંધ કરી ઊભી હતી, અને આસપાસ સુમિત્રા, સિતા અને લક્ષ્મણ હતા.
શ્રુત્વા પુષ્યે ચ પુત્રસ્ય યૌવરાજ્યેઽભિષેચનમ્। પ્રાણાયામેન પુરુષં ધ્યાયમાના જનાર્દનમ્
પુષ્ય નક્ષત્રમાં પોતાના પુત્રના યુવરાજપદના અભિષેકની વાત સાંભળી, કૌશલ્યા શ્વાસ રોકીને, મનમાં જનાર્દનનું ધ્યાન કરતી હતી.
તથા સનિયમામેવ સોઽભિગમ્યાભિવાદ્ય ચ। ઉવાચ વચનં રામો હર્ષયંસ્તામિદં વરમ્
એવી રીતે ઉપવાસ અને નિયમમાં તત્પર હતી ત્યારે, રામ ત્યાં આવી, માતાને વંદન કર્યા અને આનંદથી એમને કહ્યું:
અમ્બ પિત્રા નિયુક્તોઽસ્મિ પ્રજાપાલનકર્મણિ। ભવિતા શ્વોઽભિષેકો મે યથા મે શાસનં પિતુઃ
માતા, પિતાએ મને પ્રજાની રક્ષા કરવાની જવાબદારી સોંપી છે; પિતાજીના આદેશ પ્રમાણે, કાલે મારું અભિષેક થશે.
સીતયાપ્યુપવસ્તવ્યા રજનીયં મયા સહ। એવમુક્તમુપાધ્યાયૈઃ સ હિ મામુક્તવાન્ પિતા
સીતા પણ આજે રાત્રે મારી સાથે ઉપવાસ રાખશે; આવું મારા ગુરુજીએ કહ્યું છે, કેમ કે પિતાએ એમને એમ જ કહ્યું છે.
યાનિ યાન્યત્ર યોગ્યાનિ શ્વોભાવિન્યભિષેચને। તાનિ મે મઙ્ગલાન્યદ્ય વૈદેહ્યાશ્ચૈવ કારય
કાલે અભિષેક માટે જે-જે શુભ કાર્યો યોગ્ય હોય, તે આજે મારા માટે અને વૈદેહી માટે તુ તયાર કર.
એતચ્છ્રુત્વા તુ કૌસલ્યા ચિરકાલાભિકાંક્ષિતમ્। હર્ષબાષ્પાકુલં વાક્યમિદં રામમભાષત
આ સાંભળીને, કૌશલ્યા, જેનું આ ઇચ્છિત સુખ ઘણા સમયથી હતું, આનંદના આંસુઓથી ભરાઈને રામને કહ્યું:
વત્સ રામ ચિરં જીવ હતાસ્તે પરિપન્થિનઃ। જ્ઞાતીન્ મે ત્વં શ્રિયા યુક્તઃ સુમિત્રાયાશ્ચ નન્દય
બેટા રામ, તું લાંબું આયુષ્ય પામજે; તારા દુશ્મનો હવે નાશ પામ્યા. તું ધન-સંપત્તિથી યુક્ત થઈ, મારા કુટુંબને અને સુમિત્રાને પણ આનંદ આપ.
કલ્યાણે બત નક્ષત્રે મયા જાતોઽસિ પુત્રક। યેન ત્વયા દશરથો ગુણૈરારાધિતઃ પિતા
પુત્ર, તું ખરેખર શુભ નક્ષત્રમાં જન્મ્યો છે, કેમ કે તારા ગુણોથી તું પિતાશ્રી દશરથને પ્રસન્ન કર્યો છે.
અમોઘં બત મે ક્ષાન્તં પુરુષે પુષ્કરેક્ષણે। યેયમિક્ષ્વાકુરાજશ્રીઃ પુત્ર ત્વાં સંશ્રયિષ્યતિ
મારા ધીરજ વ્યર્થ ગયો નથી, હે કમળની આંખો ધરાવનાર, હવે ઇક્ષ્વાકુ વંશની રાજમહિમા, પુત્ર, તારા પર આવવાની છે.
ઇત્યેવમુક્તો માત્રા તુ રામો ભ્રાતરમબ્રવીત્। પ્રાઞ્જલિં પ્રહ્વમાસીનમભિવીક્ષ્ય સ્મયન્નિવ
માતાએ આવું કહ્યું ત્યારે, રામે પોતાના ભાઈને જોયો, જે વિનમ્રતાથી હાથ જોડીને બેઠો હતો, અને હળવી સ્મિત સાથે કહ્યું:
લક્ષ્મણેમાં મયા સાર્ધં પ્રશાધિ ત્વં વસુંધરામ્। દ્વિતીયં મેઽન્તરાત્માનં ત્વામિયં શ્રીરુપસ્થિતા
લક્ષ્મણ, તું મારી સાથે મળીને આ ધરતી પર રાજ કર; આ રાજલક્ષ્મી તો તને જ મળવા આવી છે, કેમ કે હું તને મારું બીજું સ્વરૂપ માનું છું.
સૌમિત્રે ભુઙ્ક્ષ્વ ભોગાંસ્ત્વમિષ્ટાન્ રાજ્યફલાનિચ। જીવિતં ચાપિ રાજ્યં ચ ત્વદર્થમભિકામયે
સૌમિત્ર, તું રાજસુખ અને રાજફળો ભોગવીશ; મારું જીવન અને રાજ્ય પણ હું તારા માટે જ ઇચ્છું છું.
ઇત્યુક્ત્વા લક્ષ્મણં રામો માતરાવભિવાદ્ય ચ। અભ્યનુજ્ઞાપ્ય સીતાં ચ યયૌ સ્વં ચ નિવેશનમ્
આવી રીતે લક્ષ્મણને કહી, રામે માતાઓને વંદન કર્યા, સીતાને વિદાય લીધી અને પોતાના ઘરે ગયા.
thumb|પઞ્ચમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે પઞ્ચમઃ સર્ગઃ ॥૨-
શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના અયોધ્યા કાંડનો પાંચમો સર્ગ હવે વાંચવામાં આવે છે.