તસ્માત્ પુત્ર ત્વમાત્માનં નિયમ્યૈવં સમાચર। તચ્છ્રુત્વા સુહૃદસ્તસ્ય રામસ્ય પ્રિયકારિણઃ
આથી, બેટા, તું પોતાને સંયમમાં રાખી ને એમ જ વર્તન કર. રામના સ્નેહી અને તેને પ્રસન્ન કરવા ઉત્સુક મિત્રો એ વાત સાંભળી—
ત્વરિતાઃ શીઘ્રમાગત્ય કૌસલ્યાયૈ ન્યવેદયન્। સા હિરણ્યં ચ ગાશ્ચૈવ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ
તેઓ ઝડપથી કૌશલ્યા પાસે ગયા અને બધું કહી દીધું. પછી કૌશલ્યાએ સોનાં, ગાયો અને અનેક જાતનાં રત્નો વિતરણ કર્યા—
વ્યાદિદેશ પ્રિયાખ્યેભ્યઃ કૌસલ્યા પ્રમદોત્તમા। અથાભિવાદ્ય રાજાનં રથમારુહ્ય રાઘવઃ। યયૌ સ્વં દ્યુતિમદ્ વેશ્મ જનૌઘૈઃ પ્રતિપૂજિતઃ
શ્રેષ્ઠ સ્ત્રી કૌશલ્યાએ પોતાના પ્રિયજનને એ ભેટો આપી. પછી રાજાને વંદન કરી, રાઘવ રથમાં ચડી પોતાના તેજસ્વી ઘર તરફ ગયો, જ્યાં લોકોની ભીડે તેને સન્માન આપ્યો.
તે ચાપિ પૌરા નૃપતેર્વચસ્ત- ચ્છ્રુત્વા તદા લાભમિવેષ્ટમાશુ। નરેન્દ્રમામન્ત્ર્ય ગૃહાણિ ગત્વા દેવાન્ સમાનર્ચુરભિપ્રહૃષ્ટાઃ
પૌરજનોએ પણ રાજાના વચન સાંભળી, જાણે મોટો લાભ મળ્યો હોય એમ આનંદ માન્યો. રાજાને વિદાય લઈને, પોતાના ઘરમાં ગયા અને આનંદભેર દેવતાઓની પૂજા કરી.
thumb|ચતુર્થઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે ચતુર્થઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે ચોથો અધ્યાય સાંભળો.
ગતેષ્વથ નૃપો ભૂયઃ પૌરેષુ સહ મન્ત્રિભિઃ। મન્ત્રયિત્વા તતશ્ચક્રે નિશ્ચયજ્ઞઃ સ નિશ્ચયમ્
લોકો જતા રહ્યા પછી, રાજાએ ફરીથી મંત્રીઓ સાથે ચર્ચા કરી. વિચાર વિમર્શ કર્યા પછી, એ દૃઢનિશ્ચયી રાજાએ અંતિમ નિર્ણય લીધો.
શ્વ એવ પુષ્યો ભવિતા શ્વોઽભિષેચ્યસ્તુ મે સુતઃ। રામો રાજીવપત્રાક્ષો યુવરાજ ઇતિ પ્રભુઃ
"આવતીકાલે પુષ્ય નક્ષત્ર છે. આવતીકાલે મારા પુત્ર, કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવનારા રામને, યુવરાજ તરીકે અભિષેક કરવામાં આવશે," એમ રાજાએ જાહેર કર્યું.
અથાન્તર્ગૃહમાવિશ્ય રાજા દશરથસ્તદા। સૂતમામન્ત્રયામાસ રામં પુનરિહાનય
પછી રાજા દશરથ પોતાના આંતરમહેલમાં ગયા અને રથચાલકને બોલાવી કહ્યું, "રામને ફરી અહીં લાવો."
દ્વાઃસ્થૈરાવેદિતં તસ્ય રામાયાગમનં પુનઃ। શ્રુત્વૈવ ચાપિ રામસ્તં પ્રાપ્તં શઙ્કાન્વિતોઽભવત્
દ્વારપાળોએ રામને ફરી બોલાવવાનો સંદેશ આપ્યો. એ સાંભળતાં જ રામના મનમાં શંકા જાગી.
પ્રવેશ્ય ચૈનં ત્વરિતો રામો વચનમબ્રવીત્। યદાગમનકૃત્યં તે ભૂયસ્તદ્બ્રૂહ્યશેષતઃ
જ્યારે રામને ઝડપથી અંદર લાવવામાં આવ્યા, ત્યારે રામે કહ્યું: "તમે આવવાનું કારણ પૂરેપૂરું કહો."
તમુવાચ તતઃ સૂતો રાજા ત્વાં દ્રષ્ટુમિચ્છતિ। શ્રુત્વા પ્રમાણં તત્ર ત્વં ગમનાયેતરાય વા
પછી રથચાલકે કહ્યું: "રાજા તમને મળવા ઈચ્છે છે. આ સાંભળીને, તમારે જવું કે નહીં એ તમારું મન."
ઇતિ સૂતવચઃ શ્રુત્વા રામોઽપિ ત્વરયાન્વિતઃ। પ્રયયૌ રાજભવનં પુનર્દ્રષ્ટું નરેશ્વરમ્
રથચાલકની વાત સાંભળી, રામ ઉત્સાહપૂર્વક ફરી રાજમહેલ તરફ રાજાને મળવા ગયા.
તં શ્રુત્વા સમનુપ્રાપ્તં રામં દશરથો નૃપઃ। પ્રવેશયામાસ ગૃહં વિવક્ષુઃ પ્રિયમુત્તમમ્
જ્યારે રામ આવ્યો એ સાંભળીને, રાજા દશરથએ તેને અંદર બોલાવ્યો અને પ્રેમથી વાત કરવા ઇચ્છ્યા.
પ્રવિશન્નેવ ચ શ્રીમાન્ રાઘવો ભવનં પિતુઃ। દદર્શ પિતરં દૂરાત્ પ્રણિપત્ય કૃતાઞ્જલિઃ
શ્રેષ્ઠ રાઘવ જ્યારે પિતાના મહેલમાં પ્રવેશ્યા, ત્યારે દૂરથી પિતાને જોયા અને હાથ જોડીને નમસ્કાર કર્યા.
પ્રણમન્તં તમુત્થાપ્ય સમ્પરિષ્વજ્ય ભૂમિપઃ। પ્રદિશ્ય ચાસનં ચાસ્મૈ રામં ચ પુનરબ્રવીત્
રાજાએ રામને ઊભા કરી, ગળે લગાડ્યા, બેઠાડ્યા અને પછી ફરી રામને કહ્યું.
રામ વૃદ્ધોઽસ્મિ દીર્ઘાયુર્ભુક્તા ભોગા યથેપ્સિતાઃ। અન્નવદ્ભિઃ ક્રતુશતૈર્યથેષ્ટં ભૂરિદક્ષિણૈઃ
"રામ, હવે હું વૃદ્ધ છું, લાંબું આયુષ્ય ભોગવ્યું છે અને મનગમતા સુખ ભોગવ્યા છે. અનેક યજ્ઞો અને દાન પણ કર્યા છે."
જાતમિષ્ટમપત્યં મે ત્વમદ્યાનુપમં ભુવિ। દત્તમિષ્ટમધીતં ચ મયા પુરુષસત્તમ
"આજે, હે શ્રેષ્ઠ પુત્ર, તું મને ઇચ્છ્યા પ્રમાણે મળ્યો છે. મેં જે ઇચ્છ્યું તે બધું પ્રાપ્ત કર્યું છે, દાન આપ્યું છે, અને શીખ્યું છે."
અનુભૂતાનિ ચેષ્ટાનિ મયા વીર સુખાન્યપિ। દેવર્ષિપિતૃવિપ્રાણામનૃણોઽસ્મિ તથાઽઽત્મનઃ
"હે વીર, મેં જીવનના સુખ પણ માણ્યા છે. દેવ, ઋષિ, પિતૃ, બ્રાહ્મણ અને પોતાનાં પણ કોઈ ઉધાર હવે બાકી નથી."
ન કિંચિન્મમ કર્તવ્યં તવાન્યત્રાભિષેચનાત્। અતો યત્ત્વામહં બ્રૂયાં તન્મે ત્વં કર્તુમર્હસિ
મારે તારા માટે અભિષેક સિવાય બીજું કંઈ કરવાનું નથી. એટલે હવે હું જે કહું, એ તું મારા માટે જરૂર કરજે.
અદ્ય પ્રકૃતયઃ સર્વાસ્ત્વામિચ્છન્તિ નરાધિપમ્। અતસ્ત્વાં યુવરાજાનમભિષેક્ષ્યામિ પુત્રક
આજે બધા લોકો તને રાજા તરીકે જોઈ રહ્યા છે. એટલે, બેટા, હું તારો યુવરાજપદ માટે અભિષેક કરીશ.
અપિ ચાદ્યાશુભાન્ રામ સ્વપ્નાન્ પશ્યામિ રાઘવ। સનિર્ઘાતા દિવોલ્કાશ્ચ પતન્તિ હિ મહાસ્વનાઃ
રામ, આજે મને અશુભ સ્વપ્નો દેખાય છે; ભયાનક અવાજ સાથે અગ્નિસમાન તારા પડી રહ્યા છે.
અવષ્ટબ્ધં ચ મે રામ નક્ષત્રં દારુણગ્રહૈઃ। આવેદયન્તિ દૈવજ્ઞાઃ સૂર્યાઙ્ગારકરાહુભિઃ
રામ, જ્યોતિષીઓ કહે છે કે મારા નક્ષત્ર પર સૂર્ય, મંગળ અને રાહુ જેવા કઠોર ગ્રહોનો પ્રભાવ છે.
પ્રાયેણ ચ નિમિત્તાનામીદૃશાનાં સમુદ્ભવે। રાજા હિ મૃત્યુમાપ્નોતિ ઘોરાં ચાપદમૃચ્છતિ
સામાન્ય રીતે, આવા અશુભ સંકેતો આવે ત્યારે રાજાને મૃત્યુ કે ભયાનક મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડે છે.
તદ્ યાવદેવ મે ચેતો ન વિમુહ્યતિ રાઘવ। તાવદેવાભિષિઞ્ચસ્વ ચલા હિ પ્રાણિનાં મતિઃ
રાઘવ, મારા મનને અંધારું થાય એ પહેલાં તારો અભિષેક થવો જોઈએ, કારણ કે જીવનો મન હંમેશાં અસ્થિર રહે છે.
અદ્ય ચન્દ્રોઽભ્યુપગમત્ પુષ્યાત્ પૂર્વં પુનર્વસુમ્। શ્વઃ પુષ્યયોગં નિયતં વક્ષ્યન્તે દૈવચિન્તકાઃ
આજે ચંદ્ર પુર્વા પુષ્ય નક્ષત્ર સુધી પહોંચ્યો છે; કાલે જ્યોતિષીઓ પુષ્ય સાથેનું સંયોગ નિશ્ચિતપણે જણાવી દેશે.
તત્ર પુષ્યેઽભિષિઞ્ચસ્વ મનસ્ત્વરયતીવ મામ્। શ્વસ્ત્વાહમભિષેક્ષ્યામિ યૌવરાજ્યે પરંતપ
એટલે પુષ્ય નક્ષત્રમાં તારો અભિષેક થવો જોઈએ; મારું મન ખૂબ ઉત્સુક છે. કાલે હું તને યુવરાજપદ માટે અભિષેક કરીશ, દુશ્મનોને હરાવનાર.
તસ્માત્ ત્વયાદ્યપ્રભૃતિ નિશેયં નિયતાત્મના। સહ વધ્વોપવસ્તવ્યા દર્ભપ્રસ્તરશાયિના
આજેથી તારે નિયમિતપણે, પોતાની પત્ની સાથે, દર્ભના પથારી પર સૂઈને રાત્રિ વિતાવવી પડશે.
સુહૃદશ્ચાપ્રમત્તાસ્ત્વાં રક્ષન્ત્વદ્ય સમન્તતઃ। ભવન્તિ બહુવિઘ્નાનિ કાર્યાણ્યેવંવિધાનિ હિ
આજે તારા મિત્રો ચોંકસાઈથી તારી ચારે બાજુ રક્ષા કરશે; કારણ કે આવા કાર્યમાં ઘણી અડચણો આવતી હોય છે.
વિપ્રોષિતશ્ચ ભરતો યાવદેવ પુરાદિતઃ। તાવદેવાભિષેકસ્તે પ્રાપ્તકાલો મતો મમ
ભારત શહેરથી દૂર છે, એટલે હવે તારા અભિષેકનો યોગ્ય સમય આવ્યો છે, એમ હું માનું છું.
કામં ખલુ સતાં વૃત્તે ભ્રાતા તે ભરતઃ સ્થિતઃ। જ્યેષ્ઠાનુવર્તી ધર્માત્મા સાનુક્રોશો જિતેન્દ્રિયઃ
નિષ્ઠાવાન લોકો જે રીતે વર્તે છે, એ રીતે તારો ભાઈ ભારત પણ વર્તે છે; તે મોટાને માન આપે છે, ધર્મનિષ્ઠ છે, દયાળુ છે અને ઇન્દ્રિયોને જીતેલા છે.