સૂર્યેઽભ્યુદિતમાત્રે શ્વો ભવિતા સ્વસ્તિવાચનમ્। બ્રાહ્મણાશ્ચ નિમન્ત્ર્યન્તાં કલ્પ્યન્તામાસનાનિ ચ
કાલે સૂર્ય ઉગતા જ શુભ કાર્ય શરૂ કરો; બ્રાહ્મણોને બોલાવો અને બેઠકો ગોઠવો.
આબધ્યન્તાં પતાકાશ્ચ રાજમાર્ગશ્ચ સિચ્યતામ્। સર્વે ચ તાલાપચરા ગણિકાશ્ચ સ્વલંકૃતાઃ
પતાકાઓ બાંધો અને રાજમાર્ગ પર પાણી છાંટો; બધા દરવાજાવાળાઓ અને નૃત્યાંગનાઓને સુંદર રીતે સજાવો.
કક્ષ્યાં દ્વિતીયામાસાદ્ય તિષ્ઠન્તુ નૃપવેશ્મનઃ। દેવાયતનચૈત્યેષુ સાન્નભક્ષ્યાઃ સદક્ષિણાઃ
જેને ભોજન અને દાન આપવાનું છે, તેઓ રાજમહેલના બીજા પ્રાંગણમાં અને મંદિરો તથા દેવસ્થાનોમાં ઉભા રહે.
ઉપસ્થાપયિતવ્યાઃ સ્યુર્માલ્યયોગ્યાઃ પૃથક્પૃથક્। દીર્ઘાસિબદ્ધગોધાશ્ચ સંનદ્ધા મૃષ્ટવાસસઃ
માળાં પહેરાવનારા અલગ-અલગ ઉભા રહે; લાંબી તલવાર અને ચામડાની પટ્ટી ધારણ કરનાર, શસ્ત્રસજ્જ અને સુંદર વસ્ત્રોમાં રહેનારા પણ હાજર રહે.
મહારાજાઙ્ગનં શૂરાઃ પ્રવિશન્તુ મહોદયમ્। એવં વ્યાદિશ્ય વિપ્રૌ તુ ક્રિયાસ્તત્ર વિનિષ્ઠિતૌ
વીર પુરુષો મહારાજાના વિશાળ સભામાં પ્રવેશ કરે; આમ આદેશ આપીને બંને બ્રાહ્મણોએ ત્યાંની તૈયારીઓ પૂરી કરી.
ચક્રતુશ્ચૈવ યચ્છેષં પાર્થિવાય નિવેદ્ય ચ। કૃતમિત્યેવ ચાબ્રૂતામભિગમ્ય જગત્પતિમ્
બાકીનું બધું કામ પણ રાજાના આદેશ મુજબ કર્યું અને જગતના સ્વામી પાસે જઈને કહ્યું: 'બધું તૈયાર છે.'
યથોક્તવચનં પ્રીતૌ હર્ષયુક્તૌ દ્વિજોત્તમૌ। તતઃ સુમન્ત્રં દ્યુતિમાન્ રાજા વચનમબ્રવીત્
બ્રાહ્મણોએ જે કહ્યું તે પ્રમાણે કામ કર્યું જોઈ રાજા આનંદિત થયા અને પછી તેજસ્વી રાજાએ સુમંત્રને કહ્યું.
રામઃ કૃતાત્મા ભવતા શીઘ્રમાનીયતામિતિ। સ તથેતિ પ્રતિજ્ઞાય સુમન્ત્રો રાજશાસનાત્
'શાંત અને સંયમી રામને તું ઝડપથી અહીં લાવ.' એમ રાજાના આદેશથી સુમંત્રે સ્વીકારીને ગયા.
રામં તત્રાનયાંચક્રે રથેન રથિનાં વરમ્। અથ તત્ર સહાસીનાસ્તદા દશરથં નૃપમ્
સુમંત્રે શ્રેષ્ઠ રથમાં રામને ત્યાં લાવ્યા; ત્યારબાદ બંને બેઠા ત્યારે રામે દશરથ રાજાને જોયા.
પ્રાચ્યોદીચ્યા પ્રતીચ્યાશ્ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ચ ભૂમિપાઃ। મ્લેચ્છાશ્ચાર્યાશ્ચ યે ચાન્યે વનશૈલાન્તવાસિનઃ
પૂર્વ, ઉત્તર, પશ્ચિમ અને દક્ષિણના રાજાઓ, વિદેશી, આર્ય અને જંગલ-પર્વતોમાં રહેતા અન્ય લોકો પણ,
ઉપાસાંચક્રિરે સર્વે તં દેવા વાસવં યથા। તેષાં મધ્યે સ રાજર્ષિર્મરુતામિવ વાસવઃ
બધાએ તેમનું સેવન કર્યું, જેમ દેવો ઇન્દ્રની સેવા કરે છે; તેમના વચ્ચે એ રાજર્ષિ ઇન્દ્ર જેવો તેજસ્વી લાગતો હતો.
પ્રાસાદસ્થો દશરથો દદર્શાયાન્તમાત્મજમ્। ગન્ધર્વરાજપ્રતિમં લોકે વિખ્યાતપૌરુષમ્
મહેલની છત પર ઉભેલા દશરથએ પોતાના પુત્રને આવતો જોયો, જે વિશ્વમાં પરાક્રમ માટે પ્રસિદ્ધ અને ગંધર્વરાજ જેવો સુંદર હતો.
દીર્ઘબાહું મહાસત્ત્વં મત્તમાતઙ્ગગામિનમ્। ચન્દ્રકાન્તાનનં રામમતીવ પ્રિયદર્શનમ્
લાંબા હાથવાળો, મહાન બળ ધરાવતો, ગજની જેમ ગૌરવથી ચાલતો, ચાંદની જેવી તેજસ્વી મુખવાળો રામા જોવા માટે ખૂબ જ મનોહર લાગતો હતો.
રૂપૌદાર્યગુણૈઃ પુંસાં દૃષ્ટિચિત્તાપહારિણમ્। ઘર્માભિતપ્તાઃ પર્જન્યં હ્લાદયન્તમિવ પ્રજાઃ
સુંદરતા, ઉદારતા અને ગુણોથી પુરુષોના નજર અને મનને આકર્ષિત કરતો, રામા ગરમીથી તપાયેલા લોકોને વરસાદથી ધરતીને જેવો આનંદ મળે એ રીતે આનંદ આપતો હતો.
ન તતર્પ સમાયાન્તં પશ્યમાનો નરાધિપઃ। અવતાર્ય સુમન્ત્રસ્તુ રાઘવં સ્યન્દનોત્તમાત્
રામા નજીક આવતો હતો ત્યારે રાજાએ એને જોઈને તૃપ્તિ અનુભવતી નહોતી; પછી સુમંત્રએ રાઘવને ઉત્તમ રથમાંથી ઉતાર્યો.
પિતુઃ સમીપં ગચ્છન્તં પ્રાઞ્જલિઃ પૃષ્ઠતોઽન્વગાત્। સ તં કૈલાસશૃઙ્ગાભં પ્રાસાદં રઘુનન્દનઃ
પિતાજી પાસે જઈ રહેલા રામા પાછળથી હાથ જોડીને સુમંત્ર ચાલતો હતો; રઘુવંશના આનંદરૂપ રામા કૈલાસ શિખર જેવા તેજસ્વી મહેલ તરફ આગળ વધ્યો.
આરુરોહ નૃપં દ્રષ્ટું સહસા તેન રાઘવઃ। સ પ્રાઞ્જલિરભિપ્રેત્ય પ્રણતઃ પિતુરન્તિકે
રાઘવ એ મહેલમાં રાજાને જોવા જલદીથી ચઢી ગયો; હાથ જોડીને નજીક જઈ પિતાજી સમક્ષ નમન કર્યું.
નામ સ્વં શ્રાવયન્ રામો વવન્દે ચરણૌ પિતુઃ। તં દૃષ્ટ્વા પ્રણતં પાર્શ્વે કૃતાઞ્જલિપુટં નૃપઃ
રામાએ પોતાનું નામ કહી પિતાના પગે વંદન કર્યું; હાથ જોડીને બાજુએ નમેલો રામા જોઈને રાજા—
ગૃહ્યાઞ્જલૌ સમાકૃષ્ય સસ્વજે પ્રિયમાત્મજમ્। તસ્મૈ ચાભ્યુદ્યતં સમ્યઙ્મણિકાઞ્ચનભૂષિતમ્
રાજાએ પ્રેમથી પુત્રના હાથ પકડીને એને નજીક ખેંચ્યો; અને મણિ-સોનાથી શોભતો સુંદર આસન એને આપ્યું.
દિદેશ રાજા રુચિરં રામાય પરમાસનમ્। તથાઽઽસનવરં પ્રાપ્ય વ્યદીપયત રાઘવઃ
રાજાએ રામાને તે સુંદર શ્રેષ્ઠ આસન બતાવ્યું; એ ઉત્તમ આસન પર બેસીને રાઘવ તેજથી ઝગમગ્યો.
સ્વયૈવ પ્રભયા મેરુમુદયે વિમલો રવિઃ। તેન વિભ્રાજિતા તત્ર સા સભાપિ વ્યરોચત
જેમ સ્વચ્છ રવિ ઉગતા સમયે પોતાના પ્રકાશથી મેરુ પર્વતને ઉજળી દે છે, તેમ રામાના તેજથી એ સભા પણ પ્રકાશિત થઈ ઉજળી ઉઠી.
વિમલગ્રહનક્ષત્રા શારદી દ્યૌરિવેન્દુના। તં પશ્યમાનો નૃપતિસ્તુતોષ પ્રિયમાત્મજમ્
શરદની સ્વચ્છ આકાશમાં ચાંદનીથી ગ્રહ-નક્ષત્રો જેમ તેજ પામે છે, તેમ એ સભા ઝગમગી; પોતાના પ્રિય પુત્રને જોઈને રાજા પ્રસન્ન થયો.
અલંકૃતમિવાત્માનમાદર્શતલસંસ્થિતમ્। સ તં સુસ્થિતમાભાષ્ય પુત્રં પુત્રવતાં વરઃ
રાજાએ જાણે નિર્મળ દર્પણમાં પોતાને શોભાયમાન જોઈ રહ્યો હોય તેમ અનુભવ્યું; પછી શ્રેષ્ઠ પિતા એ સારી રીતે બેઠેલા પુત્ર સાથે વાત કરી.
ઉવાચેદં વચો રાજા દેવેન્દ્રમિવ કશ્યપઃ। જ્યેષ્ઠાયામસિ મે પત્ન્યાં સદૃશ્યાં સદૃશઃ સુતઃ
રાજાએ રામાને આ રીતે કહ્યું, જેમ કશ્યપે ઇન્દ્રને કહે: 'તું મારી મુખ્ય રાણીમાંથી જન્મેલો, સર્વ રીતે યોગ્ય અને યોગ્ય પુત્ર છે.'
ઉત્પન્નસ્ત્વં ગુણજ્યેષ્ઠો મમ રામાત્મજઃ પ્રિયઃ। ત્વયા યતઃ પ્રજાશ્ચેમાઃ સ્વગુણૈરનુરઞ્જિતાઃ
'રામા, તું મારા પ્રિય પુત્ર છે, ગુણોમાં શ્રેષ્ઠ છે; તારા પોતાના ગુણોથી તું આ પ્રજાનું મન જીતી લીધું છે.'
તસ્માત્ ત્વં પુષ્યયોગેન યૌવરાજ્યમવાપ્નુહિ। કામતસ્ત્વં પ્રકૃત્યૈવ નિર્ણીતો ગુણવાનિતિ
'માટે, પુષ્ય નક્ષત્રમાં તું યુવરાજપદ ગ્રહણ કર; કારણ કે સ્વભાવથી અને ઇચ્છાથી તું ગુણવાન માનવામાં આવ્યો છે.'
ગુણવત્યપિ તુ સ્નેહાત્ પુત્ર વક્ષ્યામિ તે હિતમ્। ભૂયો વિનયમાસ્થાય ભવ નિત્યં જિતેન્દ્રિયઃ
'પોતે ગુણવાન હોવા છતાં, પ્રેમવશ હું તારી ભલાઈ માટે કહું છું, પુત્ર: હંમેશા વિનમ્રતા રાખજે અને ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખજે.'
કામક્રોધસમુત્થાનિ ત્યજસ્વ વ્યસનાનિ ચ। પરોક્ષયા વર્તમાનો વૃત્ત્યા પ્રત્યક્ષયા તથા
'ઇચ્છા અને ક્રોધથી ઉદ્ભવતા દોષો અને વ્યસનો ત્યજી દે; ગુપ્ત અને ખુલ્લા બંને રીતે યોગ્ય વ્યવહાર કર.'
અમાત્યપ્રભૃતીઃ સર્વાઃ પ્રજાશ્ચૈવાનુરઞ્જય। કોષ્ઠાગારાયુધાગારૈઃ કૃત્વા સંનિચયાન્ બહૂન્
'મંત્રીઓથી માંડીને સર્વ પ્રજાને પ્રસન્ન રાખજે; ખજાના અને શસ્ત્રાગારમાં ઘણો સંગ્રહ કર.'
ઇષ્ટાનુરક્તપ્રકૃતિર્યઃ પાલયતિ મેદિનીમ્। તસ્ય નન્દન્તિ મિત્રાણિ લબ્ધ્વામૃતમિવામરાઃ
'જે રાજા પોતાના પ્રજાને પ્રેમ અને લાગણીથી પોષે છે, તેના મિત્રો એમ આનંદ પામે છે જેમ દેવતાઓ અમૃત મળવાથી ખુશ થાય છે.'