વેદા બ્રાહ્મણરૂપેણ ગાયત્રી સર્વરક્ષિણી । ઓઙ્કારો ઽથ વષટ્કારઃ સર્વે રામમનુવ્રતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
વેદો બ્રાહ્મણરૂપે, સર્વરક્ષક ગાયત્રી, અને 'ૐ' તથા 'વષટ' ધ્વનિ—all રામજીના અનુયાયી બનીને પાછળ ચાલ્યા.
ઋષયશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વ એવ મહીસુરાઃ । અન્વગચ્છન્મહાત્માનં સ્વર્ગદ્વારમપાવૃતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
મહાન ઋષિઓ અને પૃથ્વીના બધા દેવતાઓએ પણ મહાત્મા રામજીના પાછળ ખુલ્લા સ્વર્ગના દ્વાર તરફ પગલાં ભર્યા.
તં યાન્તમનુગચ્છન્તિ હ્યન્તઃપુરચરાઃ સ્ત્રિયઃ । સવૃદ્ધબાલદાસીકાઃ સવર્ષવરકિઙ્કરાઃ ।। ૭.૧૦૯.
અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ, વડીલ, બાળકો, દાસીઓ અને વિવિધ સેવકો—all રામજીના પછડીએ ચાલવા લાગ્યા.
સાન્તઃપુરશ્ચ ભરતઃ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ । રામં ગતિમુપાગમ્ય સાગ્નિહોત્રમનુવ્રતઃ ।। ૭.૧૦૯.
ભારત અને શત્રુઘ્ન પણ આખા અંતઃપુર સાથે રામજીના માર્ગે જોડાઈ ગયા અને અગ્નિહોત્રમાં તત્પર રહીને તેમના અનુયાયી બન્યા.
તે ચ સર્વે મહાત્માનઃ સાગ્નિહોત્રાઃ સમાગતાઃ । સપુત્રદારાઃ કાકુત્સ્થમનુજગ્મુર્મહામતિમ્ ।। ૭.૧૦૯.
બધા મહાન આત્માઓ, અગ્નિહોત્ર સાથે, પોતાના પત્ની અને પુત્રો સાથે ભેગા થઈને વિવેકી કકુત્સ્થ રામજીના અનુસરણમાં ચાલ્યા.
મન્ત્રિણો ભૃત્યવર્ગાશ્ચ સપુત્રપશુબાન્ધવાઃ । સર્વે સહાનુગા રામમન્વગચ્છન્પ્રહૃષ્ટવત્ ।। ૭.૧૦૯.
મંત્રીઓ, સેવકો, તેમના પુત્રો, પશુઓ અને સગાસંબંધીઓ—all પોતાના અનુયાયીઓ સાથે આનંદપૂર્વક રામજીના પછડીએ ચાલ્યા.
તતઃ સર્વાઃ પ્રકૃતયો હૃષ્ટપુષ્ટજનાવૃતાઃ । ગચ્છન્તમન્વગછંસ્તં રાઘવં ગુણરઞ્જિતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
પછી તો આખા રાજ્યના પ્રજાજનો, આનંદિત અને સમૃદ્ધ લોકો સાથે, રામજીના ગુણોથી આકર્ષાયને તેમના પછડીએ ચાલવા લાગ્યા.
તતઃ સસ્ત્રીપુમાંસસ્તે સપક્ષિપશુવાહનાઃ । રાઘવસ્યાનુગાઃ સર્વે હૃષ્ટા વિગતકલ્મષાઃ ।। ૭.૧૦૯.
પછી પુરુષો-સ્ત્રીઓ, પક્ષીઓ, પશુઓ અને વાહનો—all પાપરહિત અને આનંદિત થઈને રાઘવના અનુયાયી બની ગયા.
સ્નાતાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે હૃષ્ટાઃ પુષ્ટાશ્ચ વાનરાઃ । દૃઢં કિલકિલાશબ્દૈઃ સર્વં રામમનુવ્રતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
બધા વાનરો, સ્નાન કરીને, આનંદિત, તંદુરસ્ત અને ખુશખુશાલ, જોરથી આનંદના અવાજો કરતાં—all રામજીના ભક્ત બની ગયા.
ન તત્ર કશ્ચિદ્દીનો વા વ્રીડિતો વા ઽપિ દુઃખિતઃ । હૃષ્ટં સમુદિતં સર્વં બભૂવ પરમાદ્ભુતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
ત્યાં કોઈ પણ ગરીબ, શરમાળ કે દુઃખી નહોતું; બધું જ આનંદથી ભરપૂર અને ભેગું થયેલું હતું—એ દૃશ્ય અતિ અદ્ભુત હતું.
દ્રષ્ટુકામો ઽથ નિર્યાન્તં રામં જાનપદો જનઃ । યઃ પ્રાપ્તઃ સો ઽપિ દૃષ્ટ્વૈવ સ્વર્ગાયાનુગતો મુદા ।। ૭.૧૦૯.
પછી, રામજીના વિદાયના દર્શન માટે ઉત્સુક જે પણ લોકો આવ્યા, તેઓએ તેમને જોઈને આનંદથી સ્વર્ગ તરફ તેમના પછડીએ ચાલ્યા.
ઋક્ષવાનરરક્ષાંસિ જનાશ્ચ પુરવાસિનઃ । આગચ્છન્પરયા ભક્ત્યા પૃષ્ઠતઃ સુસમાહિતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
ભાલુ, વાનરો, રાક્ષસો અને શહેરના લોકો—all ઊંડા ભક્તિભાવથી ધ્યાનપૂર્વક રામજીના પછડીએ જોડાયા.
યાનિ ભૂતાનિ નગરે ઽપ્યન્તર્ધાનગતાનિ ચ । રાઘવં તાન્યનુયયુઃ સ્વર્ગાય સમુપસ્થિતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
શહેરમાં રહેલા બધા જીવ, એમાં પણ જે અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, તેઓ પણ સ્વર્ગગામન માટે હાજર રાઘવના અનુસરણમાં ચાલ્યા.
યાનિ પશ્યન્તિ કાકુત્સ્થં સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ । સર્વાણિ રામગમને હ્યનુજગ્મુર્હિ તાન્યપિ ।। ૭.૧૦૯.
જ્યાં જ્યાં સ્થાવર કે જંગમ જીવોએ કકુત્સ્થ રામજીને જોયા, એ બધાએ પણ રામજીના ગમનપથ પર તેમના અનુસરણ કર્યું.
નોચ્છ્વસત્તદયોધ્યાયાં સુસૂક્ષ્મમપિ દૃશ્યતે । તિર્યગ્યોનિગતાશ્ચાપિ સર્વે રામમનુવ્રતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
અયોધ્યામાં તો એક પણ શ્વાસ બાકી રહ્યો નહોતો; બધા જ તિર્યક યોનિવાળા જીવ પણ રામજીના ભક્ત બની ગયા હતા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે નવાધિકશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ રામાયણના વાલ્મીકિ રચિત મહાકાવ્યના ઉત્તરકાંડનો નવસો નવમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
અધ્યર્ધયોજનં ગત્વા નદીં પશ્ચાન્મુખાશ્રિતામ્ । સરયૂં પુણ્યસલિલાં દદર્શ રઘુનન્દનઃ ।। ૭.૧૧૦.
અડધું યોજન અંતર કાપીને રઘુકુલનંદન શ્રીરામે પશ્ચિમ તરફ વહેતી પવિત્ર સરયૂ નદી જોઈ.
તાં નદીમાકુલાવર્તાં સર્વત્રાનુસરન્નૃપઃ । આગતઃ સપ્રજો રામસ્તં દેશં રઘુનન્દનઃ ।। ૭.૧૧૦.
સર્વત્ર ઘોળાયેલા પ્રવાહથી ભરેલી એ નદી પાસે રાજા રામ પોતાના પ્રજાજનો સાથે એ પ્રદેશમાં પહોંચ્યા.
અથ તસ્મિન્મુહૂર્તે તુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । સર્વૈઃ પરિવૃતો દેવૈર્ઋષિભિશ્ચ મહાત્મભિઃ ।। ૭.૧૧૦.
એ સમયે બ્રહ્માજી, જેઓ લોકપિતા છે, બધા દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
આયયૌ યત્ર કાકુત્સ્થઃ સ્વર્ગાય સમુપસ્થિતઃ । વિમાનશતકોટીભિર્દિવ્યાભિરભિસંવૃતઃ ।। ૭.૧૧૦.
તેઓ ત્યાં આવ્યા જ્યાં કકુત્સ્થ સ્વર્ગ માટે તૈયાર ઊભેલા હતા, અને હજારો દિવ્ય વિમાનોથી ઘેરાયેલા હતા.
દિવ્યતેજોવૃતં વ્યોમ જ્યોતિર્ભૂતમનુત્તમમ્ । સ્વયમ્પ્રભૈઃ સ્વતેજોભિઃ સ્વર્ગિભિઃ પુણ્યકર્મભિઃ ।। ૭.૧૧૦.
આકાશ સર્વત્ર દિવ્ય તેજથી ઝગમગતું હતું, દેવતાઓ અને પુણ્યવાન આત્માઓના તેજથી પોતે પ્રકાશિત થતું હતું.
પુણ્યા વાતા વવુશ્ચૈવ ગન્ધવન્તઃ સુખપ્રદાઃ । પપાત પુષ્પવૃષ્ટિશ્ચ દેવૈર્મુક્તા મહૌઘવત્ ।। ૭.૧૧૦.
પવિત્ર અને સુગંધિત પવન વહેવા લાગ્યો, આનંદ આપતો હતો; દેવતાઓએ મેઘ જેવી પુષ્પવૃષ્ટિ વરસાવી.
તસ્મિંસ્તૂર્યશતૈઃ કીર્ણે ગન્ધર્વાપ્સરસઙ્કુલે । સરયૂસલિલં રામઃ પદ્ભ્યાં સમુપચક્રમે ।। ૭.૧૧૦.
સૈંકડો વાદ્યના ધ્વનિ અને ગંધર્વ-અપ્સરાઓની ભીડ વચ્ચે રામે પગથી સરયૂના જળમાં પ્રવેશ શરૂ કર્યો.
તતઃ પિતામહો વાણીમન્તરિક્ષાદભાષત । આગચ્છ વિષ્ણો ભદ્રં તે દિષ્ટ્યા પ્રાપ્તો ઽસિ રાઘવ ।। ૭.૧૧૦.
પછી પિતામહે આકાશમાંથી બોલ્યા: 'આવો, વિશ્નુ, તને શુભકામનાઓ! રાઘવ, ભાગ્યવશતઃ તું અહીં આવ્યો છે.'
ભ્રાતૃભિઃ સહ દેવાભૈઃ પ્રવિશસ્વ સ્વિકાં તનુમ્ । યામિચ્છસિ મહાબાહો તાં તનું પ્રવિશ સ્વિકામ્ । વૈષ્ણવીં તાં મહાતેજસ્તદ્વાકાશં સનાતનમ્ ।। ૭.૧૧૦.
'દેવતાઓ અને ભાઈઓ સાથે તું પોતાની સ્વરૂપમાં પ્રવેશ કર; મહાબાહુ, જે સ્વરૂપ તારે ઇચ્છે છે, એ દિવ્ય, તેજસ્વી અને શાશ્વત વૈષ્ણવ સ્વરૂપમાં પ્રવેશ.'
ત્વં હિ લોકગતિર્દેવ ન ત્વાં કેચિત્પ્રજાનતે । ઋતે માયાં વિશાલાક્ષીં તવ પૂર્વપરિગ્રહામ્ । ત્વામચિન્ત્યં મહદ્ભૂતમક્ષયં સર્વસઙ્ગ્રહમ્ ।। ૭.૧૧૦.
'હે દેવ, તું જ જગતની ગતિ છે; તને કોઈ ઓળખી શકતું નથી, સિવાય તારી વિશાળ નેત્રોવાળી માયા અને તારી પૂર્વ-પત્ની સિવાય. તું અચિંત્ય, મહાન, અક્ષય અને સર્વનો આધાર છે.'
યામિચ્છસિ મહાતેજસ્તાં તનું પ્રવિશ સ્વયમ્ ।। ૭.૧૧૦.
'હે મહાતેજસ્વી, તું જે સ્વરૂપ ઇચ્છે છે, તેમાં પોતાની ઇચ્છાથી પ્રવેશ કર.'
ાં વિશાલાક્ષીં તવ પૂર્વપરિગ્રહામ્ । પિતામહવચઃ શ્રુત્વા વિનિશ્ચિત્ય મહામતિઃ । વિવેશ વૈષ્ણવં તેજઃ સશરીરઃ સહાનુજઃ ।। ૭.૧૧૦.
પિતામહના વચન સાંભળી અને વિચાર કરીને, મહામતિ રામે પોતાના ભાઈઓ સાથે શરીર સહીત વૈષ્ણવ તેજમાં પ્રવેશ કર્યો, હે વિશાળ નેત્રોવાળી, તારી પૂર્વ-પત્ની.
તતો વિષ્ણુમયં દેવં પૂજયન્તિ સ્મ દેવતાઃ । સાધ્યા મરુદ્ગણાશ્ચૈવ સેન્દ્રાઃ સાગ્નિપુરોગમાઃ ।। ૭.૧૧૦.
પછી સર્વ દેવતાઓ, સાધ્ય, મરુદગણ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને તેમના મુખ્યોએ વિશ્નુમય દેવની પૂજા કરી.
યે ચ દિવ્યા ઋષિગણા ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચ યાઃ । સુપર્ણનાગયક્ષાશ્ચ દૈત્યદાનવરાક્ષસાઃ ।। ૭.૧૧૦.
દિવ્ય ઋષિગણ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સુપર્ણ, નાગ, યક્ષ, તેમજ દૈત્ય, દાનવ અને રાક્ષસો પણ ત્યાં હતા.