જામ્બવન્તં તથોક્ત્વા તુ વૃદ્ધં બ્રહ્મસુતં તથા । મૈન્દં ચ દ્વિવિદં ચૈવ પઞ્ચ જામ્બવતા સહ । યાવત્કલિશ્ચ સમ્પ્રાપ્તસ્તાવજ્જીવત સર્વદા ।। ૭.૧૦૮.
પછી જાંબવંત, વૃદ્ધ બ્રહ્મપુત્ર, માઇંદ અને દ્વિવિદ તથા જાંબવંત સાથેના પાંચને કહ્યું: 'જ્યાં સુધી કળિયુગ આવી ન જાય, ત્યાં સુધી તમે સર્વે જીવતા રહો.'
તાનેવમુક્ત્વા કાકુત્સ્થઃ સર્વાંસ્તાનૃક્ષવાનરાન્ । ઉવાચ બાઢં ગચ્છધ્વં મયા સાર્ધં યથેપ્સિતમ્ ।। ૭.૧૦૮.
આ રીતે કહીને કાકુત્થ્સ્તે બધા રીક્ષ અને વાનરોને કહ્યું: 'હવે તમે મારી સાથે મનગમતું જ્યાં ઇચ્છો ત્યાં જાઓ.'
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ઽષ્ટોતરશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રચિત શ્રીમદ્ રામાયણના શ્રીમદુત્તરકાંડનો એકસો આઠમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં પૃથુવક્ષા મહાયશાઃ । રામઃ કમલપત્રાક્ષઃ પુરોધસમથાબ્રવીત્ ।। ૭.૧૦૯.
પછી રાત્રિ પૂરી થઈ અને પ્રભાત થતાં, પહોળા છાતી અને કમળની પાંખડી જેવી આંખો ધરાવતા, મહાન યશસ્વી રામે પુરોहितને કહ્યું.
અગ્નિહોત્રં વ્રજત્વગ્રે દીપ્યમાનં સહ દ્વિજૈઃ । વાજપેયાતપત્રં ચ શોભમાનં મહાપથે ।। ૭.૧૦૯.
અગ્નિહોત્ર યજ્ઞ અગ્નિ સાથે, દ્વિજોને લઈને આગળ વધે; અને વાજપેય યજ્ઞનું છત્ર પણ મહામાર્ગ પર તેજથી આગળ ચાલે.
તતો વસિષ્ઠસ્તેજસ્વી સર્વં નિરવશેષતઃ । ચકાર વિધિવદ્ધર્મં મહાપ્રાસ્થાનિકં વિધિમ્ ।। ૭.૧૦૯.
પછી તેજસ્વી વસિષ્ઠે બધા વિધિઓ સંપૂર્ણ રીતે, નિયમ પ્રમાણે મહાપ્રસ્થાનિક વિધિ કરી.
તતઃ સૂક્ષ્મામ્બરધરો બ્રહ્મમાવર્તયન્પરમ્ । કુશાન્ગૃહીત્વા પાણિભ્યાં પ્રસજ્ય પ્રયયાવથ ।। ૭.૧૦૯.
પછી સુક્ષ્મ વસ્ત્ર પહેરી, પરમ બ્રહ્મસૂક્તનું પઠન કરીને, હાથમાં કુશા લઈને, નમન કરીને આગળ વધ્યા.
અવ્યાહરન્ક્વચિત્કિઞ્ચિન્નિશ્ચેષ્ટો નિઃસુખઃ પથિ । નિર્જગામ ગૃહાત્તસ્માદ્દીપ્યમાન ઇવાંશુમાન્ ।। ૭.૧૦૯.
રામચંદ્રજી રસ્તા પર એક પણ શબ્દ બોલ્યા વિના, એકદમ શાંત અને સુખવિહોણા, ઘર છોડીને બહાર નીકળી પડ્યા. તેમનું તેજ એવું ઝળહળતું હતું કે જાણે સૂર્ય જ પ્રકાશિત થઈ રહ્યો હોય.
રામસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે સપદ્મા શ્રીરપાશ્રિતા । સવ્યે તુ હ્રીર્મહાદેવી વ્યવસાયસ્તથાગ્રતઃ ।। ૭.૧૦૯.
રામજીના જમણા બાજુએ કમળવાળી શ્રીમહાલક્ષ્મી અને ડાબી બાજુએ મહાદેવી હ્રી હતી. આગળ નિશ્ચય સ્વરૂપે ઊભો હતો.
શરા નાનાવિધાશ્ચાપિ ધનુરાયતમુત્તમમ્ । તથા ઽ ઽયુધાનિ તે સર્વે યયુઃ પુરુષવિગ્રહાઃ ।। ૭.૧૦૯.
વિભિન્ન પ્રકારના બાણો અને ઉત્તમ ધનુષ્ય, તેમજ બધા શસ્ત્રો માનવરૂપ ધારણ કરીને રામજી સાથે ચાલવા લાગ્યા.
વેદા બ્રાહ્મણરૂપેણ ગાયત્રી સર્વરક્ષિણી । ઓઙ્કારો ઽથ વષટ્કારઃ સર્વે રામમનુવ્રતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
વેદો બ્રાહ્મણરૂપે, સર્વરક્ષક ગાયત્રી, અને 'ૐ' તથા 'વષટ' ધ્વનિ—all રામજીના અનુયાયી બનીને પાછળ ચાલ્યા.
ઋષયશ્ચ મહાત્માનઃ સર્વ એવ મહીસુરાઃ । અન્વગચ્છન્મહાત્માનં સ્વર્ગદ્વારમપાવૃતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
મહાન ઋષિઓ અને પૃથ્વીના બધા દેવતાઓએ પણ મહાત્મા રામજીના પાછળ ખુલ્લા સ્વર્ગના દ્વાર તરફ પગલાં ભર્યા.
તં યાન્તમનુગચ્છન્તિ હ્યન્તઃપુરચરાઃ સ્ત્રિયઃ । સવૃદ્ધબાલદાસીકાઃ સવર્ષવરકિઙ્કરાઃ ।। ૭.૧૦૯.
અંતઃપુરની સ્ત્રીઓ, વડીલ, બાળકો, દાસીઓ અને વિવિધ સેવકો—all રામજીના પછડીએ ચાલવા લાગ્યા.
સાન્તઃપુરશ્ચ ભરતઃ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ । રામં ગતિમુપાગમ્ય સાગ્નિહોત્રમનુવ્રતઃ ।। ૭.૧૦૯.
ભારત અને શત્રુઘ્ન પણ આખા અંતઃપુર સાથે રામજીના માર્ગે જોડાઈ ગયા અને અગ્નિહોત્રમાં તત્પર રહીને તેમના અનુયાયી બન્યા.
તે ચ સર્વે મહાત્માનઃ સાગ્નિહોત્રાઃ સમાગતાઃ । સપુત્રદારાઃ કાકુત્સ્થમનુજગ્મુર્મહામતિમ્ ।। ૭.૧૦૯.
બધા મહાન આત્માઓ, અગ્નિહોત્ર સાથે, પોતાના પત્ની અને પુત્રો સાથે ભેગા થઈને વિવેકી કકુત્સ્થ રામજીના અનુસરણમાં ચાલ્યા.
મન્ત્રિણો ભૃત્યવર્ગાશ્ચ સપુત્રપશુબાન્ધવાઃ । સર્વે સહાનુગા રામમન્વગચ્છન્પ્રહૃષ્ટવત્ ।। ૭.૧૦૯.
મંત્રીઓ, સેવકો, તેમના પુત્રો, પશુઓ અને સગાસંબંધીઓ—all પોતાના અનુયાયીઓ સાથે આનંદપૂર્વક રામજીના પછડીએ ચાલ્યા.
તતઃ સર્વાઃ પ્રકૃતયો હૃષ્ટપુષ્ટજનાવૃતાઃ । ગચ્છન્તમન્વગછંસ્તં રાઘવં ગુણરઞ્જિતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
પછી તો આખા રાજ્યના પ્રજાજનો, આનંદિત અને સમૃદ્ધ લોકો સાથે, રામજીના ગુણોથી આકર્ષાયને તેમના પછડીએ ચાલવા લાગ્યા.
તતઃ સસ્ત્રીપુમાંસસ્તે સપક્ષિપશુવાહનાઃ । રાઘવસ્યાનુગાઃ સર્વે હૃષ્ટા વિગતકલ્મષાઃ ।। ૭.૧૦૯.
પછી પુરુષો-સ્ત્રીઓ, પક્ષીઓ, પશુઓ અને વાહનો—all પાપરહિત અને આનંદિત થઈને રાઘવના અનુયાયી બની ગયા.
સ્નાતાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે હૃષ્ટાઃ પુષ્ટાશ્ચ વાનરાઃ । દૃઢં કિલકિલાશબ્દૈઃ સર્વં રામમનુવ્રતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
બધા વાનરો, સ્નાન કરીને, આનંદિત, તંદુરસ્ત અને ખુશખુશાલ, જોરથી આનંદના અવાજો કરતાં—all રામજીના ભક્ત બની ગયા.
ન તત્ર કશ્ચિદ્દીનો વા વ્રીડિતો વા ઽપિ દુઃખિતઃ । હૃષ્ટં સમુદિતં સર્વં બભૂવ પરમાદ્ભુતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
ત્યાં કોઈ પણ ગરીબ, શરમાળ કે દુઃખી નહોતું; બધું જ આનંદથી ભરપૂર અને ભેગું થયેલું હતું—એ દૃશ્ય અતિ અદ્ભુત હતું.
દ્રષ્ટુકામો ઽથ નિર્યાન્તં રામં જાનપદો જનઃ । યઃ પ્રાપ્તઃ સો ઽપિ દૃષ્ટ્વૈવ સ્વર્ગાયાનુગતો મુદા ।। ૭.૧૦૯.
પછી, રામજીના વિદાયના દર્શન માટે ઉત્સુક જે પણ લોકો આવ્યા, તેઓએ તેમને જોઈને આનંદથી સ્વર્ગ તરફ તેમના પછડીએ ચાલ્યા.
ઋક્ષવાનરરક્ષાંસિ જનાશ્ચ પુરવાસિનઃ । આગચ્છન્પરયા ભક્ત્યા પૃષ્ઠતઃ સુસમાહિતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
ભાલુ, વાનરો, રાક્ષસો અને શહેરના લોકો—all ઊંડા ભક્તિભાવથી ધ્યાનપૂર્વક રામજીના પછડીએ જોડાયા.
યાનિ ભૂતાનિ નગરે ઽપ્યન્તર્ધાનગતાનિ ચ । રાઘવં તાન્યનુયયુઃ સ્વર્ગાય સમુપસ્થિતમ્ ।। ૭.૧૦૯.
શહેરમાં રહેલા બધા જીવ, એમાં પણ જે અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, તેઓ પણ સ્વર્ગગામન માટે હાજર રાઘવના અનુસરણમાં ચાલ્યા.
યાનિ પશ્યન્તિ કાકુત્સ્થં સ્થાવરાણિ ચરાણિ ચ । સર્વાણિ રામગમને હ્યનુજગ્મુર્હિ તાન્યપિ ।। ૭.૧૦૯.
જ્યાં જ્યાં સ્થાવર કે જંગમ જીવોએ કકુત્સ્થ રામજીને જોયા, એ બધાએ પણ રામજીના ગમનપથ પર તેમના અનુસરણ કર્યું.
નોચ્છ્વસત્તદયોધ્યાયાં સુસૂક્ષ્મમપિ દૃશ્યતે । તિર્યગ્યોનિગતાશ્ચાપિ સર્વે રામમનુવ્રતાઃ ।। ૭.૧૦૯.
અયોધ્યામાં તો એક પણ શ્વાસ બાકી રહ્યો નહોતો; બધા જ તિર્યક યોનિવાળા જીવ પણ રામજીના ભક્ત બની ગયા હતા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે નવાધિકશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ રામાયણના વાલ્મીકિ રચિત મહાકાવ્યના ઉત્તરકાંડનો નવસો નવમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
અધ્યર્ધયોજનં ગત્વા નદીં પશ્ચાન્મુખાશ્રિતામ્ । સરયૂં પુણ્યસલિલાં દદર્શ રઘુનન્દનઃ ।। ૭.૧૧૦.
અડધું યોજન અંતર કાપીને રઘુકુલનંદન શ્રીરામે પશ્ચિમ તરફ વહેતી પવિત્ર સરયૂ નદી જોઈ.
તાં નદીમાકુલાવર્તાં સર્વત્રાનુસરન્નૃપઃ । આગતઃ સપ્રજો રામસ્તં દેશં રઘુનન્દનઃ ।। ૭.૧૧૦.
સર્વત્ર ઘોળાયેલા પ્રવાહથી ભરેલી એ નદી પાસે રાજા રામ પોતાના પ્રજાજનો સાથે એ પ્રદેશમાં પહોંચ્યા.
અથ તસ્મિન્મુહૂર્તે તુ બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । સર્વૈઃ પરિવૃતો દેવૈર્ઋષિભિશ્ચ મહાત્મભિઃ ।। ૭.૧૧૦.
એ સમયે બ્રહ્માજી, જેઓ લોકપિતા છે, બધા દેવતાઓ અને મહાન ઋષિઓ સાથે ત્યાં આવ્યા.
આયયૌ યત્ર કાકુત્સ્થઃ સ્વર્ગાય સમુપસ્થિતઃ । વિમાનશતકોટીભિર્દિવ્યાભિરભિસંવૃતઃ ।। ૭.૧૧૦.
તેઓ ત્યાં આવ્યા જ્યાં કકુત્સ્થ સ્વર્ગ માટે તૈયાર ઊભેલા હતા, અને હજારો દિવ્ય વિમાનોથી ઘેરાયેલા હતા.