પ્રજાસુખત્વે ચન્દ્રસ્ય વસુધાયાઃ ક્ષમાગુણૈઃ। બુદ્ધ્યા બૃહસ્પતેસ્તુલ્યો વીર્યે સાક્ષાચ્છચીપતેઃ
રામ પ્રજાને સુખ આપવામાં ચંદ્ર જેવો છે, સહનશીલતા માં પૃથ્વી જેવો છે, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવો છે અને શક્તિમાં શચીપતિ જેવો છે.
ધર્મજ્ઞઃ સત્યસંધશ્ચ શીલવાનનસૂયકઃ। ક્ષાન્તઃ સાન્ત્વયિતા શ્લક્ષ્ણઃ કૃતજ્ઞો વિજિતેન્દ્રિયઃ
તે ધર્મ જાણે છે, સત્યનિષ્ઠ છે, સદાચાર ધરાવે છે, ક્યારેય ઈર્ષ્યા નથી, સહનશીલ છે, મીઠા શબ્દો બોલે છે, કૃતજ્ઞ છે અને ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે.
મૃદુશ્ચ સ્થિરચિત્તશ્ચ સદા ભવ્યોઽનસૂયકઃ। પ્રિયવાદી ચ ભૂતાનાં સત્યવાદી ચ રાઘવઃ
રામ સૌમ્ય અને સ્થિર મનવાળો છે, હંમેશા શ્રેષ્ઠ છે, ક્યારેય ઈર્ષ્યા નથી; રાઘવ સૌ જીવો સાથે પ્રેમથી અને સત્ય બોલે છે.
બહુશ્રુતાનાં વૃદ્ધાનાં બ્રાહ્મણાનામુપાસિતા। તેનાસ્યેહાતુલા કીર્તિર્યશસ્તેજશ્ચ વર્ધતે
તે વિદ્વાન વૃદ્ધો અને બ્રાહ્મણોની સેવા કરે છે; તેથી તેની અદ્વિતીય કીર્તિ, યશ અને તેજ સતત વધે છે.
દેવાસુરમનુષ્યાણાં સર્વાસ્ત્રેષુ વિશારદઃ। સમ્યગ્ વિદ્યાવ્રતસ્નાતો યથાવત્ સાઙ્ગવેદવિત્
તે દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોમાં બધા શસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવે છે; યોગ્ય રીતે વિદ્યા અને વ્રત ગ્રહણ કર્યા છે, અને વેદ તથા તેના અંગોમાં પારંગત છે.
ગાન્ધર્વે ચ ભુવિ શ્રેષ્ઠો બભૂવ ભરતાગ્રજઃ। કલ્યાણાભિજનઃ સાધુરદીનાત્મા મહામતિઃ
ભરતના મોટા ભાઈ પૃથ્વી પર ગાંધર્વ કળાઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા છે; ઉત્તમ કુળના, સદ્ગુણવાળા, મનથી અદીન અને મહાન બુદ્ધિ ધરાવે છે.
દ્વિજૈરભિવિનીતશ્ચ શ્રેષ્ઠૈર્ધર્માર્થનૈપુણૈઃ। યદા વ્રજતિ સંગ્રામં ગ્રામાર્થે નગરસ્ય વા
તે ધર્મ અને અર્થમાં નિપુણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા શિક્ષિત થયો છે; જ્યારે પણ ગામ કે શહેર માટે યુદ્ધમાં જાય છે.
ગત્વા સૌમિત્રિસહિતો નાવિજિત્ય નિવર્તતે। સંગ્રામાત્ પુનરાગત્ય કુઞ્જરેણ રથેન વા
સૌમિત્રિ સાથે જઈને, તે ક્યારેય વિજય વિના પાછો ફરતો નથી; યુદ્ધમાંથી પાછા આવે ત્યારે, હાથી કે રથ પર હોય.
પૌરાન્ સ્વજનવન્નિત્યં કુશલં પરિપૃચ્છતિ। પુત્રેષ્વગ્નિષુ દારેષુ પ્રેષ્યશિષ્યગણેષુ ચ
તે હંમેશા નગરજનોની ભલાઈ પોતાના પરિવાર જેવી પૂછે છે, તેમના પુત્રો, અગ્નિ, પત્નીઓ, સેવકો અને શિષ્યો વિશે.
નિખિલેનાનુપૂર્વ્યા ચ પિતા પુત્રાનિવૌરસાન્। શુશ્રૂષન્તે ચ વઃ શિષ્યાઃ કચ્ચિદ્ વર્મસુ દંશિતાઃ
તે વિગતે અને ક્રમથી પૂછે છે, જેમ પિતા પોતાના પુત્રો વિશે પૂછે; 'તમારા શિષ્યો તમારી સેવા કરે છે? તમે કવચથી સુરક્ષિત છો?'
ઇતિ વઃ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સદા રામોઽભિભાષતે। વ્યસનેષુ મનુષ્યાણાં ભૃશં ભવતિ દુઃખિતઃ
આ રીતે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ રામ હંમેશા તમને સંબોધે છે; અને લોકોના દુઃખમાં તે ખૂબ જ દુઃખી થાય છે.
ઉત્સવેષુ ચ સર્વેષુ પિતેવ પરિતુષ્યતિ। સત્યવાદી મહેષ્વાસો વૃદ્ધસેવી જિતેન્દ્રિયઃ
બધા ઉત્સવોમાં તે પિતાની જેમ આનંદ કરે છે; સત્ય બોલે છે, મહાન ધનુર્ધર છે, વૃદ્ધોની સેવા કરે છે અને ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે.
સ્મિતપૂર્વાભિભાષી ચ ધર્મં સર્વાત્મનાશ્રિતઃ। સમ્યગ્યોક્તા શ્રેયસાં ચ ન વિગૃહ્યકથારુચિઃ
તે હંમેશા સ્મિત સાથે બોલે છે, સર્વાંગી ધર્મમાં સ્થિર છે, યોગ્ય અને કલ્યાણ માટે બોલે છે, અને વિવાદી વાતોમાં રસ નથી.
ઉત્તરોત્તરયુક્તૌ ચ વક્તા વાચસ્પતિર્યથા। સુભ્રૂરાયતતામ્રાક્ષઃ સાક્ષાદ્ વિષ્ણુરિવ સ્વયમ્
પ્રશ્ન અને ઉત્તર આપતી વખતે તે વાકપતિ જેવો બોલે છે; સુંદર ભમરો અને પહોળા તાંબાં જેવા નેત્રો ધરાવે છે, અને એ વિષ્ણુ જેવો છે.
રામો લોકાભિરામોઽયં શૌર્યવીર્યપરાક્રમૈઃ। પ્રજાપાલનસંયુક્તો ન રાગોપહતેન્દ્રિયઃ
રામ દુનિયાને પ્રિય છે, શૌર્ય, વીરતા અને પરાક્રમમાં શ્રેષ્ઠ છે; પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર છે, અને તેની ઇન્દ્રિયો ક્યારેય રાગથી પ્રભાવી નથી.
શક્તસ્ત્રૈલોક્યમપ્યેષ ભોક્તું કિં નુ મહીમિમામ્। નાસ્ય ક્રોધઃ પ્રસાદશ્ચ નિરર્થોઽસ્તિ કદાચન
તે ત્રણેય લોકને પણ ભોગવી શકે છે, તો આ પૃથ્વી તો શું છે? તેનો ક્રોધ અને પ્રસાદ ક્યારેય વ્યર્થ નથી.
હન્ત્યેષ નિયમાદ્ વધ્યાનવધ્યેષુ ન કુપ્યતિ। યુનક્ત્યર્થૈઃ પ્રહૃષ્ટશ્ચ તમસૌ યત્ર તુષ્યતિ
હા, આ રાજા દંડને લાયક લોકોને મારે છે, પણ નિર્દોષ પર ક્યારેય ગુસ્સો નથી કરતો; તે આનંદથી ધન આપે છે અને જ્યાં ધર્મ છે, ત્યાં ખુશ રહે છે.
દાન્તૈઃ સર્વપ્રજાકાન્તૈઃ પ્રીતિસંજનનૈર્નૃણામ્। ગુણૈર્વિરોચતે રામો દીપ્તઃ સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ
રામ પોતાના ગુણોથી ચમકે છે—સ્વયં સંયમિત, બધાને પ્રિય અને લોકોમાં આનંદ ફેલાવનાર, જેમ કે તેજસ્વી સૂર્ય પોતાની કિરણોથી.
તમેવંગુણસમ્પન્નં રામં સત્યપરાક્રમમ્। લોકપાલોપમં નાથમકામયત મેદિની
એવા ગુણોથી ભરપૂર, સત્ય અને શૂરવીર રામ, જે લોકપાલ જેવા રક્ષક છે, એમને પૃથ્વી પોતે ઈચ્છતી હતી.
વત્સઃ શ્રેયસિ જાતસ્તે દિષ્ટ્યાસૌ તવ રાઘવઃ। દિષ્ટ્યા પુત્રગુણૈર્યુક્તો મારીચ ઇવ કશ્યપઃ
બાળક, તું સારા ભાગ્યે સારા ગુણો ધરાવતો પુત્ર પામ્યો છે; દૈવથી આ રાઘવ તારો છે, પુત્રના ગુણોથી ભરપૂર, જેમ મારીચ કશ્યપ માટે હતો.
બલમારોગ્યમાયુશ્ચ રામસ્ય વિદિતાત્મનઃ। દેવાસુરમનુષ્યેષુ સગન્ધર્વોરગેષુ ચ
રામ, જે પોતાનું સ્વરૂપ જાણે છે, તેની તાકાત, આરોગ્ય અને આયુષ્ય દેવ, અસુર, મનુષ્ય, ગંધર્વ અને સર્પોમાં પ્રસિદ્ધ છે.
આશંસતે જનઃ સર્વો રાષ્ટ્રે પુરવરે તથા। આભ્યન્તરશ્ચ બાહ્યશ્ચ પૌરજાનપદો જનઃ
રાજ્ય અને રાજધાનીમાં, શહેરની અંદર અને બહાર, બધા લોકો રામ માટે આશા રાખે છે.
સ્ત્રિયો વૃદ્ધાસ્તરુણ્યશ્ચ સાયં પ્રાતઃ સમાહિતાઃ। સર્વા દેવાન્નમસ્યન્તિ રામસ્યાર્થે મનસ્વિનઃ। તેષાં તદ્ યાચિતં દેવ ત્વત્પ્રસાદાત્સમૃદ્ધ્યતામ્
સ્ત્રીઓ, વૃદ્ધો અને યુવાન કન્યાઓ, મનથી એકાગ્ર થઈ, સવારે અને સાંજે રામ માટે દેવોને વંદન કરે છે; હે દેવ, તારા કૃપાથી તેમની પ્રાર્થના પૂર્ણ થાય.
રામમિન્દીવરશ્યામં સર્વશત્રુનિબર્હણમ્। પશ્યામો યૌવરાજ્યસ્થં તવ રાજોત્તમાત્મજમ્
અમે રામને, જે નીલ કમળ જેવા શ્યામ છે અને બધા દુશ્મનોનો નાશ કરે છે, તારા શ્રેષ્ઠ પુત્રને, યુવરાજ પદ પર સ્થિર જોઈ શકીએ, એ ઈચ્છીએ છીએ, હે રાજા.
તં દેવદેવોપમમાત્મજં તે સર્વસ્ય લોકસ્ય હિતે નિવિષ્ટમ્। હિતાય નઃ ક્ષિપ્રમુદારજુષ્ટં મુદાભિષેક્તું વરદ ત્વમર્હસિ
હે વરદાન આપનાર, તું તારા પુત્રને, જે દેવોના દેવ સમાન છે, સર્વ લોકોના હિતમાં તત્પર અને ઉદાર ગુણોથી ભરપૂર છે, અમારી ખુશી માટે જલદી અભિષેક કરવો જોઈએ.
thumb|તૃતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે તૃતીયઃ સર્ગઃ ॥૨-
હવે શ્રેષ્ઠ વાલ્મીકી રામાયણના અયોધ્યા કાંડનો ત્રીજો સર્ગ સાંભળો.
તેષામઞ્જલિપદ્માનિ પ્રગૃહીતાનિ સર્વશઃ। પ્રતિગૃહ્યાબ્રવીદ્ રાજા તેભ્યઃ પ્રિયહિતં વચઃ
રાજાએ બધા લોકોના કમળ જેવા જોડાયેલા હાથ સ્વીકારી, તેમને આનંદ અને હિતના શબ્દો કહ્યું.
અહોઽસ્મિ પરમપ્રીતઃ પ્રભાવશ્ચાતુલો મમ। યન્મે જ્યેષ્ઠં પ્રિયં પુત્રં યૌવરાજ્યસ્થમિચ્છથ
અહો, હું ખૂબ જ ખુશ છું અને મારી શક્તિ અદ્વિતીય છે, કેમ કે તમે મારા મોટા અને પ્રિય પુત્રને યુવરાજ પદ પર સ્થાપિત કરવા ઈચ્છો છો.
ચૈત્રઃ શ્રીમાનયં માસઃ પુણ્યઃ પુષ્પિતકાનનઃ। યૌવરાજ્યાય રામસ્ય સર્વમેવોપકલ્પ્યતામ્
આ ચૈત્ર માસ પવિત્ર અને ફૂલોથી ભરેલો છે; રામના યુવરાજ અભિષેક માટે બધું તૈયાર કરવામાં આવે.
રાજ્ઞસ્તૂપરતે વાક્યે જનઘોષો મહાનભૂત્। શનૈસ્તસ્મિન્ પ્રશાન્તે ચ જનઘોષે જનાધિપઃ
રાજાના શબ્દો પૂરા થયા ત્યારે લોકોમાં મોટો શોર થયો; અને એ શાંતિથી ધીમે ધીમે ઓગળી ગયો ત્યારે, રાજાએ—