ધનરત્નૌઘસઙ્કીર્ણે કાનનૈરુપશોભિતે । અન્યોન્યસઙ્ઘર્ષકૃતે સ્પર્ધયા ગુણવિસ્તરૈઃ ।। ૭.૧૦૧.
એ શહેરો ધન અને રત્નોથી ભરપૂર, વનોથી શોભિત અને રહેવાસીઓની સ્પર્ધા તથા ગુણોની ઉજાગરથી વધુ સુંદર બન્યા.
ઉભે સુરુચિરપ્રખ્યે વ્યવહારૈરકિલ્બિષૈઃ । ઉદ્યાનયાનસમ્પૂર્ણે સુવિભક્તાન્તરાપણે ।। ૭.૧૦૧.
બન્ને શહેરો ખૂબ આકર્ષક, વ્યવહારમાં નિર્દોષ, બગીચા અને વાહનોથી ભરપૂર અને બજારો સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા.
ઉભે પુરવરે રમ્યે વિસ્તરૈરુપશોભિતે । ગૃહમુખ્યૈઃ સુરુચિરૈર્વિમાનસમવર્ણિભિઃ ।। ૭.૧૦૧.
બન્ને શ્રેષ્ઠ અને મનોહર શહેરો વિશાળતા અને સુંદર મુખ્ય મકાનો તથા દેવલોક જેવા મહેલો વડે શોભી ઉઠ્યા.
શોભિતે શોભનીયૈશ્ચ દેવાયતનવિસ્તરૈઃ । તાલૈસ્તમાલૈસ્તિલકૈર્વકુલૈરુપશોભિતે ।। ૭.૧૦૧.
એ શહેરો ભવ્ય મંદિરો અને તાડ, તમાલ, તિલક અને બકુલ વૃક્ષોથી વધુ સુંદર બન્યા.
નિવેશ્ય પઞ્ચભિર્વર્ષૈર્ભરતો રાઘવાનુજઃ । પુનરાયાન્મહાબાહુરયોધ્યાં કેકયીસુતઃ ।। ૭.૧૦૧.
પાંચ વર્ષમાં એ વસાહતો સ્થાપ્યા પછી, કૈકયીપુત્ર અને રાઘવના નાના ભાઈ, મહાબલી ભરત ફરી અયોધ્યા પરત ફર્યા.
સો ઽભિવાદ્ય મહાત્માનં સાક્ષાદ્ધર્મમિવાપરમ્ । રાઘવં ભરતઃ શ્રીમાન્બ્રહ્માણમિવ વાસવઃ ।। ૭.૧૦૧.
તે મહાન આત્માવાળા રાઘવને, ધર્મ સ્વરૂપે દેખાતા, ભરતે ઇન્દ્રે જેમ બ્રહ્માને વંદન કરે તેમ, શ્રદ્ધાપૂર્વક વંદન કર્યું.
શશંસ ચ યથાવૃત્તં ગન્ધર્વવધમુત્તમમ્ । નિવેશનં ચ દેશસ્ય શ્રુત્વા પ્રીતો ઽસ્ય રાઘવઃ ।। ૭.૧૦૧.
પછી તેણે ગંધર્વોના ઉત્તમ વિધ્વંસ અને દેશના વસવાટ વિશે વિગતે કહ્યુ; આ સાંભળીને રાઘવ આનંદિત થયો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે એકોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહાન ઋષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો એકસો પહેલો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
તચ્છ્રુત્વા હર્ષમાપેદે રાઘવો ભ્રાતૃભિઃ સહ । વાક્યં ચાદ્ભુતસઙ્કાશં તદા પ્રોવાચ લક્ષ્મણમ્ ।। ૭.૧૦૨.
આ સાંભળીને રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આનંદિત થયો અને પછી લક્ષ્મણને આશ્ચર્યજનક વચન કહ્યાં.
ઇમૌ કુમારૌ સૌમિત્રે તવ ધર્મવિશારદૌ । અઙ્ગદશ્ચન્દ્રકેતુશ્ચ રાજ્યાર્થે દૃઢવિક્રમૌ ।। ૭.૧૦૨.
હે સૌમિત્ર, તારા આ બે રાજકુમાર, અંગદ અને ચંદ્રકેતુ, ધર્મમાં નિપુણ અને રાજ્ય માટે દૃઢ પરાક્રમી છે.
ઇમૌ રાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યામિ દેશઃ સાધુ વિધીયતામ્ । રમણીયો હ્યસમ્બાધો રમેતાં યત્ર ધન્વિનૌ ।। ૭.૧૦૨.
હું આ બંનેને રાજ્યમાં અભિષેક કરીશ; માટે યોગ્ય, સુંદર અને ખુલ્લો પ્રદેશ પસંદ કર, જ્યાં આ ધનુર્ધારી સુખથી રહી શકે.
ન રાજ્ઞો યત્ર પીડા સ્યાન્નાશ્રમાણાં વિનાશનમ્ । સ દેશો દૃશ્યતાં સૌમ્ય નાપરાધ્યામહે યથા ।। ૭.૧૦૨.
એવી જગ્યા શોધ, જ્યાં રાજાને કોઈ કષ્ટ ન પડે અને આશ્રમોનું પણ નુકસાન ન થાય; હે સૌમ્ય, જેથી અમે કોઈ ભૂલ ન કરીએ.
તથોક્તવતિ રામે તુ ભરતઃ પ્રત્યુવાચ હ । અયં કારુપથો દેશો રમણીયો નિરામયઃ ।। ૭.૧૦૨.
રામે આવું કહ્યું ત્યારે ભરતે જવાબ આપ્યો: 'આhere કારુપથ પ્રદેશ સુંદર અને નિરોગ છે.'
નિવેશ્યતાં તત્ર પુરમઙ્ગદસ્ય મહાત્મનઃ । ચન્દ્રકેતોઃ સુરુચિરં ચન્દ્રકાન્તં નિરામયમ્ ।। ૭.૧૦૨.
ત્યાં મહાન આત્માવાળા અંગદ માટે નગર વસાવો અને ચંદ્રકેતુ માટે ચમકતું, ચાંદણી જેવું અને આરોગ્યદાયક નગર બનાવો.
તદ્વાક્યં ભરતેનોક્તં પ્રતિજગ્રાહ રાઘવઃ । તં ચ કૃત્વા વશે દેશમઙ્ગદસ્ય ન્યવેશયત્ ।। ૭.૧૦૨.
ભરતે જે વાત કહી તે રાઘવે સ્વીકારી અને દેશને પોતાના વશમાં કરી અંગદ માટે વસાવ્યું.
અઙ્ગદીયા પુરી રમ્યાપ્યઙ્ગદસ્ય નિવેશિતા । રમણીયા સુગુપ્તા ચ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।। ૭.૧૦૨.
અંગદનું સુંદર નગર રામે, જે સહેલાઈથી કાર્ય કરતો હતો, વસાવ્યું; તે મનોહર અને સારી રીતે સુરક્ષિત હતું.
ચન્દ્રકેતોશ્ચ મલ્લસ્ય મલ્લભૂમ્યાં નિવેશિતા । ચન્દ્રકાન્તેતિ વિખ્યાતા દિવ્યા સ્વર્ગપુરી યથા ।। ૭.૧૦૨.
અને મલ્લના પુત્ર ચંદ્રકેતુ માટે મલ્લભૂમિમાં નગર વસાવાયું, જે ચંદ્રકાંતા નામે પ્રસિદ્ધ અને દેવોના નગર જેવી દિવ્ય હતી.
તતો રામઃ પરાં પ્રીતિં લક્ષ્મણો ભરતસ્તથા । યયુર્યુદ્ધે દુરાધર્ષા અભિષેકં ચ ચક્રિરે ।। ૭.૧૦૨.
પછી રામ, લક્ષ્મણ અને ભરત, જે યુદ્ધમાં અપરાજેય હતા, ખૂબ આનંદિત થયા અને અભિષેક વિધિ કરી.
અભિષિચ્ય કુમારૌ સ પ્રસ્થાપયતિ રાઘવઃ । અઙ્ગદં પશ્ચિમાં ભૂમિં ચન્દ્રકેતુમુદઙ્મુખમ્ ।। ૭.૧૦૨.
કુમારોને અભિષેક કર્યા પછી રાઘવે અંગદને પશ્ચિમ દિશામાં અને ચંદ્રકેતુને ઉત્તર તરફ મોકલ્યા.
અઙ્ગદં ચાપિ સૌમિત્રિર્લક્ષ્મણો ઽનુજગામ હ । ચન્દ્રકેતોસ્તુ ભરતઃ પાર્ષ્ણિગ્રાહો બભૂવ હ ।। ૭.૧૦૨.
લક્ષ્મણ, એટલે સૌમિત્ર, અંગદ સાથે ગયો અને ભરત ચંદ્રકેતુના સહાયક અને રક્ષક બન્યો.
લક્ષ્મણસ્ત્વઙ્ગદીયાયાં સંવત્સરમથોષિતઃ । પુત્રે સ્થિતે દુરાધર્ષે અયોધ્યાં પુનરાગમત્ ।। ૭.૧૦૨.
લક્ષ્મણે અંગદના પ્રદેશમાં એક વર્ષ વિતાવ્યું અને જ્યારે તેનો પરાક્રમી પુત્ર સ્થિર થયો, ત્યારે એ પાછો અયોધ્યા આવ્યો.
ભરતો ઽપિ તથૈવોષ્ય સંવત્સરમતો ઽધિકમ્ । અયોધ્યાં પુનરાગમ્ય રામપાદાવુપાસ્ત સઃ ।। ૭.૧૦૨.
ભરતે પણ એ જ રીતે એક વર્ષથી વધુ સમય ત્યાં વિતાવ્યો અને પછી અયોધ્યા પરત આવી રામના ચરણોમાં સેવા આપી.
ઉભૌ સૌમિત્રિભરતૌ રામપાદાવનુવ્રતૌ । કાલં ગતમપિ સ્નેહાન્ન જજ્ઞાતે ઽતિધાર્મિકૌ ।। ૭.૧૦૨.
સૌમિત્ર અને ભરત બંને રામના ચરણોમાં અડગ ભક્તિથી જોડાયેલા રહ્યા; તેઓ પ્રેમમાં સમય કેવી રીતે પસાર થયો એ જ જાણ્યા નહિં, કેમ કે તેઓ અત્યંત ધર્મનિષ્ઠ હતા.
એવં વર્ષસહસ્રાણિ દશ તેષાં યયુસ્તદા । ધર્મે પ્રયતમાનાનાં પૌરકાર્યેષુ નિત્યદા ।। ૭.૧૦૨.
એ રીતે, તેઓએ ધર્મમાં અને નાગરિક કાર્યોમાં સતત પ્રયત્ન કરતાં દસ હજાર વર્ષ પસાર કર્યા.
વિહૃત્ય કાલં પરિપૂર્ણમાનસાઃ શ્રિયા વૃતા ધર્મપુરે સુસંસ્થિતાઃ । ત્રયઃ સમિદ્ધા ઇવ દીપ્તતેજસો મહાધ્વરે સાધુ હુતાસ્ત્રયો ઽગ્નયઃ ।। ૭.૧૦૨.
સમય પૂરો કરીને, મનથી સંતોષ પામી, વૈભવથી યુક્ત અને ધર્મની નગરીમાં સ્થિર થયેલા તે ત્રણેય, મહાન યજ્ઞમાં સારી રીતે પ્રજ્વલિત થયેલા ત્રણ અગ્નિના જેવો તેજથી ઝગમગતા હતા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે વ્દ્યુત્તરશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે વાલ્મીકિ રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો એકસો બીજો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય રામે ધર્મપરે સ્થિતે । કાલસ્તાપસરૂપેણ રાજદ્વારમુપાગમત્ ।। ૭.૧૦૩.
કેટલાક સમય પછી, જ્યારે રામ ધર્મમાં સ્થિર હતા, ત્યારે સમય પોતે તપસ્વીનું રૂપ લઈને રાજમહેલના દ્વાર પર આવ્યો.
સો ઽબ્રવીલ્લક્ષ્મણં વાક્યં ધૃતિમન્તં યશશ્વિનમ્ । માં નિવેદય રામાય સમ્પ્રાપ્તં કાર્યગૌરવાત્ ।। ૭.૧૦૩.
તેણે ધીર અને પ્રસિદ્ધ લક્ષ્મણને કહ્યું: 'મારે રામ પાસે આવ્યાનું મહત્વપૂર્ણ કાર્ય માટે જણાવો.'
દૂતો ઽસ્મ્યતિબલસ્યાહં મહર્ષેરમિતૌજસઃ । રામં દિદૃક્ષુરાયાતઃ કાર્યેણ હિ મહાબલ ।। ૭.૧૦૩.
હું અમિત તેજસ્વી મહર્ષિ અતિબલનો દૂત છું; મહાન બલવાન, હું રામને મહત્વના કાર્ય માટે મળવા આવ્યો છું.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સૌમિત્રિસ્ત્વરયા ઽન્વિતઃ । ન્યવેદયત રામાય તાપસં તં સમાગતમ્ ।। ૭.૧૦૩.
તેના વચન સાંભળીને, સૌમિત્રીએ ઉત્સાહપૂર્વક રામને તે તપસ્વી આવી પહોંચ્યો છે એવું જણાવ્યું.