સ નિર્યયૌ જનૌઘેન મહતા કેકયાધિપઃ । ત્વરમાણો ઽભિચક્રામ ગન્ધર્વાન્કામરૂપિણઃ ।। ૭.૧૦૧.
કૈકય દેશના રાજા મોટી જનમંડળી સાથે બહાર નીકળ્યા અને ઝડપથી ઇચ્છામૂર્તિ ધરાવતાં ગંધર્વો સામે જવા તત્પર થયા.
ભરતશ્ચ યુધાજિચ્ચ સમેતૌ લઘુવિક્રમૈઃ । ગન્ધર્વનગરં પ્રાપ્તૌ સબલૌ સપદાનુગૌ ।। ૭.૧૦૧.
ભરત અને યુધાજિત, બંને ચપળ અને પરાક્રમી, પોતાની સેના અને અનુયાયીઓ સાથે ગંધર્વોના શહેરમાં પહોંચી ગયા.
શ્રુત્વા તુ ભરતં પ્રાપ્તં ગન્ધર્વાસ્તે સમાગતાઃ । યોદ્ધુકામા મહાવીર્યા વ્યનદન્ વૈ સમન્તતઃ ।। ૭.૧૦૧.
જ્યારે ગંધર્વોએ સંભળ્યું કે ભરત આવ્યો છે, ત્યારે તેઓ એકઠા થયા, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને પરાક્રમી બનીને ચારેય બાજુ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ । સપ્તરાત્રં મહાભીમં ન ચાન્યતરયોર્જયઃ ।। ૭.૧૦૧.
પછી ત્યાં ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે સાત રાત સુધી ચાલ્યું, પણ કોઈ પણ પક્ષને વિજય મળ્યો નહીં.
ખડ્ગશક્તિધનુર્ગ્રાહા નદ્યઃ શોણિતસંસ્રવાઃ । નૃકલેવરવાહિન્યઃ પ્રવૃત્તાઃ સર્વતોદિશમ્ ।। ૭.૧૦૧.
ત્યાં તલવાર, ભાલા અને ધનુષ્ય વડે યુદ્ધ થયું અને સર્વત્ર લોહીની નદીઓ વહેવા લાગી, જેમાં માનવ દેહ વહેતા હતા.
તતો રામાનુજઃ ક્રુદ્ધઃ કાલસ્યાસ્ત્રં સુદારુણમ્ । સંવર્તં નામ ભરતો ગન્ધર્વેષ્વભ્યચોદયત્ ।। ૭.૧૦૧.
પછી રામના નાના ભાઈ ભરત ગુસ્સે થઈને ગંધર્વો પર ભયાનક 'સમ્વર્ત' નામનું કાળાસ્ત્ર છોડ્યું.
તે બદ્ધાઃ કાલપાશેન સંવર્તેન વિદારિતાઃ । ક્ષણેનાભિહતાસ્તેન તિસ્રઃ કોટ્યો મહાત્મનામ્ ।। ૭.૧૦૧.
કાળના ફાંસામાં બંધાઈને અને સમ્વર્તાસ્ત્રથી વિખુટા થઈને, એક પળમાં ત્રણ કરોડ મહાન ગંધર્વો સંહાર પામ્યા.
તં ઘાતં ઘોરસઙ્કાશં ન સ્મરન્તિ દિવૌકસઃ । નિમેષાન્તરમાત્રેણ તાદૃશાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૭.૧૦૧.
એટલી ભયાનક હત્યા, એટલા મહાન પુરુષોની, એક પળમાં થઈ ગઈ, એવી ઘટના સ્વર્ગવાસીઓએ પણ ક્યારેય યાદ નથી રાખી.
હતેષુ તેષુ સર્વેષુ ભરતઃ કેકયીસુતઃ । નિવેશયામાસ તદા સમૃદ્ધે દ્વે પુરોત્તમે ।। ૭.૧૦૧.
જ્યારે બધા ગંધર્વો મરી ગયા, ત્યારે કૈકયીપુત્ર ભરતે એ બે સમૃદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ શહેરોમાં વસાહતો સ્થાપી.
તક્ષં તક્ષશિલાયાં તુ પુષ્કલં પુષ્કલાવતે । [http://puranastudy.freeoda.com/pur_index18/pushkal.htm તક્ષ-પુષ્કલોપરિ ટિપ્પણી] ગન્ધર્વદેશે રુચિરે ગાન્ધારવિષયે ચ સઃ ।। ૭.૧૦૧.
તક્ષને તક્ષશિલા શહેરમાં અને પુષ્કલને પુષ્કલાવતીમાં વસાવ્યા, એ સુંદર ગંધર્વ દેશ અને ગાંધાર પ્રદેશમાં.
ધનરત્નૌઘસઙ્કીર્ણે કાનનૈરુપશોભિતે । અન્યોન્યસઙ્ઘર્ષકૃતે સ્પર્ધયા ગુણવિસ્તરૈઃ ।। ૭.૧૦૧.
એ શહેરો ધન અને રત્નોથી ભરપૂર, વનોથી શોભિત અને રહેવાસીઓની સ્પર્ધા તથા ગુણોની ઉજાગરથી વધુ સુંદર બન્યા.
ઉભે સુરુચિરપ્રખ્યે વ્યવહારૈરકિલ્બિષૈઃ । ઉદ્યાનયાનસમ્પૂર્ણે સુવિભક્તાન્તરાપણે ।। ૭.૧૦૧.
બન્ને શહેરો ખૂબ આકર્ષક, વ્યવહારમાં નિર્દોષ, બગીચા અને વાહનોથી ભરપૂર અને બજારો સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા.
ઉભે પુરવરે રમ્યે વિસ્તરૈરુપશોભિતે । ગૃહમુખ્યૈઃ સુરુચિરૈર્વિમાનસમવર્ણિભિઃ ।। ૭.૧૦૧.
બન્ને શ્રેષ્ઠ અને મનોહર શહેરો વિશાળતા અને સુંદર મુખ્ય મકાનો તથા દેવલોક જેવા મહેલો વડે શોભી ઉઠ્યા.
શોભિતે શોભનીયૈશ્ચ દેવાયતનવિસ્તરૈઃ । તાલૈસ્તમાલૈસ્તિલકૈર્વકુલૈરુપશોભિતે ।। ૭.૧૦૧.
એ શહેરો ભવ્ય મંદિરો અને તાડ, તમાલ, તિલક અને બકુલ વૃક્ષોથી વધુ સુંદર બન્યા.
નિવેશ્ય પઞ્ચભિર્વર્ષૈર્ભરતો રાઘવાનુજઃ । પુનરાયાન્મહાબાહુરયોધ્યાં કેકયીસુતઃ ।। ૭.૧૦૧.
પાંચ વર્ષમાં એ વસાહતો સ્થાપ્યા પછી, કૈકયીપુત્ર અને રાઘવના નાના ભાઈ, મહાબલી ભરત ફરી અયોધ્યા પરત ફર્યા.
સો ઽભિવાદ્ય મહાત્માનં સાક્ષાદ્ધર્મમિવાપરમ્ । રાઘવં ભરતઃ શ્રીમાન્બ્રહ્માણમિવ વાસવઃ ।। ૭.૧૦૧.
તે મહાન આત્માવાળા રાઘવને, ધર્મ સ્વરૂપે દેખાતા, ભરતે ઇન્દ્રે જેમ બ્રહ્માને વંદન કરે તેમ, શ્રદ્ધાપૂર્વક વંદન કર્યું.
શશંસ ચ યથાવૃત્તં ગન્ધર્વવધમુત્તમમ્ । નિવેશનં ચ દેશસ્ય શ્રુત્વા પ્રીતો ઽસ્ય રાઘવઃ ।। ૭.૧૦૧.
પછી તેણે ગંધર્વોના ઉત્તમ વિધ્વંસ અને દેશના વસવાટ વિશે વિગતે કહ્યુ; આ સાંભળીને રાઘવ આનંદિત થયો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે એકોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહાન ઋષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો એકસો પહેલો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
તચ્છ્રુત્વા હર્ષમાપેદે રાઘવો ભ્રાતૃભિઃ સહ । વાક્યં ચાદ્ભુતસઙ્કાશં તદા પ્રોવાચ લક્ષ્મણમ્ ।। ૭.૧૦૨.
આ સાંભળીને રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આનંદિત થયો અને પછી લક્ષ્મણને આશ્ચર્યજનક વચન કહ્યાં.
ઇમૌ કુમારૌ સૌમિત્રે તવ ધર્મવિશારદૌ । અઙ્ગદશ્ચન્દ્રકેતુશ્ચ રાજ્યાર્થે દૃઢવિક્રમૌ ।। ૭.૧૦૨.
હે સૌમિત્ર, તારા આ બે રાજકુમાર, અંગદ અને ચંદ્રકેતુ, ધર્મમાં નિપુણ અને રાજ્ય માટે દૃઢ પરાક્રમી છે.
ઇમૌ રાજ્યે ઽભિષેક્ષ્યામિ દેશઃ સાધુ વિધીયતામ્ । રમણીયો હ્યસમ્બાધો રમેતાં યત્ર ધન્વિનૌ ।। ૭.૧૦૨.
હું આ બંનેને રાજ્યમાં અભિષેક કરીશ; માટે યોગ્ય, સુંદર અને ખુલ્લો પ્રદેશ પસંદ કર, જ્યાં આ ધનુર્ધારી સુખથી રહી શકે.
ન રાજ્ઞો યત્ર પીડા સ્યાન્નાશ્રમાણાં વિનાશનમ્ । સ દેશો દૃશ્યતાં સૌમ્ય નાપરાધ્યામહે યથા ।। ૭.૧૦૨.
એવી જગ્યા શોધ, જ્યાં રાજાને કોઈ કષ્ટ ન પડે અને આશ્રમોનું પણ નુકસાન ન થાય; હે સૌમ્ય, જેથી અમે કોઈ ભૂલ ન કરીએ.
તથોક્તવતિ રામે તુ ભરતઃ પ્રત્યુવાચ હ । અયં કારુપથો દેશો રમણીયો નિરામયઃ ।। ૭.૧૦૨.
રામે આવું કહ્યું ત્યારે ભરતે જવાબ આપ્યો: 'આhere કારુપથ પ્રદેશ સુંદર અને નિરોગ છે.'
નિવેશ્યતાં તત્ર પુરમઙ્ગદસ્ય મહાત્મનઃ । ચન્દ્રકેતોઃ સુરુચિરં ચન્દ્રકાન્તં નિરામયમ્ ।। ૭.૧૦૨.
ત્યાં મહાન આત્માવાળા અંગદ માટે નગર વસાવો અને ચંદ્રકેતુ માટે ચમકતું, ચાંદણી જેવું અને આરોગ્યદાયક નગર બનાવો.
તદ્વાક્યં ભરતેનોક્તં પ્રતિજગ્રાહ રાઘવઃ । તં ચ કૃત્વા વશે દેશમઙ્ગદસ્ય ન્યવેશયત્ ।। ૭.૧૦૨.
ભરતે જે વાત કહી તે રાઘવે સ્વીકારી અને દેશને પોતાના વશમાં કરી અંગદ માટે વસાવ્યું.
અઙ્ગદીયા પુરી રમ્યાપ્યઙ્ગદસ્ય નિવેશિતા । રમણીયા સુગુપ્તા ચ રામેણાક્લિષ્ટકર્મણા ।। ૭.૧૦૨.
અંગદનું સુંદર નગર રામે, જે સહેલાઈથી કાર્ય કરતો હતો, વસાવ્યું; તે મનોહર અને સારી રીતે સુરક્ષિત હતું.
ચન્દ્રકેતોશ્ચ મલ્લસ્ય મલ્લભૂમ્યાં નિવેશિતા । ચન્દ્રકાન્તેતિ વિખ્યાતા દિવ્યા સ્વર્ગપુરી યથા ।। ૭.૧૦૨.
અને મલ્લના પુત્ર ચંદ્રકેતુ માટે મલ્લભૂમિમાં નગર વસાવાયું, જે ચંદ્રકાંતા નામે પ્રસિદ્ધ અને દેવોના નગર જેવી દિવ્ય હતી.
તતો રામઃ પરાં પ્રીતિં લક્ષ્મણો ભરતસ્તથા । યયુર્યુદ્ધે દુરાધર્ષા અભિષેકં ચ ચક્રિરે ।। ૭.૧૦૨.
પછી રામ, લક્ષ્મણ અને ભરત, જે યુદ્ધમાં અપરાજેય હતા, ખૂબ આનંદિત થયા અને અભિષેક વિધિ કરી.
અભિષિચ્ય કુમારૌ સ પ્રસ્થાપયતિ રાઘવઃ । અઙ્ગદં પશ્ચિમાં ભૂમિં ચન્દ્રકેતુમુદઙ્મુખમ્ ।। ૭.૧૦૨.
કુમારોને અભિષેક કર્યા પછી રાઘવે અંગદને પશ્ચિમ દિશામાં અને ચંદ્રકેતુને ઉત્તર તરફ મોકલ્યા.
અઙ્ગદં ચાપિ સૌમિત્રિર્લક્ષ્મણો ઽનુજગામ હ । ચન્દ્રકેતોસ્તુ ભરતઃ પાર્ષ્ણિગ્રાહો બભૂવ હ ।। ૭.૧૦૨.
લક્ષ્મણ, એટલે સૌમિત્ર, અંગદ સાથે ગયો અને ભરત ચંદ્રકેતુના સહાયક અને રક્ષક બન્યો.