નિવેશ્ય તે પુરવરે આત્મજૌ સન્નિવેશ્ય ચ । આગમિષ્યતિ મે ભૂયઃ સકાશમતિધાર્મિકઃ ।। ૭.૧૦૦.
શ્રેષ્ઠ શહેરોમાં પોતાના પુત્રોને વસાવીને, અતિ ધર્મનિષ્ઠ ભરત ફરી પાછા મારી પાસે આવશે.
બ્રહ્મર્ષિમેવમુક્ત્વા તુ ભરતં સબલાનુગમ્ । આજ્ઞાપયામાસ તદા કુમારૌ ચાભ્યષેચયત્ ।। ૭.૧૦૦.
બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહર્ષિને આવું કહીને, પછી ભરત અને તેની સેના ને આજ્ઞા આપી, એ સમયે બંને કુમારોને અભિષેક કર્યો.
નક્ષત્રેણ ચ સૌમ્યેન પુરસ્કૃત્યાઙ્ગિરસ્સુતમ્ । ભરતઃ સહ સૈન્યેન કુમારાભ્યાં વિનિર્યયૌ ।। ૭.૧૦૦.
શુભ નક્ષત્રમાં, અંગિરસપુત્રને આગળ રાખીને, ભરત પોતાની સેના અને બંને કુમારો સાથે રવાના થયા.
સા સેના શક્રયુક્તેવ નગરાન્નિર્યયાવથ । રાઘવાનુગતા દૂરં દુરાધર્ષા સુરૈરપિ ।। ૭.૧૦૦.
એ સેના, જાણે ઇન્દ્રે જોડેલી હોય તેમ, શહેરમાંથી નીકળી, રાઘવોને અનુસરીને દૂર સુધી ગઈ, અને દેવતાઓ માટે પણ અપરાજેય હતી.
માંસાદાનિ ચ સત્ત્વાનિ રક્ષાંસિ સુમહાન્તિ ચ । અનુજગ્મુર્હિ ભરતં રુધિરસ્ય પિપાસયા ।। ૭.૧૦૦.
માંસખોર પ્રાણીઓ અને મહાબલવાન રાક્ષસો પણ, લોહીની તરસથી ભરતના પાછળ લાગ્યા.
ભૂતગ્રામાશ્ચ બહવો માંસભક્ષાઃ સુદારુણાઃ । ગન્ધર્વપુત્રમાંસાનિ ભોક્તુકામાઃ સહસ્રશઃ ।। ૭.૧૦૦.
અનેક ભયાનક, માંસખોર ભૂતગણો પણ, હજારોની સંખ્યામાં, ગંધર્વપુત્રના માંસની ઇચ્છાથી પાછળ લાગ્યા.
સિંહવ્યાઘ્રવરાહાણાં ખેચરાણાં ચ પક્ષિણામ્ । બહૂનિ વૈ સહસ્રાણિ સેનાયા યયુરગ્રતઃ ।। ૭.૧૦૦.
સિંહ, વાઘ, જંગલી ડુક્કર અને આકાશમાં ઉડતાં અનેક પક્ષીઓની હજારો ટોળીઓ પણ સેના કરતા આગળ ચાલી.
અધ્યર્ધમાસમુષિતા પથિ સેના નિરામયા । હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા કેકયં સમુપાગમત્ ।। ૭.૧૦૦.
અડધા મહિના કરતાં વધારે રસ્તામાં રોકાઈને, રોગરહિત અને આનંદિત, તંદુરસ્ત લોકોથી ભરેલી સેના કૈકય દેશે પહોંચી.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે શતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહર્ષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો સોમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
શ્રુત્વા સેનાપતિં પ્રાપ્તં ભરતં કેકયાધિપઃ । યુધાજિદ્ગાર્ગ્યસહિતં પરાં પ્રીતિમુપાગમત્ ।। ૭.૧૦૧.
જ્યારે કૈકય દેશના રાજાએ સંભળ્યું કે ભરત, યુધાજિત અને ગાર્ગ્ય વંશના સાથી સાથે આવ્યા છે, ત્યારે તેને ખૂબ આનંદ થયો.
સ નિર્યયૌ જનૌઘેન મહતા કેકયાધિપઃ । ત્વરમાણો ઽભિચક્રામ ગન્ધર્વાન્કામરૂપિણઃ ।। ૭.૧૦૧.
કૈકય દેશના રાજા મોટી જનમંડળી સાથે બહાર નીકળ્યા અને ઝડપથી ઇચ્છામૂર્તિ ધરાવતાં ગંધર્વો સામે જવા તત્પર થયા.
ભરતશ્ચ યુધાજિચ્ચ સમેતૌ લઘુવિક્રમૈઃ । ગન્ધર્વનગરં પ્રાપ્તૌ સબલૌ સપદાનુગૌ ।। ૭.૧૦૧.
ભરત અને યુધાજિત, બંને ચપળ અને પરાક્રમી, પોતાની સેના અને અનુયાયીઓ સાથે ગંધર્વોના શહેરમાં પહોંચી ગયા.
શ્રુત્વા તુ ભરતં પ્રાપ્તં ગન્ધર્વાસ્તે સમાગતાઃ । યોદ્ધુકામા મહાવીર્યા વ્યનદન્ વૈ સમન્તતઃ ।। ૭.૧૦૧.
જ્યારે ગંધર્વોએ સંભળ્યું કે ભરત આવ્યો છે, ત્યારે તેઓ એકઠા થયા, યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને પરાક્રમી બનીને ચારેય બાજુ ગર્જના કરવા લાગ્યા.
તતઃ સમભવદ્યુદ્ધં તુમુલં રોમહર્ષણમ્ । સપ્તરાત્રં મહાભીમં ન ચાન્યતરયોર્જયઃ ।। ૭.૧૦૧.
પછી ત્યાં ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે સાત રાત સુધી ચાલ્યું, પણ કોઈ પણ પક્ષને વિજય મળ્યો નહીં.
ખડ્ગશક્તિધનુર્ગ્રાહા નદ્યઃ શોણિતસંસ્રવાઃ । નૃકલેવરવાહિન્યઃ પ્રવૃત્તાઃ સર્વતોદિશમ્ ।। ૭.૧૦૧.
ત્યાં તલવાર, ભાલા અને ધનુષ્ય વડે યુદ્ધ થયું અને સર્વત્ર લોહીની નદીઓ વહેવા લાગી, જેમાં માનવ દેહ વહેતા હતા.
તતો રામાનુજઃ ક્રુદ્ધઃ કાલસ્યાસ્ત્રં સુદારુણમ્ । સંવર્તં નામ ભરતો ગન્ધર્વેષ્વભ્યચોદયત્ ।। ૭.૧૦૧.
પછી રામના નાના ભાઈ ભરત ગુસ્સે થઈને ગંધર્વો પર ભયાનક 'સમ્વર્ત' નામનું કાળાસ્ત્ર છોડ્યું.
તે બદ્ધાઃ કાલપાશેન સંવર્તેન વિદારિતાઃ । ક્ષણેનાભિહતાસ્તેન તિસ્રઃ કોટ્યો મહાત્મનામ્ ।। ૭.૧૦૧.
કાળના ફાંસામાં બંધાઈને અને સમ્વર્તાસ્ત્રથી વિખુટા થઈને, એક પળમાં ત્રણ કરોડ મહાન ગંધર્વો સંહાર પામ્યા.
તં ઘાતં ઘોરસઙ્કાશં ન સ્મરન્તિ દિવૌકસઃ । નિમેષાન્તરમાત્રેણ તાદૃશાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૭.૧૦૧.
એટલી ભયાનક હત્યા, એટલા મહાન પુરુષોની, એક પળમાં થઈ ગઈ, એવી ઘટના સ્વર્ગવાસીઓએ પણ ક્યારેય યાદ નથી રાખી.
હતેષુ તેષુ સર્વેષુ ભરતઃ કેકયીસુતઃ । નિવેશયામાસ તદા સમૃદ્ધે દ્વે પુરોત્તમે ।। ૭.૧૦૧.
જ્યારે બધા ગંધર્વો મરી ગયા, ત્યારે કૈકયીપુત્ર ભરતે એ બે સમૃદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ શહેરોમાં વસાહતો સ્થાપી.
તક્ષં તક્ષશિલાયાં તુ પુષ્કલં પુષ્કલાવતે । [http://puranastudy.freeoda.com/pur_index18/pushkal.htm તક્ષ-પુષ્કલોપરિ ટિપ્પણી] ગન્ધર્વદેશે રુચિરે ગાન્ધારવિષયે ચ સઃ ।। ૭.૧૦૧.
તક્ષને તક્ષશિલા શહેરમાં અને પુષ્કલને પુષ્કલાવતીમાં વસાવ્યા, એ સુંદર ગંધર્વ દેશ અને ગાંધાર પ્રદેશમાં.
ધનરત્નૌઘસઙ્કીર્ણે કાનનૈરુપશોભિતે । અન્યોન્યસઙ્ઘર્ષકૃતે સ્પર્ધયા ગુણવિસ્તરૈઃ ।। ૭.૧૦૧.
એ શહેરો ધન અને રત્નોથી ભરપૂર, વનોથી શોભિત અને રહેવાસીઓની સ્પર્ધા તથા ગુણોની ઉજાગરથી વધુ સુંદર બન્યા.
ઉભે સુરુચિરપ્રખ્યે વ્યવહારૈરકિલ્બિષૈઃ । ઉદ્યાનયાનસમ્પૂર્ણે સુવિભક્તાન્તરાપણે ।। ૭.૧૦૧.
બન્ને શહેરો ખૂબ આકર્ષક, વ્યવહારમાં નિર્દોષ, બગીચા અને વાહનોથી ભરપૂર અને બજારો સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા.
ઉભે પુરવરે રમ્યે વિસ્તરૈરુપશોભિતે । ગૃહમુખ્યૈઃ સુરુચિરૈર્વિમાનસમવર્ણિભિઃ ।। ૭.૧૦૧.
બન્ને શ્રેષ્ઠ અને મનોહર શહેરો વિશાળતા અને સુંદર મુખ્ય મકાનો તથા દેવલોક જેવા મહેલો વડે શોભી ઉઠ્યા.
શોભિતે શોભનીયૈશ્ચ દેવાયતનવિસ્તરૈઃ । તાલૈસ્તમાલૈસ્તિલકૈર્વકુલૈરુપશોભિતે ।। ૭.૧૦૧.
એ શહેરો ભવ્ય મંદિરો અને તાડ, તમાલ, તિલક અને બકુલ વૃક્ષોથી વધુ સુંદર બન્યા.
નિવેશ્ય પઞ્ચભિર્વર્ષૈર્ભરતો રાઘવાનુજઃ । પુનરાયાન્મહાબાહુરયોધ્યાં કેકયીસુતઃ ।। ૭.૧૦૧.
પાંચ વર્ષમાં એ વસાહતો સ્થાપ્યા પછી, કૈકયીપુત્ર અને રાઘવના નાના ભાઈ, મહાબલી ભરત ફરી અયોધ્યા પરત ફર્યા.
સો ઽભિવાદ્ય મહાત્માનં સાક્ષાદ્ધર્મમિવાપરમ્ । રાઘવં ભરતઃ શ્રીમાન્બ્રહ્માણમિવ વાસવઃ ।। ૭.૧૦૧.
તે મહાન આત્માવાળા રાઘવને, ધર્મ સ્વરૂપે દેખાતા, ભરતે ઇન્દ્રે જેમ બ્રહ્માને વંદન કરે તેમ, શ્રદ્ધાપૂર્વક વંદન કર્યું.
શશંસ ચ યથાવૃત્તં ગન્ધર્વવધમુત્તમમ્ । નિવેશનં ચ દેશસ્ય શ્રુત્વા પ્રીતો ઽસ્ય રાઘવઃ ।। ૭.૧૦૧.
પછી તેણે ગંધર્વોના ઉત્તમ વિધ્વંસ અને દેશના વસવાટ વિશે વિગતે કહ્યુ; આ સાંભળીને રાઘવ આનંદિત થયો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે એકોત્તરશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહાન ઋષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો એકસો પહેલો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
તચ્છ્રુત્વા હર્ષમાપેદે રાઘવો ભ્રાતૃભિઃ સહ । વાક્યં ચાદ્ભુતસઙ્કાશં તદા પ્રોવાચ લક્ષ્મણમ્ ।। ૭.૧૦૨.
આ સાંભળીને રાઘવ પોતાના ભાઈઓ સાથે આનંદિત થયો અને પછી લક્ષ્મણને આશ્ચર્યજનક વચન કહ્યાં.
ઇમૌ કુમારૌ સૌમિત્રે તવ ધર્મવિશારદૌ । અઙ્ગદશ્ચન્દ્રકેતુશ્ચ રાજ્યાર્થે દૃઢવિક્રમૌ ।। ૭.૧૦૨.
હે સૌમિત્ર, તારા આ બે રાજકુમાર, અંગદ અને ચંદ્રકેતુ, ધર્મમાં નિપુણ અને રાજ્ય માટે દૃઢ પરાક્રમી છે.