સમેત્ય તે મન્ત્રયિતું સમતાગતબુદ્ધયઃ। ઊચુશ્ચ મનસા જ્ઞાત્વા વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્
બધાએ એક મનથી ભેગા થઈ વિચાર કરવા બેઠા, અને મનમાં વિચાર કરીને વૃદ્ધ દશરથ રાજાને કહ્યું.
અનેકવર્ષસાહસ્રો વૃદ્ધસ્ત્વમસિ પાર્થિવ। સ રામં યુવરાજાનમભિષિઞ્ચસ્વ પાર્થિવમ્
હે રાજા, તમે અનેક હજાર વર્ષો સુધી જીવ્યા છો અને વૃદ્ધ છો; તેથી, રામને યુવરાજ તરીકે અભિષેક કરો, હે પૃથ્વીના શાસક.
ઇચ્છામો હિ મહાબાહું રઘુવીરં મહાબલમ્। ગજેન મહતા યાન્તં રામં છત્રાવૃતાનનમ્
અમે ઇચ્છીએ છીએ કે શક્તિશાળી, રઘુવીર, મહાબલવાન રામને, મોટા હાથી પર બેસી, રાજાશાહી છત્રથી આવરી લીધેલા ચહેરા સાથે, જોઈ શકીએ.
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજા તેષાં મનઃપ્રિયમ્। અજાનન્નિવ જિજ્ઞાસુરિદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે રાજાએ તેમના મનને ગમતા એ શબ્દો સાંભળ્યા, ત્યારે જાણે અજાણ હોય અને વધુ જાણવા ઈચ્છતા, એ રાજાએ આ શબ્દો કહ્યું.
શ્રુત્વૈતદ્ વચનં યન્મે રાઘવં પતિમિચ્છથ। રાજાનઃ સંશયોઽયં મે તદિદં બ્રૂત તત્ત્વતઃ
તમારી વાત સાંભળીને, કે તમે રાઘવને તમારા સ્વામી તરીકે ઈચ્છો છો, મને, રાજાને, આ શંકા છે; તેથી, એ વાત સાચી રીતે કહો.
કથં નુ મયિ ધર્મેણ પૃથિવીમનુશાસતિ। ભવન્તો દ્રષ્ટુમિચ્છન્તિ યુવરાજં મહાબલમ્
જ્યારે હું હજુ પણ ધર્મથી પૃથ્વી પર શાસન કરું છું, ત્યારે તમે શક્તિશાળી યુવરાજને જોવા કેમ ઈચ્છો છો?
તે તમૂચુર્મહાત્માનઃ પૌરજાનપદૈઃ સહ। બહવો નૃપ કલ્યાણગુણાઃ સન્તિ સુતસ્ય તે
પછી એ મહાન આત્માઓએ, નગર અને ગામના લોકો સાથે, કહ્યું: 'હે રાજા, તમારા પુત્રમાં ઘણા શુભ ગુણો છે.'
ગુણાન્ ગુણવતો દેવ દેવકલ્પસ્ય ધીમતઃ। પ્રિયાનાનન્દનાન્ કૃત્સ્નાન્ પ્રવક્ષ્યામોઽદ્ય તાન્શૃણુ
હે દેવ, આજે અમે તમારા પુત્રના બધા ગુણો, જે પ્રિય, આનંદદાયક અને સંપૂર્ણ છે, ગણાવીશું; તમે એ સાંભળો.
દિવ્યૈર્ગુણૈઃ શક્રસમો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ। ઇક્ષ્વાકુભ્યોઽપિ સર્વેભ્યો હ્યતિરિક્તો વિશામ્પતે
રામ ભગવાન ઇન્દ્ર જેવી દિવ્ય ગુણોથી ભરપૂર છે, સત્ય અને શૂરવીરતા માટે અડગ છે; એ બધા ઇક્ષ્વાકુઓ કરતાં પણ વધારે છે, હે લોકોના રાજા.
રામઃ સત્પુરુષો લોકે સત્યઃ સત્યપરાયણઃ। સાક્ષાદ્ રામાદ્ વિનિર્વૃત્તો ધર્મશ્ચાપિ શ્રિયા સહ
રામ દુનિયામાં સચ્ચરિત્ર અને સત્યપ્રતિષ્ઠિત છે; સાચો ધર્મ અને સમૃદ્ધિ તો રામમાંથી જ પ્રગટ થયા છે.
પ્રજાસુખત્વે ચન્દ્રસ્ય વસુધાયાઃ ક્ષમાગુણૈઃ। બુદ્ધ્યા બૃહસ્પતેસ્તુલ્યો વીર્યે સાક્ષાચ્છચીપતેઃ
રામ પ્રજાને સુખ આપવામાં ચંદ્ર જેવો છે, સહનશીલતા માં પૃથ્વી જેવો છે, બુદ્ધિમાં બૃહસ્પતિ જેવો છે અને શક્તિમાં શચીપતિ જેવો છે.
ધર્મજ્ઞઃ સત્યસંધશ્ચ શીલવાનનસૂયકઃ। ક્ષાન્તઃ સાન્ત્વયિતા શ્લક્ષ્ણઃ કૃતજ્ઞો વિજિતેન્દ્રિયઃ
તે ધર્મ જાણે છે, સત્યનિષ્ઠ છે, સદાચાર ધરાવે છે, ક્યારેય ઈર્ષ્યા નથી, સહનશીલ છે, મીઠા શબ્દો બોલે છે, કૃતજ્ઞ છે અને ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે.
મૃદુશ્ચ સ્થિરચિત્તશ્ચ સદા ભવ્યોઽનસૂયકઃ। પ્રિયવાદી ચ ભૂતાનાં સત્યવાદી ચ રાઘવઃ
રામ સૌમ્ય અને સ્થિર મનવાળો છે, હંમેશા શ્રેષ્ઠ છે, ક્યારેય ઈર્ષ્યા નથી; રાઘવ સૌ જીવો સાથે પ્રેમથી અને સત્ય બોલે છે.
બહુશ્રુતાનાં વૃદ્ધાનાં બ્રાહ્મણાનામુપાસિતા। તેનાસ્યેહાતુલા કીર્તિર્યશસ્તેજશ્ચ વર્ધતે
તે વિદ્વાન વૃદ્ધો અને બ્રાહ્મણોની સેવા કરે છે; તેથી તેની અદ્વિતીય કીર્તિ, યશ અને તેજ સતત વધે છે.
દેવાસુરમનુષ્યાણાં સર્વાસ્ત્રેષુ વિશારદઃ। સમ્યગ્ વિદ્યાવ્રતસ્નાતો યથાવત્ સાઙ્ગવેદવિત્
તે દેવ, દાનવ અને મનુષ્યોમાં બધા શસ્ત્રોનું જ્ઞાન ધરાવે છે; યોગ્ય રીતે વિદ્યા અને વ્રત ગ્રહણ કર્યા છે, અને વેદ તથા તેના અંગોમાં પારંગત છે.
ગાન્ધર્વે ચ ભુવિ શ્રેષ્ઠો બભૂવ ભરતાગ્રજઃ। કલ્યાણાભિજનઃ સાધુરદીનાત્મા મહામતિઃ
ભરતના મોટા ભાઈ પૃથ્વી પર ગાંધર્વ કળાઓમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા છે; ઉત્તમ કુળના, સદ્ગુણવાળા, મનથી અદીન અને મહાન બુદ્ધિ ધરાવે છે.
દ્વિજૈરભિવિનીતશ્ચ શ્રેષ્ઠૈર્ધર્માર્થનૈપુણૈઃ। યદા વ્રજતિ સંગ્રામં ગ્રામાર્થે નગરસ્ય વા
તે ધર્મ અને અર્થમાં નિપુણ શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા શિક્ષિત થયો છે; જ્યારે પણ ગામ કે શહેર માટે યુદ્ધમાં જાય છે.
ગત્વા સૌમિત્રિસહિતો નાવિજિત્ય નિવર્તતે। સંગ્રામાત્ પુનરાગત્ય કુઞ્જરેણ રથેન વા
સૌમિત્રિ સાથે જઈને, તે ક્યારેય વિજય વિના પાછો ફરતો નથી; યુદ્ધમાંથી પાછા આવે ત્યારે, હાથી કે રથ પર હોય.
પૌરાન્ સ્વજનવન્નિત્યં કુશલં પરિપૃચ્છતિ। પુત્રેષ્વગ્નિષુ દારેષુ પ્રેષ્યશિષ્યગણેષુ ચ
તે હંમેશા નગરજનોની ભલાઈ પોતાના પરિવાર જેવી પૂછે છે, તેમના પુત્રો, અગ્નિ, પત્નીઓ, સેવકો અને શિષ્યો વિશે.
નિખિલેનાનુપૂર્વ્યા ચ પિતા પુત્રાનિવૌરસાન્। શુશ્રૂષન્તે ચ વઃ શિષ્યાઃ કચ્ચિદ્ વર્મસુ દંશિતાઃ
તે વિગતે અને ક્રમથી પૂછે છે, જેમ પિતા પોતાના પુત્રો વિશે પૂછે; 'તમારા શિષ્યો તમારી સેવા કરે છે? તમે કવચથી સુરક્ષિત છો?'
ઇતિ વઃ પુરુષવ્યાઘ્રઃ સદા રામોઽભિભાષતે। વ્યસનેષુ મનુષ્યાણાં ભૃશં ભવતિ દુઃખિતઃ
આ રીતે, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ રામ હંમેશા તમને સંબોધે છે; અને લોકોના દુઃખમાં તે ખૂબ જ દુઃખી થાય છે.
ઉત્સવેષુ ચ સર્વેષુ પિતેવ પરિતુષ્યતિ। સત્યવાદી મહેષ્વાસો વૃદ્ધસેવી જિતેન્દ્રિયઃ
બધા ઉત્સવોમાં તે પિતાની જેમ આનંદ કરે છે; સત્ય બોલે છે, મહાન ધનુર્ધર છે, વૃદ્ધોની સેવા કરે છે અને ઇન્દ્રિયોને જીત્યા છે.
સ્મિતપૂર્વાભિભાષી ચ ધર્મં સર્વાત્મનાશ્રિતઃ। સમ્યગ્યોક્તા શ્રેયસાં ચ ન વિગૃહ્યકથારુચિઃ
તે હંમેશા સ્મિત સાથે બોલે છે, સર્વાંગી ધર્મમાં સ્થિર છે, યોગ્ય અને કલ્યાણ માટે બોલે છે, અને વિવાદી વાતોમાં રસ નથી.
ઉત્તરોત્તરયુક્તૌ ચ વક્તા વાચસ્પતિર્યથા। સુભ્રૂરાયતતામ્રાક્ષઃ સાક્ષાદ્ વિષ્ણુરિવ સ્વયમ્
પ્રશ્ન અને ઉત્તર આપતી વખતે તે વાકપતિ જેવો બોલે છે; સુંદર ભમરો અને પહોળા તાંબાં જેવા નેત્રો ધરાવે છે, અને એ વિષ્ણુ જેવો છે.
રામો લોકાભિરામોઽયં શૌર્યવીર્યપરાક્રમૈઃ। પ્રજાપાલનસંયુક્તો ન રાગોપહતેન્દ્રિયઃ
રામ દુનિયાને પ્રિય છે, શૌર્ય, વીરતા અને પરાક્રમમાં શ્રેષ્ઠ છે; પ્રજાની રક્ષા માટે તત્પર છે, અને તેની ઇન્દ્રિયો ક્યારેય રાગથી પ્રભાવી નથી.
શક્તસ્ત્રૈલોક્યમપ્યેષ ભોક્તું કિં નુ મહીમિમામ્। નાસ્ય ક્રોધઃ પ્રસાદશ્ચ નિરર્થોઽસ્તિ કદાચન
તે ત્રણેય લોકને પણ ભોગવી શકે છે, તો આ પૃથ્વી તો શું છે? તેનો ક્રોધ અને પ્રસાદ ક્યારેય વ્યર્થ નથી.
હન્ત્યેષ નિયમાદ્ વધ્યાનવધ્યેષુ ન કુપ્યતિ। યુનક્ત્યર્થૈઃ પ્રહૃષ્ટશ્ચ તમસૌ યત્ર તુષ્યતિ
હા, આ રાજા દંડને લાયક લોકોને મારે છે, પણ નિર્દોષ પર ક્યારેય ગુસ્સો નથી કરતો; તે આનંદથી ધન આપે છે અને જ્યાં ધર્મ છે, ત્યાં ખુશ રહે છે.
દાન્તૈઃ સર્વપ્રજાકાન્તૈઃ પ્રીતિસંજનનૈર્નૃણામ્। ગુણૈર્વિરોચતે રામો દીપ્તઃ સૂર્ય ઇવાંશુભિઃ
રામ પોતાના ગુણોથી ચમકે છે—સ્વયં સંયમિત, બધાને પ્રિય અને લોકોમાં આનંદ ફેલાવનાર, જેમ કે તેજસ્વી સૂર્ય પોતાની કિરણોથી.
તમેવંગુણસમ્પન્નં રામં સત્યપરાક્રમમ્। લોકપાલોપમં નાથમકામયત મેદિની
એવા ગુણોથી ભરપૂર, સત્ય અને શૂરવીર રામ, જે લોકપાલ જેવા રક્ષક છે, એમને પૃથ્વી પોતે ઈચ્છતી હતી.
વત્સઃ શ્રેયસિ જાતસ્તે દિષ્ટ્યાસૌ તવ રાઘવઃ। દિષ્ટ્યા પુત્રગુણૈર્યુક્તો મારીચ ઇવ કશ્યપઃ
બાળક, તું સારા ભાગ્યે સારા ગુણો ધરાવતો પુત્ર પામ્યો છે; દૈવથી આ રાઘવ તારો છે, પુત્રના ગુણોથી ભરપૂર, જેમ મારીચ કશ્યપ માટે હતો.