પિત્ર્યાણિ બ્રહ્મરત્નાનિ યજ્ઞાન્પરમદુસ્તરાન્ । ચકાર રામો ધર્માત્મા પિતઽન્દેવાન્વિવર્ધયન્ ।। ૭.૯૯.
ધર્મનિષ્ઠ રામે પિતૃઓના શ્રાદ્ધ, દુર્લભ યજ્ઞો અને દેવતાઓ તથા પિતૃઓનું સન્માન કરીને તેમની વૃદ્ધિ કરી.
એવં વર્ષસહસ્રાણિ બહૂન્યથ યયુઃ સુખમ્ । યજ્ઞૈર્બહુવિધં ધર્મં વર્ધયાનસ્ય સર્વદા ।। ૭.૯૯.
આ રીતે અનેક હજાર વર્ષો સુખથી વીતી ગયા, કારણ કે રામે હંમેશા વિવિધ યજ્ઞો દ્વારા ધર્મમાં વૃદ્ધિ કરી.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે એકોનશતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે વાલ્મીકીકૃત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તર્કાંડનો નવ્વોત્તર અધ્યાય પૂર્ણ થાય છે.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય યુધાજિત્કેકયો નૃપઃ । સ્વગુરું પ્રેષયામાસ રાઘવાય મહાત્મને । ગાર્ગ્યમઙ્ગિરસઃ પુત્રં બ્રહ્મર્ષિમમિતપ્રભમ્ ।। ૭.૧૦૦.
કેટલાંક સમય પછી, કૈકેય દેશના રાજા યુધાજિતે પોતાના ગુરુ, અઙ્ગિરસપુત્ર મહર્ષિ ગાર્ગ્યને, જે તેજસ્વી અને વિદ્વાન હતા, મહાન આત્માવાળા રાઘવ પાસે મોકલ્યા.
દશ ચાશ્વસહસ્રાણિ પ્રીતિદાનમનુત્તમમ્ ।। ૭.૧૦૦.
અને પ્રેમના ઉત્તમ ચિહ્નરૂપે, દસ હજાર ઘોડા ભેટમાં આપ્યા.
કમ્બલાનિ ચ રત્નાનિ ચિત્રવસ્ત્રમથોત્તમમ્ । રામાય પ્રદદૌ રાજા શુભાન્યાભરણાનિ ચ ।। ૭.૧૦૦.
રાજાએ રામને કમ્બલ, રત્નો, સુંદર વસ્ત્રો અને શુભ આભૂષણો પણ આપ્યા.
શ્રુત્વા તુ રાઘવો ધીમાન્મહર્ષિં ગાર્ગ્યમાગતમ્ । માતુલસ્યાશ્વપતિનઃ પ્રહિતં તન્મહાધનમ્ ।। ૭.૧૦૦.
પછી, જ્યારે રાઘવે જાણ્યું કે પોતાના મામા, ઘોડાના સ્વામી દ્વારા મોકલાયેલા મહર્ષિ ગાર્ગ્ય ઘણાં ધન સાથે આવ્યા છે, ત્યારે તે આનંદિત થયા.
પ્રત્યુદ્ગમ્ય ચ કાકુત્સ્થઃ ક્રોશમાત્રં સહાનુજઃ । ગાર્ગ્યં સમ્પૂજયામાસ યથા શક્રો બૃહસ્પતિમ્ ।। ૭.૧૦૦.
પછી કાકુત્થ્સ્તે પોતાના ભાઈઓ સાથે એક ક્રોશ દૂર જઈને ગાર્ગ્યનું આવકાર કર્યું અને જેમ ઇન્દ્રે બૃહસ્પતિનું સન્માન કરે તેમ તેમ તેમનું સન્માન કર્યું.
તથા સમ્પૂજ્ય તમૃષિં તદ્ધનં પ્રતિગૃહ્ય ચ । પૃષ્ટ્વા પ્રતિપદં સર્વં કુશલં માતુલસ્ય ચ । ઉપવિષ્ટં મહાભાગં રામઃ પ્રષ્ટું પ્રચક્રમે ।। ૭.૧૦૦.
આ રીતે ઋષિનું સન્માન કરીને અને ધન સ્વીકારીને, રામે દરેક વાતમાં પોતાના મામાની સુખાકારી પૂછીને, મહાન ઋષિ બેઠા પછી તેમનો સંવાદ શરૂ કર્યો.
કિમાહ માતુલો વાક્યં યદર્થં ભગવાનિહ । પ્રાપ્તો વાક્યવિદાં શ્રેષ્ઠઃ સાક્ષાદિવ બૃહસ્પતિઃ ।। ૭.૧૦૦.
મારા મામાએ કયું સંદેશો મોકલ્યો છે, જેને કારણે તમે, મહાન વિદ્વાન અને વાણીમાં શ્રેષ્ઠ, અહીં પધાર્યા છો? તમે તો જાણે બૃહસ્પતિ જેવા જ લાગો છો.
રામસ્ય ભાષિતં શ્રુત્વા મહર્ષિઃ કાર્યવિસ્તરમ્ । વક્તુમદ્ભુતસઙ્કાશં રાઘવાયોપચક્રમે ।। ૭.૧૦૦.
રામના શબ્દો સાંભળીને મહર્ષિ, જે દેખાવમાં અદ્ભુત લાગતા, આવ્યા હતા તેનું કારણ વિગતે કહેવા લાગ્યા.
માતુલસ્તે મહાબાહો વાક્યમાહ નરર્ષભઃ । યુધાજિત્પ્રીતિસંયુક્તં શ્રૂયતાં યદિ રોચતે ।। ૭.૧૦૦.
મારા બાહુબલશાળી મામાએ, જે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ છે, પ્રેમભર્યું સંદેશો મોકલ્યો છે. જો તમને ગમે તો સાંભળો.
અયં ગન્ધર્વવિષયઃ ફલમૂલોપશોભિતઃ । સિન્ધોરુભયતઃ પાર્શ્વે દેશઃ પરમશોભનઃ ।। ૭.૧૦૦.
આ ગંધર્વોની ભૂમિ ફળ અને મૂળથી શોભાયમાન છે, અને સિંધુ નદીના બંને કાંઠે આવેલી છે. આ પ્રદેશ અતિ સુંદર છે.
તં ચ રક્ષન્તિ ગન્ધર્વાઃ સાયુધા યુદ્ધકોવિદાઃ । શૈલૂષસ્ય સુતા વીર ત્રિકોટ્યો વૈ મહાબલાઃ ।। ૭.૧૦૦.
એ પ્રદેશની રક્ષા ગંધર્વો કરે છે, જે યુદ્ધમાં પારંગત અને શસ્ત્રધારી છે. શૈલુષના ત્રણ કરોડ બલવાન પુત્રો, હે વીર, ત્યાં છે.
તાન્વિનિર્જિત્ય કાકુત્સ્થ ગન્ધર્વનગરં શુભમ્ । નિવેશય મહાબોહો સ્વે પુરે સુસમાહિતે ।। ૭.૧૦૦.
હે કાકુત્સ્થ, એ ગંધર્વોને જીત્યા પછી, એ સુંદર ગંધર્વનગરમાં તારા પુત્રોને સાવધાનીપૂર્વક વસાવજે.
અન્યસ્ય ન ગતિસ્તત્ર દેશઃ પરમશોભનઃ । રોચતાં તે મહાબાહો નાહં ત્વામહિતં વદે ।। ૭.૧૦૦.
બીજાને એ અતિશય સુંદર પ્રદેશ સુધી પહોંચવું શક્ય નથી. જો તને ગમતું હોય, તો જાણ, હું તને ક્યારેય અનિષ્ટ વાત કહુંતો નથી.
તચ્છ્રુત્વા રાઘવઃ પ્રીતો મહર્ષેર્માતુલસ્ય ચ । ઉવાચ બાઢમિત્યેવ ભરતં ચાન્વવૈક્ષત ।। ૭.૧૦૦.
આ સાંભળીને રાઘવ ખૂબ પ્રસન્ન થયા અને મહર્ષિ તથા પોતાના મામા પ્રત્યે પ્રસન્નતા દર્શાવી, 'જેમ કહ્યું તેમ જ થશે' એમ કહ્યું અને ભરત તરફ જોયું.
સો ઽબ્રવીદ્રાઘવઃ પ્રીતઃ સાઞ્જલિપ્રગ્રહો દ્વિજમ્ । ઇમૌ કુમારૌ તં દેશં બ્રહ્મર્ષે વિચરિષ્યતઃ ।। ૭.૧૦૦.
પછી રાઘવે આનંદપૂર્વક હાથ જોડીને મહર્ષિને કહ્યું: 'બ્રહ્મર્ષિ, આ બંને કુમારો એ પ્રદેશમાં ફરશે.'
ભરતસ્યાત્મજૌ વીરૌ તક્ષઃ પુષ્કલ એવ ચ । માતુલેન સુગુપ્તૌ તુ ધર્મેણ સુસમાહિતૌ ।। ૭.૧૦૦.
ભરતના બંને વીર પુત્રો, તક્ષ અને પુષ્કલ, પોતાના મામાની સુરક્ષામાં અને ધર્મમાં સ્થિર રહીને ત્યાં જશે.
ભરતં ચાગ્રતઃ કૃત્વા કુમારૌ સબલાનુગૌ । નિહત્ય ગન્ધર્વસુતાન્દ્વે પુરે વિભજિષ્યતઃ ।। ૭.૧૦૦.
ભરતને આગળ રાખીને, બંને કુમારો અને તેમની સેના સાથે, ગંધર્વપુત્રોને હરાવીને એ બે શહેરોમાં વિભાજન કરશે.
નિવેશ્ય તે પુરવરે આત્મજૌ સન્નિવેશ્ય ચ । આગમિષ્યતિ મે ભૂયઃ સકાશમતિધાર્મિકઃ ।। ૭.૧૦૦.
શ્રેષ્ઠ શહેરોમાં પોતાના પુત્રોને વસાવીને, અતિ ધર્મનિષ્ઠ ભરત ફરી પાછા મારી પાસે આવશે.
બ્રહ્મર્ષિમેવમુક્ત્વા તુ ભરતં સબલાનુગમ્ । આજ્ઞાપયામાસ તદા કુમારૌ ચાભ્યષેચયત્ ।। ૭.૧૦૦.
બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મહર્ષિને આવું કહીને, પછી ભરત અને તેની સેના ને આજ્ઞા આપી, એ સમયે બંને કુમારોને અભિષેક કર્યો.
નક્ષત્રેણ ચ સૌમ્યેન પુરસ્કૃત્યાઙ્ગિરસ્સુતમ્ । ભરતઃ સહ સૈન્યેન કુમારાભ્યાં વિનિર્યયૌ ।। ૭.૧૦૦.
શુભ નક્ષત્રમાં, અંગિરસપુત્રને આગળ રાખીને, ભરત પોતાની સેના અને બંને કુમારો સાથે રવાના થયા.
સા સેના શક્રયુક્તેવ નગરાન્નિર્યયાવથ । રાઘવાનુગતા દૂરં દુરાધર્ષા સુરૈરપિ ।। ૭.૧૦૦.
એ સેના, જાણે ઇન્દ્રે જોડેલી હોય તેમ, શહેરમાંથી નીકળી, રાઘવોને અનુસરીને દૂર સુધી ગઈ, અને દેવતાઓ માટે પણ અપરાજેય હતી.
માંસાદાનિ ચ સત્ત્વાનિ રક્ષાંસિ સુમહાન્તિ ચ । અનુજગ્મુર્હિ ભરતં રુધિરસ્ય પિપાસયા ।। ૭.૧૦૦.
માંસખોર પ્રાણીઓ અને મહાબલવાન રાક્ષસો પણ, લોહીની તરસથી ભરતના પાછળ લાગ્યા.
ભૂતગ્રામાશ્ચ બહવો માંસભક્ષાઃ સુદારુણાઃ । ગન્ધર્વપુત્રમાંસાનિ ભોક્તુકામાઃ સહસ્રશઃ ।। ૭.૧૦૦.
અનેક ભયાનક, માંસખોર ભૂતગણો પણ, હજારોની સંખ્યામાં, ગંધર્વપુત્રના માંસની ઇચ્છાથી પાછળ લાગ્યા.
સિંહવ્યાઘ્રવરાહાણાં ખેચરાણાં ચ પક્ષિણામ્ । બહૂનિ વૈ સહસ્રાણિ સેનાયા યયુરગ્રતઃ ।। ૭.૧૦૦.
સિંહ, વાઘ, જંગલી ડુક્કર અને આકાશમાં ઉડતાં અનેક પક્ષીઓની હજારો ટોળીઓ પણ સેના કરતા આગળ ચાલી.
અધ્યર્ધમાસમુષિતા પથિ સેના નિરામયા । હૃષ્ટપુષ્ટજનાકીર્ણા કેકયં સમુપાગમત્ ।। ૭.૧૦૦.
અડધા મહિના કરતાં વધારે રસ્તામાં રોકાઈને, રોગરહિત અને આનંદિત, તંદુરસ્ત લોકોથી ભરેલી સેના કૈકય દેશે પહોંચી.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે શતતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહર્ષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો સોમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
શ્રુત્વા સેનાપતિં પ્રાપ્તં ભરતં કેકયાધિપઃ । યુધાજિદ્ગાર્ગ્યસહિતં પરાં પ્રીતિમુપાગમત્ ।। ૭.૧૦૧.
જ્યારે કૈકય દેશના રાજાએ સંભળ્યું કે ભરત, યુધાજિત અને ગાર્ગ્ય વંશના સાથી સાથે આવ્યા છે, ત્યારે તેને ખૂબ આનંદ થયો.