સ લબ્ધમાનૈર્વિનયાન્વિતૈર્નૃપૈઃ પુરાલયૈર્જાનપદૈશ્ચ માનવૈઃ। ઉપોપવિષ્ટૈર્નૃપતિર્વૃતો બભૌ સહસ્રચક્ષુર્ભગવાનિવામરૈઃ
માન અને વિનયથી ભરેલા રાજાઓ, શહેરવાસીઓ અને ગ્રામ્ય લોકો આસપાસ બેઠા, ત્યારે રાજા સહસ્ર આંખો ધરાવનાર દેવતા જેવા તેજમાં ચમક્યા.
thumb|દ્વિતીયઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે દ્વિતીયઃ સર્ગઃ ॥૨-
આયોધ્યાકાંડનો બીજો સર્ગ છે, સાંભળો.
તતઃ પરિષદં સર્વામામન્ત્ર્ય વસુધાધિપઃ। હિતમુદ્ધર્ષણં ચૈવમુવાચ પ્રથિતં વચઃ
પછી પૃથ્વીના માલિકે આખી સભા બોલાવી, હિત અને ઉત્સાહભર્યા જાણીતા શબ્દો કહ્યું.
રાજલક્ષણયુક્તેન કાન્તેનાનુપમેન ચ। ઉવાચ રસયુક્તેન સ્વરેણ નૃપતિર્નૃપાન્
રાજાએ રાજકીય ગુણો, આકર્ષણ અને અનન્ય ગૌરવથી ભરેલી ભાવસભર અવાજમાં એકત્રિત રાજાઓને સંબોધ્યા.
વિદિતં ભવતામેતદ્ યથા મે રાજ્યમુત્તમમ્। પૂર્વકૈર્મમ રાજેન્દ્રૈઃ સુતવત્ પરિપાલિતમ્
તમને ખબર છે કે મારા પૂર્વજ રાજાઓએ આ શ્રેષ્ઠ રાજ્યને પુત્રની જેમ રક્ષ્યું છે.
સોઽહમિક્ષ્વાકુભિઃ સર્વૈર્નરેન્દ્રૈઃ પ્રતિપાલિતમ્। શ્રેયસા યોક્તુમિચ્છામિ સુખાર્હમખિલં જગત્
હું પણ ઈચ્છું છું કે ઇક્ષ્વાકુ વંશના બધા રાજાઓએ જે રીતે શાસન કર્યું છે, એ આખા જગતને શ્રેષ્ઠ સુખ અને કલ્યાણ માટે સમર્પિત કરું.
મયાપ્યાચરિતં પૂર્વૈઃ પન્થાનમનુગચ્છતા। પ્રજા નિત્યમનિદ્રેણ યથાશક્ત્યભિરક્ષિતાઃ
મારા પૂર્વજોએ જે માર્ગ બતાવ્યો, એ અનુસરીને, મેં હંમેશા મારી પ્રજાને શ્રમપૂર્વક અને નિદ્રાવિહિન રીતે રક્ષ્યા છે.
ઇદં શરીરં કૃત્સ્નસ્ય લોકસ્ય ચરતા હિતમ્। પાણ્ડુરસ્યાતપત્રસ્ય ચ્છાયાયાં જરિતં મયા
આ આખા જગતના હિત માટે પ્રયત્ન કરતા, સફેદ રાજછત્રીની છાંયામાં હું વૃદ્ધ થયો છું.
પ્રાપ્ય વર્ષસહસ્રાણિ બહૂન્યાયૂંષિ જીવતઃ। જીર્ણસ્યાસ્ય શરીરસ્ય વિશ્રાન્તિમભિરોચયે
બહુ વર્ષો સુધી જીવ્યા પછી, હવે આ શરીર થાકી ગયું છે, તેથી હું આરામ ઈચ્છું છું.
રાજપ્રભાવજુષ્ટાં ચ દુર્વહામજિતેન્દ્રિયૈઃ। પરિશ્રાન્તોઽસ્મિ લોકસ્ય ગુર્વીં ધર્મધુરં વહન્
રાજાની મહિમા ધરાવતી, પણ ઇન્દ્રિયજિત ન હોય એવા માટે ભારે અને મુશ્કેલ ધર્મની જવાબદારી ઉઠાવતા હું થાકી ગયો છું.
સોઽહં વિશ્રામમિચ્છામિ પુત્રં કૃત્વા પ્રજાહિતે। સંનિકૃષ્ટાનિમાન્ સર્વાનનુમાન્ય દ્વિજર્ષભાન્
હું હવે આરામ કરવા ઈચ્છું છું, મારા પુત્રને પ્રજાના હિત માટે રાજગાદી પર બેસાડીને, અહીં હાજર બધા જ્ઞાની બ્રાહ્મણો સાથે વિચાર વિમર્શ કર્યા પછી.
અનુજાતો હિ માં સર્વૈર્ગુણૈઃ શ્રેષ્ઠો મમાત્મજઃ। પુરન્દરસમો વીર્યે રામઃ પરપુરંજયઃ
મારો પુત્ર, જે સર્વ ગુણોમાં મને પણ શ્રેષ્ઠ છે, જન્મ્યો છે; રામ, દુશ્મન શહેરોને જીતનાર, બલમાં ઇન્દ્ર સમાન છે.
તં ચન્દ્રમિવ પુષ્યેણ યુક્તં ધર્મભૃતાં વરમ્। યૌવરાજ્યે નિયોક્તાસ્મિ પ્રાતઃ પુરુષપુઙ્ગવમ્
જે રામ પુષ્ય નક્ષત્ર સાથે ચંદ્ર જેવો છે, ધર્મના રક્ષકોમાં શ્રેષ્ઠ છે અને પુરુષોમાં ઉત્તમ છે, તેને હું આવતીકાલે સવારે યુવરાજ તરીકે નિમણુંક કરીશ.
અનુરૂપઃ સ વો નાથો લક્ષ્મીવાઁલ્લક્ષ્મણાગ્રજઃ। ત્રૈલોક્યમપિ નાથેન યેન સ્યાન્નાથવત્તરમ્
લક્ષ્મણના મોટા ભાઈ, જે સૌભાગ્યથી શોભિત છે, તમારા માટે યોગ્ય સ્વામી છે; જેમના શાસન હેઠળ ત્રણેય લોક પણ વધુ સુરક્ષિત રહેશે.
અનેન શ્રેયસા સદ્યઃ સંયોક્ષ્યેઽહમિમાં મહીમ્। ગતક્લેશો ભવિષ્યામિ સુતે તસ્મિન્ નિવેશ્ય વૈ
આ ઉત્તમ કાર્યથી હું તરત જ પૃથ્વીને સુખ-સમૃદ્ધિ સાથે જોડીશ, અને મારા પુત્રને સોંપીને, હું કષ્ટમુક્ત થઈ જઈશ.
યદિદં મેઽનુરૂપાર્થં મયા સાધુ સુમન્ત્રિતમ્। ભવન્તો મેઽનુમન્યન્તાં કથં વા કરવાણ્યહમ્
જો મારી આ યોજના, સારી રીતે વિચારેલી અને યોગ્ય, તમને ગમતી હોય, તો તમે બધા તેને મંજૂર કરો; અથવા મને કહો કે હું બીજું શું કરું.
યદ્યપ્યેષા મમ પ્રીતિર્હિતમન્યદ્ વિચિન્ત્યતામ્। અન્યા મધ્યસ્થચિન્તા તુ વિમર્દાભ્યધિકોદયા
ભલે આ મારી ઈચ્છા હોય, પણ બીજું કોઈ હિતકારક માર્ગ પણ વિચારવો જોઈએ; કારણ કે નિષ્પક્ષ વિચાર-વિમર્શથી વધુ સ્પષ્ટતા મળે છે.
ઇતિ બ્રુવન્તં મુદિતાઃ પ્રત્યનન્દન્ નૃપા નૃપમ્। વૃષ્ટિમન્તં મહામેઘં નર્દન્ત ઇવ બર્હિણઃ
જ્યારે રાજાએ આવું કહ્યું, ત્યારે ખુશ રાજાઓએ આનંદપૂર્વક રાજાને જવાબ આપ્યો, જાણે વરસાદથી ભરેલા મેઘને પાવડાં બોલાવતા હોય.
સ્નિગ્ધોઽનુનાદઃ સંજજ્ઞે તતો હર્ષસમીરિતઃ। જનૌઘોદ્ઘુષ્ટસંનાદો મેદિનીં કમ્પયન્નિવ
પછી એક મીઠો અને સંમતિથી ભરેલો અવાજ ઊભો થયો, આનંદથી ભરેલો, લોકોની ભીડમાં ગુંજતો, જાણે પૃથ્વીને હલાવી રહ્યો હોય.
તસ્ય ધર્માર્થવિદુષો ભાવમાજ્ઞાય સર્વશઃ। બ્રાહ્મણા બલમુખ્યાશ્ચ પૌરજાનપદૈઃ સહ
ધર્મ અને ધનની જાણકારી ધરાવતા રાજાની ભાવના સંપૂર્ણપણે સમજીને, બ્રાહ્મણો અને સેનાના મુખ્ય લોકો, નગર અને ગામના લોકો સાથે,
સમેત્ય તે મન્ત્રયિતું સમતાગતબુદ્ધયઃ। ઊચુશ્ચ મનસા જ્ઞાત્વા વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્
બધાએ એક મનથી ભેગા થઈ વિચાર કરવા બેઠા, અને મનમાં વિચાર કરીને વૃદ્ધ દશરથ રાજાને કહ્યું.
અનેકવર્ષસાહસ્રો વૃદ્ધસ્ત્વમસિ પાર્થિવ। સ રામં યુવરાજાનમભિષિઞ્ચસ્વ પાર્થિવમ્
હે રાજા, તમે અનેક હજાર વર્ષો સુધી જીવ્યા છો અને વૃદ્ધ છો; તેથી, રામને યુવરાજ તરીકે અભિષેક કરો, હે પૃથ્વીના શાસક.
ઇચ્છામો હિ મહાબાહું રઘુવીરં મહાબલમ્। ગજેન મહતા યાન્તં રામં છત્રાવૃતાનનમ્
અમે ઇચ્છીએ છીએ કે શક્તિશાળી, રઘુવીર, મહાબલવાન રામને, મોટા હાથી પર બેસી, રાજાશાહી છત્રથી આવરી લીધેલા ચહેરા સાથે, જોઈ શકીએ.
ઇતિ તદ્વચનં શ્રુત્વા રાજા તેષાં મનઃપ્રિયમ્। અજાનન્નિવ જિજ્ઞાસુરિદં વચનમબ્રવીત્
જ્યારે રાજાએ તેમના મનને ગમતા એ શબ્દો સાંભળ્યા, ત્યારે જાણે અજાણ હોય અને વધુ જાણવા ઈચ્છતા, એ રાજાએ આ શબ્દો કહ્યું.
શ્રુત્વૈતદ્ વચનં યન્મે રાઘવં પતિમિચ્છથ। રાજાનઃ સંશયોઽયં મે તદિદં બ્રૂત તત્ત્વતઃ
તમારી વાત સાંભળીને, કે તમે રાઘવને તમારા સ્વામી તરીકે ઈચ્છો છો, મને, રાજાને, આ શંકા છે; તેથી, એ વાત સાચી રીતે કહો.
કથં નુ મયિ ધર્મેણ પૃથિવીમનુશાસતિ। ભવન્તો દ્રષ્ટુમિચ્છન્તિ યુવરાજં મહાબલમ્
જ્યારે હું હજુ પણ ધર્મથી પૃથ્વી પર શાસન કરું છું, ત્યારે તમે શક્તિશાળી યુવરાજને જોવા કેમ ઈચ્છો છો?
તે તમૂચુર્મહાત્માનઃ પૌરજાનપદૈઃ સહ। બહવો નૃપ કલ્યાણગુણાઃ સન્તિ સુતસ્ય તે
પછી એ મહાન આત્માઓએ, નગર અને ગામના લોકો સાથે, કહ્યું: 'હે રાજા, તમારા પુત્રમાં ઘણા શુભ ગુણો છે.'
ગુણાન્ ગુણવતો દેવ દેવકલ્પસ્ય ધીમતઃ। પ્રિયાનાનન્દનાન્ કૃત્સ્નાન્ પ્રવક્ષ્યામોઽદ્ય તાન્શૃણુ
હે દેવ, આજે અમે તમારા પુત્રના બધા ગુણો, જે પ્રિય, આનંદદાયક અને સંપૂર્ણ છે, ગણાવીશું; તમે એ સાંભળો.
દિવ્યૈર્ગુણૈઃ શક્રસમો રામઃ સત્યપરાક્રમઃ। ઇક્ષ્વાકુભ્યોઽપિ સર્વેભ્યો હ્યતિરિક્તો વિશામ્પતે
રામ ભગવાન ઇન્દ્ર જેવી દિવ્ય ગુણોથી ભરપૂર છે, સત્ય અને શૂરવીરતા માટે અડગ છે; એ બધા ઇક્ષ્વાકુઓ કરતાં પણ વધારે છે, હે લોકોના રાજા.
રામઃ સત્પુરુષો લોકે સત્યઃ સત્યપરાયણઃ। સાક્ષાદ્ રામાદ્ વિનિર્વૃત્તો ધર્મશ્ચાપિ શ્રિયા સહ
રામ દુનિયામાં સચ્ચરિત્ર અને સત્યપ્રતિષ્ઠિત છે; સાચો ધર્મ અને સમૃદ્ધિ તો રામમાંથી જ પ્રગટ થયા છે.