ચિત્રામષ્ટાપદાકારાં વરનારીગણાયુતામ્ । સર્વરત્નસમાકીર્ણાં વિમાનગૃહશોભિતામ્ ॥૧-૫-
એ શહેર ચેસબોર્ડ જેવી આકારની, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ભરેલી, દરેક પ્રકારના રત્નોથી છાંટેલી, અને વિમાન જેવા મકાનોથી શોભાયમાન હતી.
ગૃહગાઢામવિચ્છિદ્રાં સમભૂમૌ નિવેશિતામ્ । શાલિતણ્ડુલસમ્પૂર્ણામિક્ષુકાણ્ડરસોદકામ્ ॥૧-૫-
એક ઘર, મજબૂત અને અખંડિત, સમાન જમીન પર બાંધવામાં આવ્યું હતું; તેમાં ચોખા અને જવાર ભરેલા હતા, અને ઈકશુના ડાંઠથી મીઠું પાણી પણ હતું.
દુન્દુભીભિર્મૃદઙ્ગૈશ્ચ વીણાભિઃ પણવૈસ્તથા । નાદિતાં ભૃશમત્યર્થં પૃથિવ્યાં તામનુત્તમામ્ ॥૧-૫-
એ શ્રેષ્ઠ નિવાસસ્થાનમાં પૃથ્વી પર ઢોલ, મૃદંગ, વીણા અને પનવના અવાજે જોરદાર ગુંજ હતી.
વિમાનમિવ સિદ્ધાનાં તપસાધિગતં દિવિ । સુનિવેશિતવેશ્માન્તાં નરોત્તમસમાવૃતામ્ ॥૧-૫-
સિદ્ધોએ સ્વર્ગમાં તપથી મેળવેલા વિમાન જેવું, એ ઘર સુંદર રીતે ગોઠવાયેલું અને ઉત્તમ પુરુષોથી ભરેલું હતું.
યે ચ બાણૈર્ન વિધ્યન્તિ વિવિક્તમપરાપરમ્ । શબ્દવેધ્યં ચ વિતતં લઘુહસ્તા વિશારદાઃ ॥૧-૫-
જેઓ દૂર કે નજીકના નિશાન પર બાણથી કદી ચૂકી નથી, અને અવાજથી નિશાન હલકાં હાથ અને કુશળતાથી ભેદી શકે છે.
સિંહવ્યાઘ્રવરાહાણાં મત્તાનાં નદતાં વને । હન્તારો નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્બલાદ્ બાહુબલૈરપિ ॥૧-૫-
વનમાં ગર્જનારા સિંહ, વાઘ અને જંગલી દુકરનો બળથી અને તીક્ષ્ણ હથિયારો વડે સંહાર કરનાર યોદ્ધાઓ હતા.
તાદૃશાનાં સહસ્રૈસ્તામભિપૂર્ણાં મહારથૈઃ । પુરીમાવાસયામાસ રાજા દશરથસ્તદા ॥૧-૫-
એવા મહાન રથયોદ્ધાઓના હજારો વડે રાજા દશરથએ એ શહેરને ભર્યું હતું.
તામગ્નિમદ્ભિર્ગુણવદ્ભિરાવૃતાં ::દ્વિજોત્તમૈર્વેદષડઙ્ગપારગૈઃ । સહસ્રદૈઃ સત્યરતૈર્મહાત્મભિ- ::ર્મહર્ષિકલ્પૈર્ઋષિભિશ્ચ કેવલૈઃ ॥૧-૫-
એ શહેર અગ્નિ સમાન, ગુણવાન, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, જે વેદ અને છ અંગોમાં પારંગત હતા, હજારો સત્યમાં સ્થિર મહાત્માઓ, મહર્ષિ સમાન ઋષિઓ અને શુદ્ધ તપસ્વીઓથી ઘેરાયેલું હતું.
thumb|ષષ્ઠઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ષષ્ઠઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ વાલ્મીકી રામાયણના બાલકાંડમાં છઠ્ઠો સર્ગ સાંભળો.
તસ્યાં પુર્યામયોધ્યાયાં વેદવિત્ સર્વસંગ્રહઃ । દીર્ઘદર્શી મહાતેજાઃ પૌરજાનપદપ્રિયઃ ॥૧-૬-
એ અયોધ્યાના શહેરમાં એક વિદ્વાન, સર્વ જ્ઞાન ધરાવનાર, દૂરદ્રષ્ટિ અને મહા તેજસ્વી, જે પૌર અને ગ્રામજનોને પ્રિય હતો.
ઇક્ષ્વાકૂણામતિરથો યજ્વા ધર્મપરો વશી । મહર્ષિકલ્પો રાજર્ષિસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ॥૧-૬-
ઈક્ષ્વાકુઓમાં એ મહાન રથયોદ્ધા, યજ્ઞ કરનાર, ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, સ્વ પર નિયંત્રણ ધરાવનાર; મહર્ષિ સમાન રાજર્ષિ, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતો.
બલવાન્ નિહતામિત્રો મિત્રવાન્ વિજિતેન્દ્રિયઃ । ધનૈશ્ચ સંચયૈશ્ચાન્યૈઃ શક્રવૈશ્રવણોપમઃ ॥૧-૬-
મજબૂત, શત્રુઓનો વિનાશક, મિત્રવર્તી, ઇન્દ્રિયજિત, અને ધન-સંપત્તિમાં ઈન્દ્ર અને કુબેર સમાન હતો.
યથા મનુર્મહાતેજા લોકસ્ય પરિરક્ષિતા । તથા દશરથો રાજા લોકસ્ય પરિરક્ષિતા ॥૧-૬-
જેમ મહા તેજસ્વી મનુ લોકના રક્ષક હતા, તેમ રાજા દશરથ પણ લોકના રક્ષક હતા.
તેન સત્યાભિસંધેન ત્રિવર્ગમનુતિષ્ઠતા । પાલિતા સા પુરી શ્રેષ્ઠા ઇન્દ્રેણેવામરાવતી ॥૧-૬-
એના સત્યનિષ્ઠા અને ત્રણ પુરુષાર્થના પાલનથી એ શ્રેષ્ઠ શહેર એ રીતે શાસિત હતું, જેમ ઈન્દ્ર અમરાવતીને કરે છે.
નાલ્પસંનિચયઃ કશ્ચિદાસીત્ તસ્મિન્ પુરોત્તમે । કુટુમ્બી યો હ્યસિદ્ધાર્થોઽગવાશ્વધનધાન્યવાન્ ॥૧-૬-
એ શ્રેષ્ઠ શહેરમાં કોઈની પાસે ઓછી સંપત્તિ નહોતી; દરેક કુટુંબમાં ગાય, ઘોડા, ધન અને અનાજ ભરપૂર હતું.
કામી વા ન કદર્યો વા નૃશંસઃ પુરુષઃ ક્વચિત્ । દ્રષ્ટું શક્યમયોધ્યાયાં નાવિદ્વાન્ ન ચ નાસ્તિકઃ ॥૧-૬-
અયોધ્યામાં કોઈ લાલચી, કંજુષ કે ક્રૂર પુરુષ જોવા મળતો નહોતો; કોઈ અજ્ઞાન કે નાસ્તિક પણ નહોતો.
સર્વે નરાશ્ચ નાર્યશ્ચ ધર્મશીલાઃ સુસંયતાઃ । મુદિતાઃ શીલવૃત્તાભ્યાં મહર્ષય ઇવામલાઃ ॥૧-૬-
બધા પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ધર્મમાં સ્થિર, સારી રીતે નિયંત્રિત, શીલ અને વર્તનથી આનંદિત, મહર્ષિ સમાન શુદ્ધ હતા.
નાકુણ્ડલી નામુકુટી નાસ્રગ્વી નાલ્પભોગવાન્ । નામૃષ્ટો ન નલિપ્તાઙ્ગો નાસુગન્ધશ્ચ વિદ્યતે ॥૧-૬-
કોઈ પણ કુંડળ, મુકુટ, ફૂલમાળા વગર, ઓછી ભોગવટાવાળો, અશુદ્ધ, અનસજ્જ અંગોવાળો કે દુર્ગંધવાળો નહોતો.
નામૃષ્ટભોજી નાદાતા નાપ્યનઙ્ગદનિષ્કધૃક્ । નાહસ્તાભરણો વાપિ દૃશ્યતે નાપ્યનાત્મવાન્ ॥૧-૬-
કોઈ અશુદ્ધ ભોજન કરતો, દાન ન આપતો, અંગદ કે નિષ્ક વગર, હાથમાં આભૂષણ વગર કે આત્મસંયમ વગર નહોતો.
નાનાહિતાગ્નિર્નાયજ્વા ન ક્ષુદ્રો વા ન તસ્કરઃ । કશ્ચિદાસીદયોધ્યાયાં ન ચાર્વૃત્તો ન સંકરઃ ॥૧-૬-
અયોધ્યામાં કોઈ પણ વ્યક્તિ યજ્ઞ કે અગ્નિની ઉપાસના છોડતો નહોતો, કોઈ દાનમાં કંજૂસ નહોતો, કોઈ ચોર નહોતો, કોઈ દુશ્ચરિત્ર નહોતો, અને કોઈ જાતિ ભેળવાયેલો નહોતો.
સ્વકર્મનિરતા નિત્યં બ્રાહ્મણા વિજિતેન્દ્રિયાઃ । દાનાધ્યયનશીલાશ્ચ સંયતાશ્ચ પ્રતિગ્રહે ॥૧-૬-
બ્રાહ્મણો હંમેશા પોતાના કામમાં તત્પર રહેતા, ઇન્દ્રિયોને જીતેલા, દાન અને અધ્યયન કરનાર, અને ભેટ સ્વીકારવામાં સાવધ રહેતા.
નાસ્તિકો નાનૃતી વાપિ ન કશ્ચિદબહુશ્રુતઃ । નાસૂયકો ન ચાશક્તો નાવિદ્વાન્ વિદ્યતે ક્વચિત્ ॥૧-૬-
ત્યાં કોઈ નાસ્તિક નહોતો, કોઈ ખોટું બોલનાર નહોતો, કોઈ અભ્યાસમાં ઓછો નહોતો, કોઈ ઈર્ષ્યાળુ નહોતો, કોઈ અશક્ત નહોતો, અને કોઈ અજ્ઞાની નહોતો.
નાષડઙ્ગવિદત્રાસ્તિ નાવ્રતો નાસહસ્રદઃ । ન દીનઃ ક્ષિપ્તચિત્તો વા વ્યથિતો વાપિ કશ્ચન ॥૧-૬-
ત્યાં કોઈ ષડંગ શાસ્ત્રથી અજાણ નહોતો, કોઈ વ્રત વગરનો નહોતો, કોઈ ઓછું દાન આપનાર નહોતો, કોઈ ગરીબ, મનથી ઉલઝાયેલો કે દુઃખી નહોતો.
કશ્ચિન્નરો વા નારી વા નાશ્રીમાન્ નાપ્યરૂપવાન્ । દ્રષ્ટું શક્યમયોધ્યાયાં નાપિ રાજન્યભક્તિમાન્ ॥૧-૬-
અયોધ્યામાં કોઈ પુરુષ કે સ્ત્રી ધન-સંપત્તિ અને સુંદરતા વગર નહોતો, અને કોઈ રાજા પ્રત્યે ભક્તિ વગરનો નહોતો.
વર્ણેષ્વગ્ર્યચતુર્થેષુ દેવતાતિથિપૂજકાઃ । કૃતજ્ઞાશ્ચ વદાન્યાશ્ચ શૂરા વિક્રમસંયુતાઃ ॥૧-૬-
ઉચ્ચ ત્રણ વર્ણોમાં લોકો દેવો અને અતિથિની પૂજા કરતા, કૃતજ્ઞ, ઉદાર, શૂરવીર અને પરાક્રમથી ભરપૂર હતા.
દીર્ઘાયુષો નરાઃ સર્વે ધર્મં સત્યં ચ સંશ્રિતાઃ । સહિતાઃ પુત્રપૌત્રૈશ્ચ નિત્યં સ્ત્રીભિઃ પુરોત્તમે ॥૧-૬-
સૌ લોકો લાંબી આયુષ્ય ધરાવતા, ધર્મ અને સત્યમાં સ્થિર, હંમેશા પોતાના પુત્ર, પૌત્ર અને પત્ની સાથે એ શ્રેષ્ઠ શહેરમાં રહેતા.
ક્ષત્રં બ્રહ્મમુખં ચાસીદ્ વૈશ્યાઃ ક્ષત્રમનુવ્રતાઃ । શૂદ્રાઃ સ્વધર્મનિરતાસ્ત્રીન્ વર્ણાનુપચારિણઃ ॥૧-૬-
ક્ષત્રિયોએ બ્રાહ્મણોને આધાર આપ્યો, વૈશ્યોએ ક્ષત્રિયોની સેવા કરી, અને શૂદ્રોએ પોતાનો ધર્મ પાળ્યો, ત્રણ વર્ણોની સેવા કરી.
સા તેનેક્ષ્વાકુનાથેન પુરી સુપરિરક્ષિતા । યથા પુરસ્તાન્મનુના માનવેન્દ્રેણ ધીમતા ॥૧-૬-
એ શહેર ઇક્ષ્વાકુ વંશના રાજાએ સારી રીતે રક્ષ્યું, જેમ પ્રાચીન સમયમાં મનુએ, મનુષ્યોના વિવેકી રાજાએ, રક્ષ્યું હતું.
યોધાનામગ્નિકલ્પાનાં પેશલાનામમર્ષિણામ્ । સમ્પૂર્ણા કૃતવિદ્યાનાં ગુહા કેસરિણામિવ ॥૧-૬-
એ શહેર યોદ્ધાઓથી ભરેલું હતું, જે અગ્નિ જેવું તેજસ્વી, કુશળ, સૌમ્ય અને અડગ હતા, અને પોતાની કળામાં પારંગત હતા, જેમ ગુફા સિંહોથી ભરેલી હોય.
કામ્બોજવિષયે જાતૈર્બાહ્લીકૈશ્ચ હયોત્તમૈઃ । વનાયુજૈર્નદીજૈશ્ચ પૂર્ણા હરિહયોત્તમૈઃ ॥૧-૬-
એ શહેરમાં કામ્બોજ અને બાહ્લીક પ્રદેશમાં જન્મેલા શ્રેષ્ઠ ઘોડા, તેમજ જંગલ અને નદીમાંથી આવેલા ઉત્તમ ઘોડાઓથી ભરેલું હતું.