પિતામહસ્તુ મામાહ તવાહારઃ સુદેવજ । સ્વાદૂનિ સ્વાનિ માંસાનિ તાનિ ભક્ષય નિત્યશઃ ।। ૭.૭૮.
પિતામહે કહ્યું: હે સુદેવજ, તારો ખોરાક તારો જ મીઠો માંસ છે; તું એ હંમેશાં ભોજન કર.
સ્વશરીરં ત્વયા પુષ્ટં કુર્વતા તપ ઉત્તમમ્ । અનુપ્તં રોહતે શ્વેત ન કદાચિન્મહામતે ।। ૭.૭૮.
હે શ્વેત, તું શ્રેષ્ઠ તપથી જે શરીર પોષ્યું છે, એ કદી નાશ પામતું નથી અને એમાં ઘા પણ લાગતો નથી.
તૃપ્તિર્ન તે ઽસ્તિ સૂક્ષ્મા ઽપિ વને સત્વનિષેવિતે । પુરા તુ ભિક્ષમાણાય ભિક્ષા વૈ યતયે નૃપ । ન હિ દત્તા ત્વયેન્દ્રાભ યસ્માદતિથયે ઽપિ વૈ ।। ૭.૭૮.
હે રાજા, તું જંગલમાં પણ, જ્યાં અનેક પ્રાણીઓ રહે છે, ત્યાં પણ તને ઓછી પણ તૃપ્તિ નથી થતી; કારણ કે, પૂર્વે જ્યારે તું યતિ બની ભિક્ષા માંગતો, ત્યારે તું કદી કોઈને—even અતિથિને પણ—ભિક્ષા આપતો નહોતો.
દત્તં ન તે ઽસ્તિ સૂક્ષ્મો ઽપિ તપ એવ નિષેવસે । તેન સ્વર્ગગતો વત્સ બાધ્યસે ક્ષુત્પિપાસયા ।। ૭.૭૮.
તમે કદી નાનામાં નાની દાન પણ આપ્યું નથી, ફક્ત તપ જ કર્યું છે; તેથી, હે વત્સ, સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ તું ભૂખ અને તરસથી પીડાય છે.
સ ત્વં સુપુષ્ટમાહારૈઃ સ્વશરીરમનુત્તમમ્ । ભક્ષયિત્વામૃતરસં તેન તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ ।। ૭.૭૮.
હવે તું તારા જ સારી રીતે પોષાયેલા ઉત્તમ શરીરને, જે અમૃત જેવું છે, ભોજન કરીને તૃપ્તિ મેળવે છે.
યદા તુ તદ્વનં શ્વેત અગસ્ત્યઃ સુમહાનૃષિઃ । આગમિષ્યતિ દુર્ધર્ષસ્તદા કૃચ્છ્રાદ્વિમોક્ષ્યતે ।। ૭.૭૮.
હે શ્વેત, જ્યારે મહાન ઋષિ અગસ્ત્ય એ વનમાં આવશે, ત્યારે તું આ કઠિનતાથી મુક્ત થશો.
સ હિ તારયિતું સૌમ્ય શક્તઃ સુરગણાનપિ । કિં પુનસ્ત્વાં મહાબાહો ક્ષુત્પિપાસાવશં ગતમ્ ।। ૭.૭૮.
હે સૌમ્ય, એ મહાન ઋષિ દેવતાઓને પણ ઉદ્ધાર કરવા સમર્થ છે; તો પછી, હે મહાબાહુ, તને તો જરૂર જ મુક્ત કરી શકે, જે ભૂખ અને તરસથી પીડાય છે.
સો ઽહં ભગવતઃ શ્રુત્વા દેવદેવસ્ય નિશ્ચયમ્ । આહારં ગર્હિતં સ્વશરીરં દ્વિજોત્તમ ।। ૭.૭૮.
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ભગવાનના આ નિશ્ચયને સાંભળી, મેં મારા જ શરીરને નિંદનીય ખોરાક બનાવી દીધું.
બહૂન્વર્ષગણાન્બ્રહ્મન્ભુજ્યમાનમિદં મયા । ક્ષયં નાભ્યેતિ બ્રહ્મર્ષે તૃપ્તિશ્ચાપિ મમોત્તમા ।। ૭.૭૮.
હે બ્રાહ્મણ, ઘણા વર્ષોથી હું આ જ ખાઈ રહ્યો છું, પણ હે બ્રહ્મર્ષિ, એ કદી ઘટતું નથી અને મને ઉત્તમ તૃપ્તિ મળે છે.
તસ્ય મે કૃચ્છ્રભૂતસ્ય કૃચ્છ્રાદસ્માદ્વિમોચય । અન્યેષાં ન ગતિર્હ્યત્ર કુમ્ભયોનિમૃતે દ્વિજમ્ ।। ૭.૭૮.
હું આ ભારે દુઃખમાં છું, મને આ દુઃખમાંથી મુક્ત કરો; કેમ કે, હે દ્વિજ, અહીં કુંભયોની સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય નથી.
ઇદમાભરણં સૌમ્ય તારણાર્થં દ્વિજોત્તમ । પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૭.૭૮.
હે સૌમ્ય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મારા ઉદ્ધાર માટે આ આભૂષણ સ્વીકારો; તને શુભતા મળે અને કૃપા કરીને મને પ્રસન્નતા આપો.
ઇદં તાવત્સુવર્ણં ચ ધનં વસ્ત્રાણિ ચ દ્વિજ । ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ બ્રહ્મર્ષે દદાત્યાભરણાનિ ચ ।। ૭.૭૮.
હે બ્રહ્મર્ષિ, અહીં સોનું, ધન, વસ્ત્રો, ખાવાનું-પીવાનું અને આભૂષણો છે—આ બધું હું તને અર્પણ કરું છું.
સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છામિ ભોગાંશ્ચ મુનિપુઙ્ગવ । તારણે ભગવન્મહ્યં પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૭.૭૮.
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું તને બધા ઇચ્છિત ભોગ અને સુખ આપું છું; હે ભગવાન, કૃપા કરીને મારા ઉદ્ધાર માટે પ્રસન્ન થાઓ.
તસ્યાહં સ્વર્ગિણો વાક્યં શ્રુત્વા દુઃખસમન્વિતમ્ । તારણાયોપજગ્રાહ તદાભરણમુત્તમમ્ ।। ૭.૭૮.
તે સ્વર્ગવાસીના દુઃખભર્યા વચનો સાંભળી, મેં તેના ઉદ્ધાર માટે એ ઉત્તમ આભૂષણ સ્વીકારી લીધું.
મયા પ્રતિગૃહીતે તુ તસ્મિન્નાભરણે શુભે । માનુષઃ પૂર્વકો દેહો રાજર્ષેર્વિનનાશ હ ।। ૭.૭૮.
જ્યારે મેં એ શુભ આભૂષણ સ્વીકારી લીધું, ત્યારે રાજર્ષિનું પહેલાનું માનવ શરીર નાશ પામ્યું.
પ્રનષ્ટે તુ શરીરે ઽસૌ રાજર્ષિઃ પરયા મુદા । તૃપ્તઃ પ્રમુદિતો રાજા જગામ ત્રિદિવં સુખમ્ ।। ૭.૭૮.
જ્યારે રાજર્ષિએ શરીર ત્યજી દીધું, ત્યારે તે પરમ આનંદ અને તૃપ્તિથી ભરાઈ, ખુશીથી સ્વર્ગે ગયો.
તેનેદં શક્રતુલ્યેન દિવ્યમાભરણં મમ । તસ્મિન્નિમિત્તે કાકુત્સ્થ દત્તમદ્ભુતદર્શનમ્ ।। ૭.૭૮.
એ કારણે, હે કાકુત્સ્થ, મને આ ઇન્દ્ર સમાન દિવ્ય આભૂષણ મળ્યું છે, જે જોવા અદ્ભુત છે.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ઽષ્ટસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે વાલ્મીકીકૃત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો અઢીસિત્તેરમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
તદદ્ભુતતમં વાક્યં શ્રુત્વાગસ્ત્યસ્ય રાઘવઃ । ગૌરવાદ્વિસ્મયાચ્ચૈવ પુનઃ પ્રષ્ટું પ્રચક્રમે ।। ૭.૭૯.
અગસ્ત્યના એ અદ્ભુત વાત સાંભળીને, રાઘવ આદર અને આશ્ચર્યથી ફરી પુછવા લાગ્યા.
ભગવંસ્તદ્વનં ઘોરં તપસ્તપ્યતિ યત્ર સઃ । શ્વેતો વૈદર્ભકો રાજા કથં સ્યાદમૃગદ્વિજમ્ ।। ૭.૭૯.
હે મહાનુભાવ, એ ભયાનક જંગલમાં, જ્યાં વૈદર્ભ રાજા શ્વેત તપ કરે છે, ત્યાં પ્રાણી કે પક્ષીઓ કેમ નહોતાં?
તદ્વનં સ કથ રાજા શૂન્યં મનુજવર્જિતમ્ । તપશ્ચર્તું પ્રવિષ્ટઃ સ શ્રોતુમિચ્છામિ તત્ત્વતઃ ।। ૭.૭૯.
એવું સુનસાન અને માનવશૂન્ય જંગલ, જેમાં એ રાજા તપ કરવા ગયો, એ વાત હું સાચી રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
રામસ્ય વચનં શ્રુત્વા કૌતૂહલસમન્વિતમ્ । વાક્યં પરમતેજસ્વી વક્તુમેવોપચક્રમે ।। ૭.૭૯.
રામના ઉત્સુકતાભર્યા શબ્દો સાંભળી, તે તેજસ્વી ઋષિ વાત કહેવા લાગ્યા.
પુરા કૃતયુગે રામ મનુર્દણ્ડધરઃ પ્રભુઃ । તસ્ય પુત્રો મહાનાસીદિક્ષ્વાકુઃ કુલનન્દનઃ ।। ૭.૭૯.
હે રામ, બહુ જૂના કૃતયુગમાં, દંડધારી પ્રભુ મનુને ઇક્ષ્વાકુ નામે એક મહાન પુત્ર થયો, જે વંશનો આનંદ હતો.
તં પુત્રં પૂર્વંકં રાજ્યે નિક્ષિપ્ય ભુવિ દુર્જયમ્ । પૃથિવ્યાં રાજવંશાનાં ભવ કર્તેત્યુવાચ હ ।। ૭.૭૯.
મનુએ પોતાના મોટા પુત્રને, જે ધરતી પર અજય હતો, રાજસિંહાસન પર બેસાડ્યો અને કહ્યું: 'પૃથ્વી પર રાજવંશોનું સ્થાપન કર.'
તથૈવેતિ પ્રતિજ્ઞાતં પિતુઃ પુત્રેણ રાઘવ । તતઃ પરમસન્તુષ્ટો મનુઃ પુત્રમુવાચ હ ।। ૭.૭૯.
હે રાઘવ, પુત્રએ પિતાને 'જેમ કહ્યો તેમ થશે' એમ વચન આપ્યું. પછી મનુ ખૂબ પ્રસન્ન થઈ પુત્રને કહ્યું.
પ્રીતો ઽસ્મિ પરમોદાર ત્વં કર્તા ઽસિ ન સંશયઃ । દણ્ડેન ચ પ્રજા રક્ષ મા ચ દણ્ડમકારણે ।। ૭.૭૯.
'હું તારી પર ખુશ છું, હે મહાન હૃદયવાળો; તું નિશ્ચિતપણે કાર્ય કરશે. પ્રજાને દંડથી રક્ષા કર, પણ કારણ વિના ક્યારેય દંડ ન આપ.'
અપરાધિષુ યો દણ્ડઃ પાત્યતે માનવેષુ વૈ । સ દણ્ડો વિધિવન્મુક્તઃ સ્વર્ગં નયતિ પાર્થિવમ્ ।। ૭.૭૯.
મનુષ્યોમાં જે ગુનેગારોને યોગ્ય રીતે દંડ આપવામાં આવે છે, એ દંડ રાજાને સ્વર્ગમાં લઈ જાય છે.
તસ્માદ્દણ્ડે મહાબાહો યત્નવાન્ભવ પુત્રક । ધર્મો હિ પરમો લોકે કુર્વતસ્તે ભવિષ્યતિ ।। ૭.૭૯.
એથી, હે બળવાન પુત્ર, દંડ આપવામાં સાવધ રહેજે; કારણ કે ધર્મ દુનિયામાં સર્વોચ્ચ છે અને તે તારા કર્મથી જ પ્રગટશે.
ઇતિ તં બહુ સન્દિશ્ય મનુઃ પુત્રં સમાધિના । જગામ ત્રિદિવં હૃષ્ટો બ્રહ્મલોકં સનાતનમ્ ।। ૭.૭૯.
આ રીતે મનુએ પુત્રને ઘણી સલાહો આપી, મન એકાગ્ર કરી આનંદથી શાશ્વત બ્રહ્મલોકે ગયા.
પ્રયાતે ત્રિદિવં તસ્મિન્નિક્ષ્વાકુરમિતપ્રભઃ । જનયિષ્યે કથં પુત્રાનિતિ ચિન્તાપરો ઽભવત્ ।। ૭.૭૯.
મનુ સ્વર્ગે ગયા પછી, અજેય તેજવાળા ઇક્ષ્વાકુએ વિચાર કર્યો કે હવે હું પુત્રો કેવી રીતે પેદા કરીશ?