તસ્ય પુત્રદ્વયં બ્રહ્મન્દ્વાભ્યાં સ્ત્રીભ્યામજાયત । અહં શ્વેત ઇતિ ખ્યાતો યવીયાન્સુરથો ઽભવત્ ।। ૭.૭૮.
'હે બ્રાહ્મણ, પિતાને બે પત્નીઓથી બે પુત્રો થયા; હું, શ્વેત નામે જાણીતો અને નાનો ભાઈ સુરથ હતો.'
તતઃ પિતરિ સ્વર્યાતે પૌરા મામભ્યષેચયન્ । તત્રાહં કૃતવાન્રાજ્યં ધર્મ્યં ચ સુસમાહિતઃ ।। ૭.૭૮.
'પછી જ્યારે પિતા સ્વર્ગે ગયા, ત્યારે નાગરિકોએ મને રાજતિલક કર્યો; ત્યાં મેં ધર્મપૂર્વક અને પૂરેપૂરી લાગણીથી રાજ્ય ચલાવ્યું.'
એવં વર્ષસહસ્રાણિ સમતીતાનિ સુવ્રત । રાજ્યં કારયતો બ્રહ્મન્પ્રજા ધર્મેણ રક્ષતઃ ।। ૭.૭૮.
'હે સુવ્રત, આમ હજારો વર્ષો વીતી ગયા, જ્યારે મેં રાજ્ય સંભાળ્યું અને પ્રજાનું ધર્મથી રક્ષણ કર્યું, હે બ્રાહ્મણ.'
સો ઽહં નિમિત્તે કસ્મિંશ્ચિદ્વિજ્ઞાતાયુર્દ્વિજોત્તમ । કાલધર્મં હૃદિ ન્યસ્ય તતો વનમુપાગમમ્ ।। ૭.૭૮.
'પછી, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, કોઈ નિમિત્તે મને ખબર પડી કે મારા આયુષ્યનું અંત આવી રહ્યું છે, ત્યારે મેં મનમાં સમયનું ધ્યાન રાખીને, વનમાં ગયો.'
સો ઽહં વનમિદં દુર્ગં મૃગપક્ષિવિવર્જિતમ્ । તપશ્ચર્તું પ્રવિષ્ટો ઽસ્મિ સમીપે સરસઃ શુભે ।। ૭.૭૮.
'હું આ કઠિન વનમાં આવ્યો, જ્યાં કોઈ પ્રાણી કે પક્ષી નહોતાં, અને આ સુંદર સરોવર પાસે તપ કરવા માટે પ્રવેશ્યો.'
ભ્રાતરં સુરથં રાજ્યે હ્યભિષિચ્ય મહીપતિમ્ । ઇદં સરઃ સમાસાદ્ય તપસ્તપ્તં મયા ચિરમ્ ।। ૭.૭૮.
'મારે ભાઈ સુરથને રાજગાદી પર બેસાડી, આ સરોવર પાસે આવીને લાંબા સમય સુધી તપ કર્યું.'
સો ઽહં વર્ષસહસ્રાણિ તપસ્ત્રીણિ મહાવને । તપ્ત્વા સુદુષ્કરં પ્રાપ્તો બ્રહ્મલોકમનુત્તમમ્ ।। ૭.૭૮.
'હું આ મહાવનમાં ત્રણ હજાર વર્ષ સુધી અત્યંત કઠિન તપ કર્યાં અને પછી સર્વોત્તમ બ્રહ્મલોકને પ્રાપ્ત થયો.'
તસ્ય મે સ્વર્ગભૂતસ્ય ક્ષુત્પિપાસે દ્વિજોત્તમ । બાધેતે પરમોદાર તતો ઽહં વ્યથિતેન્દ્રિયઃ । ગત્વા ત્રિભુવનશ્રેષ્ઠં પિતામહમુવાચ હ ।। ૭.૭૮.
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, સ્વર્ગમાં હોવા છતાં મને ભૂખ અને તરસે બહુ પીડા આપી; તેથી, ઇન્દ્રિયોથી દુઃખી થઈ, હું ત્રણેય લોકના પિતા પાસે ગયો અને તેમને કહ્યું.
ભગવન્બ્રહ્મલોકો ઽયં ક્ષુત્પિપાસાવિવર્જિતઃ । કસ્યાયં કર્મણઃ પાકઃ ક્ષુત્પિપાસાનુગો હ્યહમ્ ।। ૭.૭૮.
હે ભગવાન, આ બ્રહ્મલોક તો ભૂખ અને તરસથી મુક્ત કહેવાય છે; તો અહીં મને ભૂખ અને તરસ કયા કર્મના કારણે સતાવે છે?
આહારઃ કશ્ચ મે દેવ તન્મે બ્રૂહિ પિતામહ ।। ૭.૭૮.
હે પિતામહ, મને કયું ખોરાક મળશે? કૃપા કરીને મને કહો.
પિતામહસ્તુ મામાહ તવાહારઃ સુદેવજ । સ્વાદૂનિ સ્વાનિ માંસાનિ તાનિ ભક્ષય નિત્યશઃ ।। ૭.૭૮.
પિતામહે કહ્યું: હે સુદેવજ, તારો ખોરાક તારો જ મીઠો માંસ છે; તું એ હંમેશાં ભોજન કર.
સ્વશરીરં ત્વયા પુષ્ટં કુર્વતા તપ ઉત્તમમ્ । અનુપ્તં રોહતે શ્વેત ન કદાચિન્મહામતે ।। ૭.૭૮.
હે શ્વેત, તું શ્રેષ્ઠ તપથી જે શરીર પોષ્યું છે, એ કદી નાશ પામતું નથી અને એમાં ઘા પણ લાગતો નથી.
તૃપ્તિર્ન તે ઽસ્તિ સૂક્ષ્મા ઽપિ વને સત્વનિષેવિતે । પુરા તુ ભિક્ષમાણાય ભિક્ષા વૈ યતયે નૃપ । ન હિ દત્તા ત્વયેન્દ્રાભ યસ્માદતિથયે ઽપિ વૈ ।। ૭.૭૮.
હે રાજા, તું જંગલમાં પણ, જ્યાં અનેક પ્રાણીઓ રહે છે, ત્યાં પણ તને ઓછી પણ તૃપ્તિ નથી થતી; કારણ કે, પૂર્વે જ્યારે તું યતિ બની ભિક્ષા માંગતો, ત્યારે તું કદી કોઈને—even અતિથિને પણ—ભિક્ષા આપતો નહોતો.
દત્તં ન તે ઽસ્તિ સૂક્ષ્મો ઽપિ તપ એવ નિષેવસે । તેન સ્વર્ગગતો વત્સ બાધ્યસે ક્ષુત્પિપાસયા ।। ૭.૭૮.
તમે કદી નાનામાં નાની દાન પણ આપ્યું નથી, ફક્ત તપ જ કર્યું છે; તેથી, હે વત્સ, સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ તું ભૂખ અને તરસથી પીડાય છે.
સ ત્વં સુપુષ્ટમાહારૈઃ સ્વશરીરમનુત્તમમ્ । ભક્ષયિત્વામૃતરસં તેન તૃપ્તિર્ભવિષ્યતિ ।। ૭.૭૮.
હવે તું તારા જ સારી રીતે પોષાયેલા ઉત્તમ શરીરને, જે અમૃત જેવું છે, ભોજન કરીને તૃપ્તિ મેળવે છે.
યદા તુ તદ્વનં શ્વેત અગસ્ત્યઃ સુમહાનૃષિઃ । આગમિષ્યતિ દુર્ધર્ષસ્તદા કૃચ્છ્રાદ્વિમોક્ષ્યતે ।। ૭.૭૮.
હે શ્વેત, જ્યારે મહાન ઋષિ અગસ્ત્ય એ વનમાં આવશે, ત્યારે તું આ કઠિનતાથી મુક્ત થશો.
સ હિ તારયિતું સૌમ્ય શક્તઃ સુરગણાનપિ । કિં પુનસ્ત્વાં મહાબાહો ક્ષુત્પિપાસાવશં ગતમ્ ।। ૭.૭૮.
હે સૌમ્ય, એ મહાન ઋષિ દેવતાઓને પણ ઉદ્ધાર કરવા સમર્થ છે; તો પછી, હે મહાબાહુ, તને તો જરૂર જ મુક્ત કરી શકે, જે ભૂખ અને તરસથી પીડાય છે.
સો ઽહં ભગવતઃ શ્રુત્વા દેવદેવસ્ય નિશ્ચયમ્ । આહારં ગર્હિતં સ્વશરીરં દ્વિજોત્તમ ।। ૭.૭૮.
હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, ભગવાનના આ નિશ્ચયને સાંભળી, મેં મારા જ શરીરને નિંદનીય ખોરાક બનાવી દીધું.
બહૂન્વર્ષગણાન્બ્રહ્મન્ભુજ્યમાનમિદં મયા । ક્ષયં નાભ્યેતિ બ્રહ્મર્ષે તૃપ્તિશ્ચાપિ મમોત્તમા ।। ૭.૭૮.
હે બ્રાહ્મણ, ઘણા વર્ષોથી હું આ જ ખાઈ રહ્યો છું, પણ હે બ્રહ્મર્ષિ, એ કદી ઘટતું નથી અને મને ઉત્તમ તૃપ્તિ મળે છે.
તસ્ય મે કૃચ્છ્રભૂતસ્ય કૃચ્છ્રાદસ્માદ્વિમોચય । અન્યેષાં ન ગતિર્હ્યત્ર કુમ્ભયોનિમૃતે દ્વિજમ્ ।। ૭.૭૮.
હું આ ભારે દુઃખમાં છું, મને આ દુઃખમાંથી મુક્ત કરો; કેમ કે, હે દ્વિજ, અહીં કુંભયોની સિવાય બીજું કોઈ આશ્રય નથી.
ઇદમાભરણં સૌમ્ય તારણાર્થં દ્વિજોત્તમ । પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૭.૭૮.
હે સૌમ્ય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, મારા ઉદ્ધાર માટે આ આભૂષણ સ્વીકારો; તને શુભતા મળે અને કૃપા કરીને મને પ્રસન્નતા આપો.
ઇદં તાવત્સુવર્ણં ચ ધનં વસ્ત્રાણિ ચ દ્વિજ । ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ બ્રહ્મર્ષે દદાત્યાભરણાનિ ચ ।। ૭.૭૮.
હે બ્રહ્મર્ષિ, અહીં સોનું, ધન, વસ્ત્રો, ખાવાનું-પીવાનું અને આભૂષણો છે—આ બધું હું તને અર્પણ કરું છું.
સર્વાન્કામાન્પ્રયચ્છામિ ભોગાંશ્ચ મુનિપુઙ્ગવ । તારણે ભગવન્મહ્યં પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૭.૭૮.
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, હું તને બધા ઇચ્છિત ભોગ અને સુખ આપું છું; હે ભગવાન, કૃપા કરીને મારા ઉદ્ધાર માટે પ્રસન્ન થાઓ.
તસ્યાહં સ્વર્ગિણો વાક્યં શ્રુત્વા દુઃખસમન્વિતમ્ । તારણાયોપજગ્રાહ તદાભરણમુત્તમમ્ ।। ૭.૭૮.
તે સ્વર્ગવાસીના દુઃખભર્યા વચનો સાંભળી, મેં તેના ઉદ્ધાર માટે એ ઉત્તમ આભૂષણ સ્વીકારી લીધું.
મયા પ્રતિગૃહીતે તુ તસ્મિન્નાભરણે શુભે । માનુષઃ પૂર્વકો દેહો રાજર્ષેર્વિનનાશ હ ।। ૭.૭૮.
જ્યારે મેં એ શુભ આભૂષણ સ્વીકારી લીધું, ત્યારે રાજર્ષિનું પહેલાનું માનવ શરીર નાશ પામ્યું.
પ્રનષ્ટે તુ શરીરે ઽસૌ રાજર્ષિઃ પરયા મુદા । તૃપ્તઃ પ્રમુદિતો રાજા જગામ ત્રિદિવં સુખમ્ ।। ૭.૭૮.
જ્યારે રાજર્ષિએ શરીર ત્યજી દીધું, ત્યારે તે પરમ આનંદ અને તૃપ્તિથી ભરાઈ, ખુશીથી સ્વર્ગે ગયો.
તેનેદં શક્રતુલ્યેન દિવ્યમાભરણં મમ । તસ્મિન્નિમિત્તે કાકુત્સ્થ દત્તમદ્ભુતદર્શનમ્ ।। ૭.૭૮.
એ કારણે, હે કાકુત્સ્થ, મને આ ઇન્દ્ર સમાન દિવ્ય આભૂષણ મળ્યું છે, જે જોવા અદ્ભુત છે.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ઽષ્ટસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે વાલ્મીકીકૃત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો અઢીસિત્તેરમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
તદદ્ભુતતમં વાક્યં શ્રુત્વાગસ્ત્યસ્ય રાઘવઃ । ગૌરવાદ્વિસ્મયાચ્ચૈવ પુનઃ પ્રષ્ટું પ્રચક્રમે ।। ૭.૭૯.
અગસ્ત્યના એ અદ્ભુત વાત સાંભળીને, રાઘવ આદર અને આશ્ચર્યથી ફરી પુછવા લાગ્યા.
ભગવંસ્તદ્વનં ઘોરં તપસ્તપ્યતિ યત્ર સઃ । શ્વેતો વૈદર્ભકો રાજા કથં સ્યાદમૃગદ્વિજમ્ ।। ૭.૭૯.
હે મહાનુભાવ, એ ભયાનક જંગલમાં, જ્યાં વૈદર્ભ રાજા શ્વેત તપ કરે છે, ત્યાં પ્રાણી કે પક્ષીઓ કેમ નહોતાં?