પ્રજાનાં વચનં શ્રુત્વા નિશ્ચયિત્વા ઽર્થમુત્તમમ્ ।। ૭.૭૬.
પ્રજાઓના આ વચન સાંભળી અને શ્રેષ્ઠ હિત નિશ્ચિત કરીને—
તતો બ્રહ્મા સુરશ્રેષ્ઠો લોકપાલાન્સવાસવાન્ । સમાહૂયાબ્રવીત્સર્વાંસ્તેજોભાગાન્પ્રયચ્છત ।। ૭.૭૬.
પછી દેવોમાં શ્રેષ્ઠ એવા બ્રહ્માજીએ ઇન્દ્ર સહિત લોકપાલોને બોલાવીને બધાને કહ્યું: 'તમારા તેજનો અંશ આપો.'
તતો દદુર્લોકપાલાઃ સર્વે ભાગાન્સ્વતેજસઃ । અક્ષુપચ્ચ તતો બ્રહ્મા યતો જાતઃ ક્ષુપો નૃપઃ ।। ૭.૭૬.
પછી બધા લોકપાલોએ પોતપોતાના તેજના અંશો આપ્યા; અને તેમાંથી બ્રહ્માજીએ ક્ષુપનું સર્જન કર્યું, જેના પરથી રાજા ક્ષુપ જન્મ્યા.
તં બ્રહ્મા લોકપાલાનાં સહાંશૈઃ સમયોજયત્ । તતો દદૌ નૃપં તાસાં પ્રજાનામીશ્વરં ક્ષુપમ્ ।। ૭.૭૬.
બ્રહ્માજીએ તેને લોકપાલોના અંશો સાથે જોડ્યા; પછી તેમણે ક્ષુપને એ પ્રજાઓના રાજા અને સ્વામી તરીકે આપ્યા.
તત્રૈન્દ્રેણ ચ ભાગેન મહીમાજ્ઞાપયન્નૃપઃ । વારુણેન તુ ભાગેન વપુઃ પુષ્યતિ પાર્થિવઃ ।। ૭.૭૬.
ત્યાં ઇન્દ્રના અંશથી રાજા પૃથ્વી પર આજ્ઞા ચલાવે છે; અને વારુણ અંશથી રાજાનું રૂપ પોષાય છે.
કૌબેરેણ તુ ભાગેન વિત્તમાસાં દદૌ તદા । યસ્તુ યામ્યો ઽભવદ્ભાગસ્તેન શાસ્તિ સ્મ સ પ્રજાઃ ।। ૭.૭૬.
કુબેરના અંશથી તેમને ધન મળ્યું; અને યમના અંશથી તે પ્રજાઓ પર શાસન કરે છે.
તત્રૈન્દ્રેણ નરશ્રેષ્ઠ ભાગેન રઘુનન્દન । પ્રતિગૃહ્ણીષ્વ ભદ્રં તે તારણાર્થં મમ પ્રભો ।। ૭.૭૬.
હે મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, રઘુવંશના વંશજ, અહીં ઇન્દ્રના અંશને સ્વીકારો, તમારી કલ્યાણ માટે, હે પ્રભુ, મારી મુક્તિ માટે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ઋષેઃ પરમધાર્મિકમ્ । તદ્રામઃ પ્રતિજગ્રાહ મુનેરાભરણં વરમ્ ।। ૭.૭૬.
મહાન ઋષિના એ સર્વોપરી ધર્મમય વચનો સાંભળી, રામે તે મુનિ પાસેથી ઉત્તમ આભૂષણ સ્વીકાર્યું.
પ્રતિગૃહ્ય તતો રામસ્તદાભરણમુત્તમમ્ । આગમં તસ્ય દીપ્તસ્ય પ્રષ્ટુમેવોપચક્રમે ।। ૭.૭૬.
પછી રામે એ ઉત્તમ આભૂષણ પ્રાપ્ત કરીને, તેનું તેજસ્વી મૂળ પૂછવા માટે પ્રશ્ન કરવાનું આરંભ્યું.
અત્યદ્ભુતમિદં દિવ્યં વપુષા યુક્તમુત્તમમ્ । કથં વા ભગવતા પ્રાપ્તં કુતો વા કેન વા હૃતમ્ ।। ૭.૭૬.
આ તો અતિ આશ્ચર્યજનક અને દિવ્ય છે, શ્રેષ્ઠ રૂપથી યુક્ત છે; ભગવાને તેને કેવી રીતે મેળવ્યું, ક્યાંથી આવ્યું, કે કોણે લીધું?
કુતૂહલિતયા બ્રહ્મન્પૃચ્છામિ ત્વાં મહાયશઃ । આશ્ચર્યાણાં બહૂનાં હિ નિધિઃ પરમકો ભવાન્ ।। ૭.૭૬.
હે મહાપ્રભુ, જિજ્ઞાસાથી હું તમને પૂછું છું; કેમ કે તમે અનેક અદ્ભુત વાતોના શ્રેષ્ઠ ખજાના છો.
એવં બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે મુનિર્વાક્યમથાબ્રવીત્ । શૃણુ રામ યથાવૃત્તં પુરા ત્રેતાયુગે યુગે ।। ૭.૭૬.
કાકુત્થ્સ્થે એ રીતે બોલતાં, મુનિએ કહ્યું: 'રામ, તું સાંભળ, ત્રેતાયુગમાં શું બન્યું હતું.'
રમણીયપ્રદેશે ઽસ્મિન્ વને યદ્દૃષ્ટવાનહમ્ । આશ્ચર્યં મે મહાબાહો દાનમાશ્રિત્ય કેવલમ્ ।। ૭.૭૬.
આ સુંદર જંગલમાં, બલવાને, મેં એક અદ્ભુત ઘટના જોઈ હતી, જે ફક્ત દાનના બળે બની હતી.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહર્ષિ વાલ્મીકિ રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો છોતેરમો સર્ગ પૂર્ણ થયો.
પુરા ત્રેતાયુગે રામ બભૂવ બહુવિસ્તરમ્ । સમન્તાદ્યોજનશતં વિમૃગં પક્ષિવર્જિતમ્ ।। ૭.૭૭.
રામ, ત્રેતાયુગમાં એક વિશાળ જંગલ હતું, ચારેય બાજુએ સો યોજન જેટલું, જ્યાં કોઈ પ્રાણી કે પક્ષી નહોતું.
તસ્મિન્નિર્માનુષે ઽરણ્યે કુર્વાણસ્તપ ઉત્તમમ્ । અહમાક્રમિતું સૌમ્ય તદરણ્યમુપાગમમ્ ।। ૭.૭૭.
તે માનવવિહિન જંગલમાં, શ્રેષ્ઠ તપસ્યા કરતા, હે સૌમ્ય, હું એ જંગલમાં ફરવા ગયો હતો.
તસ્ય રૂપમરણ્યસ્ય નિર્દેષ્ટું ન શશાક હ । ફલમૂલૈઃ સુખાસ્વાદૈર્બહુરૂપૈશ્ચ પાદપૈઃ ।। ૭.૭૭.
એ જંગલની સુંદરતા વર્ણવી શકાય એવી નહોતી; ત્યાં અનેક પ્રકારના વૃક્ષો, સ્વાદિષ્ટ ફળ અને મૂળ હતા.
તસ્યારણ્યસ્ય મધ્યે તુ સરો યોજનમાયતમ્ । હંસકારણ્ડવાકીર્ણં ચક્રવાકોપશોભિતમ્ ।। ૭.૭૭.
એ જંગલના મધ્યમાં એક યોજન લાંબું સરોવર હતું, જેમાં હંસ અને બગલા ભરેલા હતા, અને ચક્રવાક પક્ષીઓથી શોભતો હતો.
પદ્મોત્પલસમાકીર્ણં સમતિક્રાન્તશૈવલમ્ । તદાશ્ચર્યમિવાત્યર્થં સુખાસ્વાદમનુત્તમમ્ ।। ૭.૭૭.
એ સરોવર કમળ અને ઉટપલોથી ભરેલું, કાદવથી મુક્ત, અતિ અદ્ભુત અને સર્વોત્તમ આનંદ આપતું હતું.
અરજસ્કં તથા ઽક્ષોભ્યં શ્રીમત્પક્ષિગણાયુતમ્ । સમીપે તસ્ય સરસો મહદદ્ભુતમાશ્રમમ્ ।। ૭.૭૭.
એ સરોવર ધૂળરહિત, અશાંત અને સુંદર પક્ષીઓથી ભરેલું હતું; એ સરોવર પાસે એક મોટું અદ્ભુત આશ્રમ હતું.
પુરાણં પુણ્યમત્યર્થં તપસ્વિજનવર્જિતમ્ । તત્રાહમવસં રાત્રિં નૈદાઘીં પુરુષર્ષભ ।। ૭.૭૭.
એ આશ્રમ પ્રાચીન, અત્યંત પવિત્ર અને તપસ્વીઓથી ખાલી પડેલો હતો; ત્યાં હું ઠંડીની રાતે રહ્યો હતો, હે પુરુષશ્રેષ્ઠ.
પ્રભાતે કાલ્યમુત્થાય સરસ્તદુપચક્રમે । અથાપશ્યં શવં તત્ર સુપુષ્ટમજરં ક્વચિત્ ।। ૭.૭૭.
સવારે વહેલી ઉઠીને હું એ સરોવર પાસે ગયો; ત્યાં એક જગ્યાએ મેં એક સુંદર, વૃદ્ધ ન થતું મૃતદેહ જોયું.
પઙ્કિભેદેન પુષ્ટાઙ્ગં સમાશ્રિતસરોવરમ્ । તિષ્ઠન્તં પરયા લક્ષ્મ્યા તસ્મિંસ્તોયાશયે નૃપ ।। ૭.૭૭.
એ મૃતદેહના અંગો પોષિત, કાદવથી ઢંકાયેલા અને સરોવર પર આરામ કરતા હતાં; એ પાણીના તળાવમાં અતિ સુંદર દેખાતો હતો, હે રાજા.
તમર્થં ચિન્તયાનો ઽહં મુહૂર્તં તત્ર રાઘવ । ઉષિતો ઽસ્મિ સરસ્તીરે કિન્ન્વિદં સ્યાદિતિ પ્રભો ।। ૭.૭૭.
હું એ વાતનો વિચાર કરતો, રાઘવ, થોડો સમય સરોવર કિનારે રહ્યો, અને મનમાં વિચારતો રહ્યો: 'આ શું હોઈ શકે, પ્રભુ?'
અથાપશ્યં મુહૂર્તેન દિવ્યમદ્ભુતદર્શનમ્ । વિમાનં પરમોદારં હંસયુક્તં મનોજવમ્ ।। ૭.૭૭.
થોડા જ ક્ષણે, મેં એક દિવ્ય અને અદ્ભુત દૃશ્ય જોયું: હંસો જોડાયેલું, મન જેટલું ઝડપથી ચાલતું, અતિ સુંદર વિમાન દેખાયું.
અત્યર્થં સ્વર્ગિણં ત વિમાને રઘુનન્દન । ઉપાસ્તે ઽપ્સરસાં વીર સહસ્રં દિવ્યભૂષણમ્ ।। ૭.૭૭.
રઘુકુલના આનંદ, એ વિમાનમાં અતિ સ્વર્ગીય રૂપાળું એક પુરુષ હતો, જેને હજારો અપ્સરાઓ દિવ્ય આભૂષણોથી શોભાવી રહી હતી.
ગાયન્તિ દિવ્યગેયાનિ વાદયન્તિ તથા ઽપરાઃ । ક્ષ્વેલયન્તિ તથા ચાન્યા નૃત્યન્તિ ચ તથા ઽપરાઃ ।। ૭.૭૭.
કેટલાંક અપ્સરાઓ સ્વર્ગીય ગીતો ગાતા, બીજી વાદ્યો વગાડતી, કેટલીક મધુર ધ્વનિ કરતી અને બીજી નૃત્ય કરતી હતી.
અપરાશ્ચન્દ્રરશ્મ્યાભૈર્હેમદણ્ડૈશ્ચ ચામરૈઃ । દોધૂયુર્વદનં તસ્ય પુણ્ડરીકનિભેક્ષણમ્ ।। ૭.૭૭.
બીજીઓ ચાંદની જેવી ઝગમગતી સોનાની છડીવાળા ચામરાથી, કમળ જેવી આંખો ધરાવનારા એ પુરુષનું ચહેરું હળવે હળવે પંખા મારતી હતી.
તતઃ સિંહાસનં ત્યક્ત્વા મેરુકૂટમિવાંશુમાન્ । પશ્યતો મે તદા રામ વિમાનાદવરુહ્ય ચ । તં શવં ભક્ષયામાસ સ સ્વર્ગી રઘુનન્દન ।। ૭.૭૭.
પછી, એ પુરુષે પોતાના સિંહાસન છોડ્યું, જાણે સૂર્ય મેરુ પર્વતની ચોટી પરથી ઉતરે તેમ, અને મારી નજર સામે જ, રામ, એ વિમાનમાંથી નીચે આવીને એ મૃતદેહ ભક્ષવા લાગ્યો.
તથા ભુક્ત્વા યથાકામં માંસં બહુ સુપીવરમ્ । અવતીર્ય સરઃ સ્વર્ગી સંસ્પ્રષ્ટુમુપચક્રમે ।। ૭.૭૭.
પછી તે સ્વર્ગવાસીએ પોતાની ઇચ્છા મુજબ ઘણું જ સારું અને રસાળ માંસ ખાધું અને પછી સરોવર પાસે ઉતરીને સ્નાન કરવા ગયો.