શત્રુઘ્નશ્ચાપિ તેજસ્વી વૃક્ષાનાપતતો બહૂન્ । ત્રિભિશ્ચતુર્ભિરેકૈકં ચિચ્છેદ નતપર્વભિઃ ।। ૭.૬૯.
પણ તેજસ્વી શત્રુઘ્ને, ઘણા પડતા વૃક્ષોને ત્રણ-ચાર વળા હથિયારો વડે એક-એક કરીને કાપી નાખ્યા.
તતો બાણમયં વર્ષં વ્યસૃજદ્રાક્ષસોરસિ । શત્રુઘ્નો વીર્યસમ્પન્નો વિવ્યથે ન સ રાક્ષસઃ ।। ૭.૬૯.
પછી શત્રુઘ્ને પરાક્રમથી રાક્ષસના છાતી પર બાણોની વરસાદ વરસાવી, છતાં એ રાક્ષસ ડગ્યો નહીં.
તતઃ પ્રહસ્ય લવણો વૃક્ષમુદ્યમ્ય વીર્યવાન્ । શિરસ્યભ્યહનચ્છૂરં સ્રસ્તાઙ્ગઃ સ મુમોહ વૈ ।। ૭.૬૯.
પછી લવણે હસીને મોટું વૃક્ષ ઉઠાવ્યું અને વીરના માથે માર્યું; શત્રુઘ્નના અંગો ઢીલા પડી ગયા અને તે બેભાન થઈ ગયો.
તસ્મિન્નિપતિતે વીરે હાહાકારો મહાનભૂત્ । ઋષીણાં દેવસઙ્ઘાનાં ગન્ધર્વાપ્સરસાં તથા ।। ૭.૬૯.
એ વીર જમીન પર પડ્યો ત્યારે ઋષિઓ, દેવતાઓ, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓમાં મોટો હાહાકાર મચી ગયો.
તમવજ્ઞાય તુ હતં શત્રુઘ્નં ભુવિ પાતિતમ્ । રક્ષો લબ્ધાન્તરમપિ ન વિવેશ સ્વમાલયમ્ ।। ૭.૬૯.
પછી જમીન પર પડેલા અને મરેલા શત્રુઘ્નને અવગણીને, એ રાક્ષસે અવસર મળ્યો છતાં પોતાનાં ઘર તરફ ગયો નહીં.
નાપિ શૂલં પ્રજગ્રાહ તં દૃષ્ટ્વા ભુવિ પાતિતમ્ । તતો હત ઇતિ જ્ઞાત્વા તાન્ભક્ષાન્સમુદાવહત્ ।। ૭.૬૯.
તેણે શત્રુઘ્નને જમીન પર પડેલો જોઈને પણ પોતાનું ભાલું હાથમાં લીધું નહીં; તેને મરેલો જાણીને પોતાનું ખોરાક ભેગું કર્યું.
મુહૂર્તાલ્લબ્ધસઞ્જ્ઞસ્તુ પુનસ્તસ્થૌ ધૃતાયુધઃ । શત્રુઘ્નો વૈ પુરદ્વારિ ઋષિભિઃ સમ્પ્રપૂજિતઃ ।। ૭.૬૯.
થોડા સમય પછી શત્રુઘ્નને સંજાન આવી, અને તે ફરીથી શસ્ત્ર ધારણ કરીને શહેરના દરવાજા પાસે ઊભો રહ્યો, જ્યાં ઋષિઓએ તેની પૂજા કરી.
તતો દિવ્યમમોઘં તં જગ્રાહ શરમુત્તમમ્ । જ્વલન્તં તેજસા ઘોરં પૂરયન્તં દિશો દશ ।। ૭.૬૯.
પછી તેણે એ દિવ્ય અને અચૂક શ્રેષ્ઠ બાણ ઉઠાવ્યો, જે તેજથી જળમળતો હતો અને દશ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતો હતો.
વજ્રાનનં વજ્રવેગં મેરુમન્દરસન્નિભમ્ । નતં પર્વસુ સર્વેષુ સંયુગેષ્વપરાજિતમ્ ।। ૭.૬૯.
એ બાણને વીજળી જેવું મુખ અને જોર હતું, તે મેરુ અને મંદર પર્વત જેવું દેખાતું, દરેક સાંધા પર વળેલું અને યુદ્ધમાં ક્યારેય હાર્યું નહોતું.
અસૃક્ચન્દનદિગ્ધાઙ્ગં ચારુપત્રં પતત્રિણમ્ । દાનવેન્દ્રાચલેન્દ્રાણામસુરાણાં ચ દારણમ્ ।। ૭.૬૯.
એ બાણના દંડ પર લોહી અને ચંદન લગાવેલું હતું, તેના પાંખો સુંદર હતાં, અને એ દાનવો, પર્વતો અને અસુરોના રાજાઓનો વિનાશક હતો.
તં દીપ્તમિવ કાલાગ્નિં યુગાન્તે સમુપસ્થિતે । દૃષ્ટ્વા સર્વાણિ ભૂતાનિ પરિત્રાસમુપાગમન્ ।। ૭.૬૯.
એ બાણ યુગના અંતે પ્રલય અગ્નિ જેવું તેજસ્વી લાગતું જોઈને બધા જીવોમાં ભય વ્યાપી ગયો.
સદેવાસુરગન્ધર્વં મુનિભિઃ સાપ્સરોગણમ્ । જગદ્ધિ સર્વમસ્વસ્થં પિતામહમુપસ્થિતમ્ ।। ૭.૬૯.
દેવ, અસુર, ગંધર્વ, ઋષિ અને અપ્સરાઓ સહિત આખું જગત ગભરાઈ ગયું અને બધાએ પિતામહ પાસે આશરો લીધો.
ઉવાચ દેવદેવેશં વરદં પ્રપિતામહમ્ । દેવાનાં ભયસંમોહો લોકાનાં સઙ્ક્ષયં પ્રતિ ।। ૭.૬૯.
તેમણે દેવોના દેવ, વરદાન આપનારા પિતામહને કહ્યું કે, દેવોમાં ભય અને ગભરાટ ફેલાયો છે અને લોકોએ વિનાશનો ડર અનુભવ્યો છે.
નેદૃશં દૃષ્ટપૂર્વં ચ ન શ્રુતં પ્રપિતામહ । દેવાનાં ભયસમ્મોહો લોકાનાં સઙ્ક્ષયં પ્રતિ ।। ૭.૬૯.
હે પિતામહ, આવું ક્યારેય જોયું કે સાંભળ્યું નથી—દેવોમાં આવો ભય અને ગભરાટ, અને લોકોએ વિનાશનો ભય અનુભવ્યો છે.
તેષાં તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ । ભયકારણમાચષ્ટ લોકાનામભયઙ્કરઃ । ઉવાચ મધુરાં વાણીં શૃણુધ્વં સર્વદેવતાઃ ।। ૭.૬૯.
બધાના શબ્દો સાંભળીને બ્રહ્મા, જે લોકપિતામહ અને બધાને નિર્ભયતા આપનાર છે, તેણે ભયનું કારણ સમજાવ્યું અને મીઠા શબ્દોમાં કહ્યું: 'બધા દેવો, સાંભળો.'
વધાય લવણસ્યાજૌ શરઃ શત્રુઘ્નધારિતઃ । તેજસા તસ્ય સમ્મૂઢાઃ સર્વે સ્મઃ સુરસત્તમાઃ ।। ૭.૬૯.
યુદ્ધમાં શત્રુઘ્ને જે બાણ ધારણ કર્યો છે, તે લવણના વધ માટે છે; તેના તેજથી, હે શ્રેષ્ઠ દેવો, આપણે બધા ગભરાઈ ગયા છીએ.
એષ પૂર્વસ્ય દેવસ્ય લોકકર્તુઃ સનાતનઃ । શરસ્તેજોમયો વત્સા યેન વૈ ભયમાગતમ્ ।। ૭.૬૯.
હે વત્સો, આ એ પ્રાચીન દેવનો શાશ્વત અને તેજથી ભરેલો બાણ છે, જગતના સર્જનહારનો, જેના કારણે ભય ઉપજ્યું છે.
એષ વૈ કૈટભસ્યાર્થે મધુનશ્ચ મહાશરઃ । સૃષ્ટો મહાત્મના તેન વધાર્થે દૈત્યયોસ્તયોઃ ।। ૭.૬૯.
આ મહાન બાણ મહાત્માએ કૈટભ અને મધુના વધ માટે રચ્યો હતો, એ બંને દૈત્યોના વિનાશ માટે.
એક એવ પ્રજાનાતિ વિષ્ણુસ્તેજોમયં શરમ્ । એષા એવ તનુઃ પૂર્વા વિષ્ણોસ્તસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૭.૬૯.
આ તેજમય બાણ માત્ર વિષ્ણુ જ જાણે છે; આ જ સ્વરૂપ પહેલા મહાત્મા વિષ્ણુનું હતું.
ઇતો ગચ્છત પશ્યધ્વં વધ્યમાનં મહાત્મના । રામાનુજેન વીરેણ લવણં રાક્ષસોત્તમમ્ ।। ૭.૬૯.
અહીંથી જાઓ અને જુઓ કે કેવી રીતે રામના નાના ભાઈ, વીર શત્રુઘ્ન લવણ નામના શ્રેષ્ઠ રાક્ષસને મારે છે.
તસ્ય તે દેવદેવસ્ય નિશમ્ય વચનં સુરાઃ । આજગ્મુર્યત્ર યુધ્યેતે શત્રુઘ્નલવણાવુભૌ ।। ૭.૬૯.
પછી દેવો, દેવોના દેવના આ વચન સાંભળીને, ત્યાં ગયા જ્યાં શત્રુઘ્ન અને લવણ બંને યુદ્ધ કરી રહ્યા હતા.
તં શરં દિવ્યસઙ્કાશં શત્રુઘ્નકરધારિતમ્ । દદૃશુઃ સર્વભૂતાનિ યુગાન્તાગ્નિમિવોત્થિતમ્ ।। ૭.૬૯.
બધા જીવોએ શત્રુઘ્નના હાથમાં દિવ્ય અને તેજસ્વી બાણ જોયો, જે યુગના અંતના અગ્નિ જેવો ઉગતો હતો.
અકાશમાવૃતં દૃષ્ટ્વા દેવૈર્હિ રઘુનન્દનઃ । સિંહનાદં ભૃશં કૃત્વા દદર્શ લક્ષણં પુનઃ ।। ૭.૬૯.
આકાશ ઢંકાઈ ગયું જોઈને રઘુવંશી શત્રુઘ્ને જોરદાર સિંહગર્જના કરી અને પછી ફરીથી પોતાના લક્ષ્ય તરફ જોયું.
આહૂતશ્ચ પુનસ્તેન શત્રુઘ્નેન મહાત્મના । લવણઃ ક્રોધસંયુક્તો યુદ્ધાય સમુપસ્થિતઃ ।। ૭.૬૯.
પછી મહાન આત્માવાળા શત્રુઘ્ન દ્વારા ફરી બોલાવવામાં આવતા, લવણ ક્રોધથી ભરાઈને યુદ્ધ માટે આગળ આવ્યો.
આકર્ણાત્સ વિકૃષ્યાથ તદ્ધનુર્ધન્વિનાં વરઃ । તં મુમોચ મહાબાણં લવણસ્ય મહોરસિ ।। ૭.૬૯.
પછી ધનુર્ધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા શત્રુઘ્ને પોતાના ધનુષ્યને કાન સુધી ખેંચી, મોટો બાણ લવણના પહોળા છાતી પર છોડ્યો.
ઉરસ્તસ્ય વિદાર્યાશુ પ્રવિવેશ રસાતલમ્ ।। ૭.૬૯.
એ બાણ તેની છાતી ચીરીને ઝડપથી પાતાળમાં પ્રવેશી ગયો.
ગત્વા રસાતલં દિવ્યઃ શરો વિબુધપૂજિતઃ । પુનરેવાગમત્તૂર્ણમિક્ષ્વાકુકુલનન્દનમ્ ।। ૭.૬૯.
પાતાળમાં જઈને, દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત એ દિવ્ય બાણ, ઇક્ષ્વાકુ વંશના આનંદરૂપ શત્રુઘ્ન પાસે ફરી ઝડપથી પાછો આવ્યો.
શત્રુઘ્નશરનિર્ભિન્નો લવણઃ સ નિશાચરઃ । પપાત સહસા ભૂમૌ વજ્રાહત ઇવાચલઃ ।। ૭.૬૯.
શત્રુઘ્નના બાણથી ઘાયલ થયેલો, રાત્રે ફરતો રાક્ષસ લવણ અચાનક જમીન પર પડી ગયો, જાણે વીજળી પડવાથી પર્વત ધરાશાયી થાય.
તચ્ચ શૂલં મહત્તેન હતે લવણરાક્ષસે । પશ્યતાં સર્વદેવાનાં રુદ્રસ્ય વશમન્વગાત્ ।। ૭.૬૯.
લવણ રાક્ષસના મરણ પછી, એ મોટું શૂળ, સર્વ દેવતાઓની નજર સામે, રુદ્રના અધિકારમાં પહોંચી ગયું.
એકેષુપાતેન ભૃશં નિપાત્ય લોકત્રયસ્યાપિ રઘુપ્રવીરઃ । વિનિર્બભાવુત્તમચાપબાણસ્તમઃ પ્રણુદ્યેવ સહસ્રરશ્મિઃ ।। ૭.૬૯.
રઘુકુળના પરાક્રમી શત્રુઘ્ને એક જ બાણથી ત્રણેય લોકને હલાવી દીધા; શ્રેષ્ઠ ધનુર્ધર એવા શત્રુઘ્નનો બાણ, જાણે હજાર કિરણોવાળો સૂર્ય અંધકાર દૂર કરે તેમ, તેજથી ઝગમગ્યો.