નનન્દ સ્વજનૈ રાજા ગૃહે કામૈઃ સુપૂજિતઃ। કૌસલ્યા ચ સુમિત્રા ચ કૈકેયી ચ સુમધ્યમા
રાજા પોતાના પરિવારજનો સાથે ઘરમાં આનંદિત થયા, જ્યાં તેમની દરેક ઈચ્છા પૂર્ણ થઈ હતી; કૌશલ્યા, સુમિત્રા અને સુંદર કટિવાળી કૈકેયી પણ આનંદિત થઈ.
વધૂપ્રતિગ્રહે યુક્તા યાશ્ચાન્યા રાજયોષિતઃ। તતઃ સીતાં મહાભાગામૂર્મિલાં ચ યશસ્વિનીમ્
વધૂઓના સ્વાગતમાં વ્યસ્ત રાજમહિલાઓ અને અન્ય રાણીઓએ પછી મહાભાગ્યશાળી સીતાજી અને યશસ્વી ઉર્મિલાનું સ્વાગત કર્યું.
કુશધ્વજસુતે ચોભે જગૃહુર્નૃપયોષિતઃ। મંગલાલાપનૈર્હોમૈઃ શોભિતાઃ ક્ષૌમવાસસઃ
કુશધ્વજની બંને પુત્રીઓને રાજમહિલાઓએ શુભ વચનો અને હવન સાથે, સુંદર વસ્ત્રોમાં સ્વીકારી.
દેવતાયતનાન્યાશુ સર્વાસ્તાઃ પ્રત્યપૂજયન્। અભિવાદ્યાભિવાદ્યાંશ્ચ સર્વા રાજસુતાસ્તદા
બધી જ મહિલાઓએ ઝડપથી દેવસ્થાનોમાં પૂજા કરી, અને એ સમયે બધા રાજપુત્રોએ પણ વંદનીયોને વંદન કર્યા.
રેમિરે મુદિતાઃ સર્વા ભર્તૃભિર્મુદિતા રહઃ। કૃતદારાઃ કૃતાસ્ત્રાશ્ચ સધનાઃ સસુહૃજ્જનાઃ
બધી સ્ત્રીઓ આનંદિત થઈને પોતાના પતિઓ સાથે એકાંતમાં ખુશ રહી, લગ્નસંસ્કાર પૂર્ણ કર્યા, શસ્ત્રવિદ્યા પ્રાપ્ત કરી, ધન-સંપત્તિ અને મિત્રોથી યુક્ત રહી.
શુશ્રૂષમાણાઃ પિતરં વર્તયન્તિ નરર્ષભાઃ। કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય રાજા દશરથઃ સુતમ્
શ્રેષ્ઠ પુરુષોએ પોતાના પિતાની સેવા કરી અને સમય પસાર કર્યો; પછી એક સમયે રાજા દશરથએ પોતાના પુત્રને કહ્યું—
ભરતં કૈકયીપુત્રમબ્રવીદ્ રઘુનન્દનઃ। અયં કેકયરાજસ્ય પુત્રો વસતિ પુત્રક
કૈકેયીપુત્ર ભરતને રઘુકુલના આનંદે કહ્યું: 'પુત્ર, આ કૈકય દેશના રાજાના પુત્ર અહીં રહે છે.'
ત્વાં નેતુમાગતો વીરો યુધાજિન્માતુલસ્તવ। શ્રુત્વા દશરથસ્યૈતદ્ ભરતઃ કૈકયીસુતઃ
'તારો વીર મામા યુધાજિત તને લઈ જવા આવ્યો છે.' દશરથના મોઢેથી આ સાંભળીને કૈકેયીપુત્ર ભરતે—
ગમનાયાભિચક્રામ શત્રુઘ્નસહિતસ્તદા। આપૃચ્છ્ય પિતરં શૂરો રામં ચાક્લિષ્ટકારિણમ્
પછી, શત્રુઘ્ન સાથે, તે વીર પિતા અને અકલેશ કાર્ય કરનાર રામને વિદાય લઈને રવાના થયો.
માતૄશ્ચાપિ નરશ્રેષ્ઠઃ શત્રુઘ્નસહિતો યયૌ। યુધાજિત્ પ્રાપ્ય ભરતં સશત્રુઘ્નં પ્રહર્ષિતઃ
શ્રેષ્ઠ પુરુષ શત્રુઘ્ન સાથે પોતાની માતાઓને મળવા ગયો; યુધાજિતે ભરત અને શત્રુઘ્નને જોઈને ખૂબ આનંદ અનુભવ્યો.
સ્વપુરં પ્રાવિશદ્ વીરઃ પિતા તસ્ય તુતોષ હ। ગતે ચ ભરતે રામો લક્ષ્મણશ્ચ મહાબલઃ
વીર પોતાનાં શહેરમાં પ્રવેશ્યો અને તેના પિતા ખુશ થયા; ભરત ચાલ્યા ગયા પછી રામ અને મહાબલવાન લક્ષ્મણ ત્યાં જ રહ્યા.
પિતરં દેવસંકાશં પૂજયામાસતુસ્તદા। પિતુરાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય પૌરકાર્યાણિ સર્વશઃ
ત્યારે તેમણે દેવ સમાન પિતાનું પૂજન કર્યું; પિતાની આજ્ઞા માનીને, શહેરનાં બધા કામો નિભાવ્યા.
ચકાર રામઃ સર્વાણિ પ્રિયાણિ ચ હિતાનિ ચ। માતૃભ્યો માતૃકાર્યાણિ કૃત્વા પરમયન્ત્રિતઃ
રામે બધું જ પ્રિય અને કલ્યાણકારી કર્યું; માતાઓના કામો પૂરા કરીને, ખૂબ સંયમથી વર્ત્યા.
ગુરૂણાં ગુરુકાર્યાણિ કાલે કાલેઽન્વવૈક્ષત। એવં દશરથઃ પ્રીતો બ્રાહ્મણા નૈગમાસ્તથા
ગુરુઓના કામો યોગ્ય સમયે નિભાવ્યા; આમ દશરથ પ્રસન્ન થયા, અને બ્રાહ્મણો તથા નગરવાસીઓ પણ ખુશ થયા.
રામસ્ય શીલવૃત્તેન સર્વે વિષયવાસિનઃ। તેષામતિયશા લોકે રામઃ સત્યપરાક્રમઃ
રામના સારા સ્વભાવ અને વર્તનથી બધા પ્રજાજનો આનંદિત થયા; સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ રામનું નામ બધામાં પ્રસિદ્ધ થયું.
સ્વયંભૂરિવ ભૂતાનાં બભૂવ ગુણવત્તરઃ। રામશ્ચ સીતયા સાર્ધં વિજહાર બહૂનૃતૂન્
રામ સર્વે જીવોમાં ગુણમાં શ્રેષ્ઠ બન્યા, જેમ કે સ્વયંભૂ; અને સીતાસાથે અનેક ઋતુઓ આનંદપૂર્વક વિતાવ્યા.
મનસ્વી તદ્ગતમનાસ્તસ્યા હૃદિ સમર્પિતઃ। પ્રિયા તુ સીતા રામસ્ય દારાઃ પિતૃકૃતા ઇતિ
તે સમયે રામનું મન સીતામાં સ્થિર હતું અને સીતાએ પણ તેને હૃદયમાં સ્થાન આપ્યું; પિતાએ પસંદ કરેલી સીતા રામને અત્યંત પ્રિય પત્ની હતી.
ગુણાદ્રૂપગુણાચ્ચાપિ પ્રીતિર્ભૂયોઽભિવર્ધતે। તસ્યાશ્ચ ભર્તા દ્વિગુણં હૃદયે પરિવર્તતે
સીતાના ગુણ અને રૂપથી પ્રેમ સતત વધતો ગયો; અને તેના હૃદયમાં પતિનું સ્થાન બે ગણી વધારે હતું.
અન્તર્ગતમપિ વ્યક્તમાખ્યાતિ હૃદયં હૃદા। તસ્ય ભૂયો વિશેષેણ મૈથિલી જનકાત્મજા। દેવતાભિઃ સમા રૂપે સીતા શ્રીરિવ રૂપિણી
હૃદયની વાત હૃદયથી સ્પષ્ટ થાય છે, છુપાયેલી વાત પણ જણાય છે; ખાસ કરીને જનકનંદિની, દેવતાસમાન રૂપાળી, શ્રી જેવી તેજસ્વી સીતાએ રામના હૃદયમાં વિશેષ સ્થાન મેળવ્યું.
તયા સ રાજર્ષિસુતોઽભિકામયા। સમેયિવાનુત્તમરાજકન્યયા। અતીવ રામઃ શુશુભે મુદાન્વિતો વિભુઃ શ્રિયા વિષ્ણુરિવામરેશ્વરઃ
એવી સીતાસાથે રાજર્ષિપુત્ર રામે પરમ આનંદ અનુભવ્યો; ઉત્તમ રાજકન્યાની સાથે રામ ખૂબ જ તેજસ્વી અને આનંદિત દેખાતા, જેમ કે શ્રીથી યુક્ત અમરેશ્વર વિષ્ણુ.
thumb|પ્રથમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે અયોધ્યાકાણ્ડે પ્રથમઃ સર્ગઃ ॥૨-
આયોધ્યાકાંડનો પહેલો અધ્યાય સાંભળો.
સ તત્ર ન્યવસદ્ ભ્રાત્રા સહ સત્કારસત્કૃતઃ। માતુલેનાશ્વપતિના પુત્રસ્નેહેન લાલિતઃ
ત્યાં તેણે પોતાના ભાઈ સાથે માનસન્માનથી નિવાસ કર્યો; માતુલ અને ઘોડાઓના સ્વામી એ પુત્રસ્નેહથી તેને લાડ લડાવ્યો.
તત્રાપિ નિવસન્તૌ તૌ તર્પ્યમાણૌ ચ કામતઃ। ભ્રાતરૌ સ્મરતાં વીરૌ વૃદ્ધં દશરથં નૃપમ્
ત્યાં રહેતાં બંને ભાઈઓ મનમુકી આનંદ પામ્યા, છતાં વીર ભાઈઓએ વૃદ્ધ દશરથ રાજાને યાદ કર્યા.
રાજાપિ તૌ મહાતેજાઃ સસ્માર પ્રોષિતૌ સુતૌ। ઉભૌ ભરતશત્રુઘ્નૌ મહેન્દ્રવરુણોપમૌ
મહાતેજસ્વી રાજાએ પણ પોતાના વિદુરસ્ત પુત્રો ભરત અને શત્રુઘ્નને, જે ઇન્દ્ર અને વરુણ સમાન હતા, યાદ કર્યા.
સર્વ એવ તુ તસ્યેષ્ટાશ્ચત્વારઃ પુરુષર્ષભાઃ। સ્વશરીરાદ્ વિનિર્વૃત્તાશ્ચત્વાર ઇવ બાહવઃ
રાજાના ચારેય પુત્રો, પુરુષોમાં શ્રેષ્ઠ, તેને ખૂબ જ પ્રિય હતા; જાણે પોતાના શરીરમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા ચાર હાથ હોય એમ.
તેષામપિ મહાતેજા રામો રતિકરઃ પિતુઃ। સ્વયમ્ભૂરિવ ભૂતાનાં બભૂવ ગુણવત્તરઃ
તેમા પણ મહાતેજસ્વી રામ પિતાને ખૂબ જ પ્રિય હતા; જેમ સ્વયંભૂ સર્વે જીવોમાં શ્રેષ્ઠ છે, તેમ રામ ગુણમાં સર્વોપરી બન્યા.
સ હિ દેવૈરુદીર્ણસ્ય રાવણસ્ય વધાર્થિભિઃ। અર્થિતો માનુષે લોકે જજ્ઞે વિષ્ણુઃ સનાતનઃ
દેવતાઓએ રાવણના વિનાશ માટે વિનંતી કરતાં, શાશ્વત વિષ્ણુ માનવ જગતમાં જન્મ્યા હતા.
કૌસલ્યા શુશુભે તેન પુત્રેણામિતતેજસા। યથા વરેણ દેવાનામદિતિર્વજ્રપાણિના
કૌસલ્યા પોતાના અવિમાપ તેજવાળા પુત્રથી ઝળહળતી હતી, જેમ અદિતિ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, વજ્રધારી પુત્રથી ઝળહળતી હતી.
સ હિ રૂપોપપન્નશ્ચ વીર્યવાનનસૂયકઃ। ભૂમાવનુપમઃ સૂનુર્ગુણૈર્દશરથોપમઃ
તે સુંદર, શક્તિશાળી અને વિનમ્ર હતા; ધરતી પર અનન્ય, દશરથ જેવા ગુણો ધરાવતા પુત્ર હતા.
સ ચ નિત્યં પ્રશાન્તાત્મા મૃદુપૂર્વં ચ ભાષતે। ઉચ્યમાનોઽપિ પરુષં નોત્તરં પ્રતિપદ્યતે
તે હંમેશા શાંત મનવાળા, સૌમ્ય રીતે બોલતા, અને કોઈએ કઠોર શબ્દો કહ્યા હોય તો પણ ક્યારેય કઠોર જવાબ આપતા નહોતા.