ભાર્ગવચ્યવનં ચૈવ પુરસ્કૃત્ય મહર્ષયઃ । દર્શનં તે મહારાજ્ઞશ્ચોદયન્તિ કૃતત્વરાઃ । પ્રીયમાણા નરવ્યાઘ્ર યમુનાતીરવાસિનઃ ।। ૭.૬૦.
ભારગવ ચ્યવનને આગળ રાખીને મહર્ષિઓ, યમુના તટ પર રહેતા, ઉત્સાહ અને આનંદથી, મહારાજ તને દર્શન માટે આતુર છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા રામઃ પ્રોવાચ ધર્મવિત્ । પ્રવેશ્યન્તાં મહાભાગા ભાર્ગવપ્રમુખા દ્વિજાઃ ।। ૭.૬૦.
આ વાત સાંભળીને, ધર્મની જાણકાર રામે કહ્યું: 'ભારગવજીની આગેવાનીમાં બધા મહાન બ્રાહ્મણો અંદર આવવા દો.'
રાજ્ઞસ્ત્વાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય દ્વાઃસ્થો મૂર્ધ્નિ કૃતાઞ્જલિઃ । પ્રવેશયામાસ તદા તાપસાન્સુદુરાસદાન્ ।। ૭.૬૦.
રાજાની આજ્ઞા લઈને, દ્વારપાલે માથા પર હાથ જોડીને, એ સાધુઓને અંદર લાવ્યા, જેમને મળવું સહેલું નહોતું.
શતં સમધિકં તત્ર દીપ્યમાનં સ્વતેજસા । પ્રવિષ્ટં રાજભવનં તાપસાનાં મહાત્મનામ્ ।। ૭.૬૦.
એ મહાન આત્માવાળા સાધુઓ, પોતાના તેજથી ઝળહળતા, સો કરતાં વધુ સંખ્યામાં રાજમહેલમાં પ્રવેશ્યા.
તે દ્વિજાઃ પૂર્ણકલશૈઃ સર્વતીર્થામ્બુસત્કૃતૈઃ । ગૃહીત્વા ફલમૂલં ચ રામસ્યાભ્યાહરન્બહુ ।। ૭.૬૦.
એ બ્રાહ્મણો સર્વ તીર્થોના પાણીથી ભરેલા કળશ અને ફળ-મૂળ લઈને રામને અનેક ભેટો અર્પણ કરવા આવ્યા.
પ્રતિગૃહ્ય તુ તત્સર્વં રામઃ પ્રીતિપુરસ્કૃતઃ । તીર્થોદકાનિ સર્વાણિ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ ।। ૭.૬૦.
રામે આનંદપૂર્વક સર્વ તીર્થોના પાણી અને વિવિધ ફળો હર્ષથી સ્વીકાર્યા.
ઉવાચ ચ મહાબાહુઃ સર્વાનેવ મહામુનીન્ । ઇમાન્યાસનમુખ્યાનિ યથાર્હમુપવિશ્યતામ્ ।। ૭.૬૦.
મહાબાહુ રામે બધા મહામુનિઓને કહ્યું: 'અહીં મુખ્ય આસન છે, દરેકે યોગ્ય રીતે બેઠા જવો.'
રામસ્ય ભાષિતં શ્રુત્વા સર્વ એવ મહર્ષયઃ । બૃસીષુ રુચિરાખ્યાસુ નિષેદુઃ કાઞ્ચનીષુ તે ।। ૭.૬૦.
રામની વાત સાંભળીને, બધા મહર્ષિઓ સુંદર સોનાના બૃસી નામના આસન પર બેઠા.
ઉપવિષ્ટાનૃષીંસ્તત્ર દૃષ્ટ્વા પરપુરઞ્જયઃ । પ્રયતઃ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા રાઘવો વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૭.૬૦.
એ ઋષિઓને ત્યાં બેઠેલા જોઈ, શત્રુઓના વિજયી રાઘવએ, શ્રદ્ધાપૂર્વક હાથ જોડીને, વાત કરી.
કિમાગમનકાર્યં વઃ કિં કરોમિ સમાહિતઃ । આજ્ઞાપ્યો ઽહં મહર્ષીણાં સર્વકામકરઃ સુખમ્ ।। ૭.૬૦.
'તમે કયા કામ માટે આવ્યા છો? હું કઈ રીતે સંપૂર્ણ ધ્યાનથી તમારી સેવા કરું? મહર્ષિઓની આજ્ઞા માટે હું તૈયાર છું, તમારી દરેક ઈચ્છા પૂરી કરવા સક્ષમ છું.'
ઇદં રાજ્યં ચ સકલં જીવિતં ચ હૃદિ સ્થિતમ્ । સર્વમેતદ્દ્વિદાર્થં મે સત્યમેતદ્બ્રવીમિ વઃ ।। ૭.૬૦.
'આ આખું રાજ્ય અને મારું જીવન, બધું જ મારા હૃદયમાં માત્ર તમારા માટે જ છે. હું તમને સાચી વાત કહું છું.'
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા સાધુકારો મહાનભૂત્ । ઋષીણામુગ્રતપસાં યમુનાતીરવાસિનામ્ ।। ૭.૬૦.
રામની આ વાત સાંભળીને, યમુનાના કિનારે વસતા ઉગ્ર તપસ્વી ઋષિઓમાં મોટો આનંદ અને પ્રશંસા ઉઠી.
ઊચુશ્ચ તે મહાત્માનો હર્ષેણ મહતા વૃતાઃ । ઉપપન્નં નરશ્રેષ્ઠ તવૈવ ભુવિ નાન્યતઃ ।। ૭.૬૦.
એ મહાન આત્માઓ, મોટા આનંદથી ભરેલા, કહ્યું: 'મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ, આવી વર્તન માત્ર તારી જ પાત્રતા છે, બીજાની નહીં.'
બહવઃ પાર્થિવા રાજન્નતિક્રાન્તા મહાબલાઃ । કાર્યસ્ય ગૌરવં મત્વા પ્રતિજ્ઞાં નાભ્યરોચયન્ ।। ૭.૬૦.
રાજા, ઘણા શક્તિશાળી રાજાઓ કામની ગંભીરતા જોઈને પ્રતિજ્ઞા કરવા ટળી ગયા હતા.
ત્વયા પુનર્બ્રાહ્મણગૌરવાદિયં કૃતા પ્રતિજ્ઞા હ્યનવેક્ષ્ય કારણમ્ । તતશ્ચ કર્તા હ્યસિ નાત્ર સંશયો મહાભયાત્ऺત્રાતુમૃષીંસ્ત્વમર્હસિ ।। ૭.૬૦.
પણ, તું બ્રાહ્મણોના માન માટે કારણ વિચાર્યા વિના પ્રતિજ્ઞા કરી છે; તેથી હવે તારે એ કાર્ય કરવું જ પડે, કોઈ શંકા નથી—મહા ભયમાંથી ઋષિઓને તારે જ બચાવવું જોઈએ.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ષષ્ટિતમઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ રામાયણના ઉત્તરકાંડમાં વાલ્મીકિ રચિત આદિકાવ્યનો સાઠમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
એવં બ્રુવદ્ભિર્ઋષિભિઃ કાકુત્સ્થો વાક્યમબ્રવીત્ । કિં કાર્યં બ્રૂત મુનયો ભયં તાવદપૈતુ વઃ ।। ૭.૬૧.
ઋષિઓ એવી રીતે બોલતા હતા ત્યારે કાકુત્સ્થ રામે કહ્યું: 'મુનિઓ, શું કરવું તે કહો, જેથી તમારો ભય દૂર થઈ જાય.'
તથા બ્રુવતિ કાકુત્સ્થે ભાર્ગવો વાક્યમબ્રવીત્ । ભયાનાં શૃણુ યન્મૂલં દેશસ્ય ચ નરેશ્વર ।। ૭.૬૧.
કાકુત્સ્થ એ રીતે બોલ્યા ત્યારે ભારગવજીએ કહ્યું: 'રાજા, આ ભય અને દેશનું મૂળ શું છે, એ સાંભળો.'
પૂર્વં કૃતયુગે રાજન્દૈતેયઃ સુમહાબલઃ । લોલાપુત્રો ઽભવજ્જ્યેષ્ઠો મધુર્નામ મહાસુરઃ ।। ૭.૬૧.
પહેલાં કૃતયુગમાં, રાજા, એક શક્તિશાળી દૈત્ય હતો, લોલાતા નો મોટો પુત્ર, તેનું નામ મધુ હતું, એ મહાસુર હતો.
બ્રહ્મણ્યશ્ચ શરણ્યશ્ચ બુદ્ધ્યા ચ પરિનિષ્ઠિતઃ । સુરૈશ્ચ પરમોદારૈઃ પ્રીતિસ્તસ્યાતુલા ઽભવત્ ।। ૭.૬૧.
તે બ્રાહ્મણપ્રેમી હતો, આશ્રયદાતા અને બુદ્ધિમાં અડગ. દેવોમાંના સર્વથી ઉદાર દેવોએ તેને અપ્રતિમ પ્રેમ આપ્યો હતો.
સ મધુર્વીર્યસમ્પન્નો ધર્મે ચ સુસમાહિતઃ । બહુવર્ષસહસ્રાણિ રુદ્રપ્રીત્યા ઽકરોત્તપઃ ।। ૭.૬૧.
મધુ મહાન બળ અને ધર્મમાં સ્થિર હતો. તેણે રુદ્રને પ્રસન્ન કરવા માટે હજારો વર્ષો સુધી તપ કર્યું.
રુદ્રઃ પ્રીતો ઽભવત્તસ્મૈ વરં દાતું યયૌ ચ સઃ । બહુમાનાચ્ચ રુદ્રેણ દત્તસ્તસ્યાદ્ભુતો વરઃ ।। ૭.૬૧.
રુદ્ર પ્રસન્ન થઈને તેને વરદાન આપવા આવ્યા અને વિશેષ માન આપીને અદ્ભુત વરદાન આપ્યું.
શૂલં શૂલાદ્વિનિષ્કૃષ્ય મહાવીર્યં મહાપ્રભમ્ । દદૌ મહાત્મા સુપ્રીતો વાક્યં ચૈતદુવાચ હ ।। ૭.૬૧.
મહાન આત્માવાળા અને પ્રસન્ન થયેલા શિવજીએ પોતાના ત્રિશૂલમાંથી તેજસ્વી અને શક્તિશાળી ત્રિશૂલ કાઢી તેને આપ્યો અને કહ્યું:
ત્વયાયમતુલો ધર્મો મત્પ્રસાદકરઃ કૃતઃ । પ્રીત્યા પરમયા યુક્તો દદામ્યાયુધમુત્તમમ્ ।। ૭.૬૧.
તમે જે અપ્રતિમ અને મને પ્રસન્ન કરનાર ધર્મકર્મ કર્યો છે, તેના બદલામાં હું તને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર આપું છું.
યાવત્સુરૈશ્ચ વિપ્રૈશ્ચ ન વિરુધ્યેર્મહાસુર । તાવચ્છૂલં તવેદં સ્યાદન્યથા નાશમેપ્યતિ ।। ૭.૬૧.
હે મહાસુર, જ્યાં સુધી તું દેવો કે બ્રાહ્મણો સામે નહિ જાય, ત્યાં સુધી આ ત્રિશૂલ તારો રહેશે; નહિ તો તે નાશ પામશે.
યશ્ચ ત્વામભિયુઞ્જીત યુદ્ધાય વિગતજ્વરઃ । તં શૂલો ભસ્મસાત્કૃત્વા પુનરેષ્યતિ તે કરમ્ ।। ૭.૬૧.
જે કોઈ નિર્ભય થઈને તારી સામે યુદ્ધ કરવા આવશે, તેને આ ત્રિશૂલ ભસ્મ કરી નાખશે અને પછી ફરી તારા હાથમાં પાછું આવશે.
એવં રુદ્રાદ્વરં લબ્ધ્વા ભૂય એવ મહાસુરઃ । પ્રણિપત્ય મહાદેવં વાક્યમેતદુવાચ હ ।। ૭.૬૧.
આ રીતે રુદ્ર પાસેથી વરદાન મેળવી, મહાસુર ફરી મહાદેવને વંદન કરીને કહ્યું:
ભગવન્મમ વંશસ્ય શૂલમેતદનુત્તમમ્ । ભવેત્તુ સતતં દેવ સુરાણામીશ્વરો હ્યસિ ।। ૭.૬૧.
પ્રભુ, આ શ્રેષ્ઠ ત્રિશૂલ હંમેશા મારા વંશમાં રહે, કેમ કે તમે દેવોના સ્વામી છો.
તં બ્રુવાણં મધું દેવઃ સર્વભૂતપતિઃ શિવઃ । પ્રત્યુવાચ મહાતેજા નૈતદેવં ભવિષ્યતિ ।। ૭.૬૧.
જ્યારે મધુએ આવું કહ્યું, ત્યારે સર્વભૂતોના સ્વામી, તેજસ્વી શિવજી બોલ્યા: 'એવું નહીં થાય.'
મા ભૂત્તે વિફલા વાણી મત્પ્રસાદકૃતા શુભા । ભવતઃ પુત્રમેકં તુ શૂલમેતદ્ભજિષ્યતે ।। ૭.૬૧.
મારા પ્રસાદથી બોલેલી તારી વાત વ્યર્થ ન જાય, પણ તારો એક જ પુત્ર આ ત્રિશૂલ ધરાવશે.