સ તાં પદ્મપલાશાક્ષીં પૂર્ણચન્દ્રનિભાનનામ્ । વરુણો વરયામાસ મૈથુનાયાપ્સરોવરામ્ ।। ૭.૫૬.
પદ્મપત્ર જેવી આંખો અને પૂર્ણચંદ્ર જેવા મુખવાળી ઉર્વશી અપ્સરાને વરુણે સહવાસ માટે પસંદ કરી.
પ્રત્યુવાચ તતઃ સા તુ વરુણં પ્રાઞ્જલિઃ સ્થિતા । મિત્રેણાહં વૃતા સાક્ષાત્પૂર્વમેવ સુરેશ્વર ।। ૭.૫૬.
પછી ઉર્વશીએ હાથ જોડીને વરુણને કહ્યું: 'દેવતાઓના સ્વામી, મારે તો પહેલાંથી જ મિત્ર દ્વારા પસંદ કરવામાં આવી ચૂકી છું.'
વરુણસ્ત્વબ્રવીદ્વાક્યં કન્દર્પશરપીડિતઃ । ઇદં તેજઃ સમુત્સ્રક્ષ્યે કુમ્ભે ઽસ્મિન્દેવનિર્મિતે ।। ૭.૫૬.
કામદેવના બાણોથી વ્યાકુળ થયેલા વરુણે કહ્યું: 'હું મારું તેજ આ દેવતાઓ દ્વારા બનાવેલા કુંભમાં મૂકી દઈશ.'
એવમુત્સૃજ્ય સુશ્રોણિ ત્વય્યહં વરવર્ણિનિ । કૃતકામો ભવિષ્યામિ યદિ નેચ્છસિ સઙ્ગમમ્ ।। ૭.૫૬.
'હે સુંદર કટિવાળી, શ્રેષ્ઠ વર્ણવાળી, જો તું સંગમ ઇચ્છતી નથી તો હું મારું કામ તને મૂકીને પૂર્ણ કરી દઈશ.'
તસ્ય તલ્લોકપાલસ્ય વરુણસ્ય સુભાષિતમ્ । ઉર્વશી પરમપ્રીતા શ્રુત્વા વાક્યમુવાચ હ ।। ૭.૫૬.
વરુણના આ સુમધુર વચનો સાંભળીને ઉર્વશી ખૂબ જ પ્રસન્ન થઈ અને તેણે કહ્યું:
કામમેતદ્ભવત્વેવં હૃદયં મે ત્વયિ સ્થિતમ્ । ભાવશ્ચાપ્યધિકસ્તુભ્યં દેહો મિત્રસ્ય તુ પ્રભો ।। ૭.૫૬.
'જેમ તારી ઈચ્છા, તેમ જ થાઓ. મારું મન તો તારી પર છે અને તારી માટે મારો ભાવ પણ વધારે છે, પણ મારું શરીર તો મિત્રનું છે, હે પ્રભુ.'
ઉર્વશ્યા એવમુક્તસ્તુ રેતસ્તન્મહદદ્ભુતમ્ । જ્વલદગ્નિશિખાપ્રખ્યં તસ્મિન્કુમ્ભે હ્યપાસૃજત્ ।। ૭.૫૬.
ઉર્વશી એ રીતે બોલતાં, વરુણે અગ્નિની જ્યોતિ જેવું અજોડ અને મહાન વીર્ય એ કુંભમાં મૂકી દીધું.
ઉર્વશી ત્વગમત્તત્ર મિત્રો વૈ યત્ર દેવતા । તાં તુ મિત્રઃ સુસઙ્ક્રમ્ય ઉર્વશીમિદમબ્રવીત્ ।। ૭.૫૬.
પછી ઉર્વશી ત્યાંથી ચાલી ગઈ, અને જ્યાં દેવતાઓ હતા ત્યાં મિત્ર આવીને ઉર્વશીના નજીક ગયો અને તેને કહ્યું:
મયા નિમન્ત્રિતા પૂર્વં કસ્માત્ત્વમવસર્જિતા । પતિમન્યં વૃતવતી તસ્માત્ત્વં દુષ્ટચારિણી ।। ૭.૫૬.
'હું તને પહેલાંથી આમંત્રિત કરી હતી, છતાં તું કેમ મને છોડીને બીજાને પતિ તરીકે પસંદ કર્યો? તેથી તું દુષ્ટ ચાલ ચલાવનારી છે.'
અનેન દુષ્કૃતેન ત્વં મત્ક્રોધકલુષીકૃતા । મનુષ્યલોકમાસ્થાય કઞ્ચિત્કાલં નિવત્સ્યસિ ।। ૭.૫૬.
'આ તારા દુષ્કર્મના કારણે, અને મારા ક્રોધથી કલુષિત થઈ, તારે થોડો સમય મનુષ્યલોકમાં રહેવું પડશે.'
બુધસ્ય પુત્રો રાજર્ષિઃ કાશીરાજઃ પુરૂરવાઃ । તમદ્ય ગચ્છ દુર્બુદ્ધે સ તે ભર્તા ભવિષ્યતિ ।। ૭.૫૬.
'હવે, હે મૂર્ખ, તું બુધપુત્ર, કાશીનો રાજા પુરૂરવાસ પાસે જા; એજ તારો પતિ બનશે.'
તતઃ સા શાપદોષેણ પુરૂરવસમભ્યગાત્ । પ્રતિયાતે પુરૂરવં બુધસ્યાત્મજમૌરસમ્ ।। ૭.૫૬.
પછી શાપના પ્રભાવથી, ઉર્વશી પુરૂરવાસ પાસે પહોંચી, જે બુધનો સાચો પુત્ર હતો.
તસ્ય જજ્ઞે તતઃ શ્રીમાનાયુઃ પુત્રો મહાબલઃ । નહુષો યસ્ય પુત્રસ્તુ બભૂવેન્દ્રસમદ્યુતિઃ ।। ૭.૫૬.
પછી તેમના ઘરેણામાંથી તેજસ્વી અને બળવાન પુત્ર આયુ જન્મ્યો, અને આયુનો પુત્ર નહુષ થયો, જે ઇન્દ્ર જેટલો તેજસ્વી હતો.
વજ્રમુત્સૃજ્ય વૃત્રાય ભ્રાન્તે ઽથ ત્રિદિવેશ્વરે । શતં વર્ષસહસ્રાણિ યેનેન્દ્રત્વં પ્રશાસિતમ્ ।। ૭.૫૬.
વજ્ર ફેંકીને વૃત્રને મારે પછી, સ્વર્ગના દેવરાજ ગભરાઈ ગયા; અને એ કાર્યથી તેણે લાખ વર્ષ સુધી ઇન્દ્રપદ સંભાળ્યું.
સા તેન શાપેન જગામ ભૂમિં તદોર્વશી ચારુદતી સુનેત્રા । બહૂનિ વર્ષાણ્યવસચ્ચ સુભ્રૂઃ શાપક્ષયાદિન્દ્રસદો યયૌ ચ ।। ૭.૫૬.
એ શાપથી ઉર્વશી ધરતી પર આવી; સુંદર દાંત, મીઠી આંખો અને સુંદર ભ્રૂવાળી ઉર્વશીએ ત્યાં ઘણા વર્ષો વિતાવ્યા અને શાપ પૂરો થતાં ફરી ઇન્દ્રલોકમાં પરત ગઈ.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ષટ્પઞ્ચાશઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહર્ષિ વાલ્મીકિ રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો છપનમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
તાં શ્રુત્વા દિવ્યસઙ્કાશાં કથામદ્ભુતદર્શનામ્ । લક્ષ્મણઃ પરમપ્રીતો રાઘવં વાક્યમબ્રવીત્ ।। ૭.૫૭.
આ દિવ્ય અને અદ્ભુત કથા સાંભળીને, લક્ષ્મણ ખૂબ આનંદિત થયા અને રાઘવને કહ્યું:
નિક્ષિપ્તદેહૌ કાકુત્સ્થ કથં તૌ દ્વિજપાર્થિવૌ । પુનર્દેહેન સંયોગં જગ્મુર્દેવસમ્મતૌ ।। ૭.૫૭.
'હે કકુત્સ્થ, એ બે બ્રાહ્મણ અને રાજાએ શરીર ત્યાગ કર્યા પછી દેવોના આશીર્વાદથી ફરી કેવી રીતે પોતાના શરીર સાથે જોડાયા?'
તસ્ય તદ્ભાષિતં શ્રુત્વા રામઃ સત્યપરાક્રમઃ । તાં કથાં કથયામાસ વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ ।। ૭.૫૭.
લક્ષ્મણના આ વચનો સાંભળીને, સત્ય અને પરાક્રમમાં અડગ રામે મહાત્મા વસિષ્ઠની કથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.
યસ્તુ કુમ્ભો રઘુશ્રેષ્ઠ તેજઃપૂર્ણો મહાત્મનોઃ । તસ્મિંસ્તેજોમયૌ વિપ્રૌ સમ્ભૂતાવૃષિસત્તમૌ ।। ૭.૫૭.
હે રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, તે મહાન આત્માઓના તેજથી ભરેલા કુંભમાંથી, તેજસ્વી અને ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા બે મહાન ઋષિઓ જન્મ્યા હતા.
પૂર્વં સમભવત્તત્ર હ્યગસ્ત્યો ભગવાનૃષિઃ । નાહં સુતસ્તવેત્યુક્ત્વા મિત્રં તસ્માદપાક્રમત્ ।। ૭.૫૭.
પહેલાં ત્યાં ભગવંત ઋષિ અગસ્ત્ય પ્રગટ થયા અને કહ્યું, 'હું તમારો પુત્ર નથી,' એમ કહી મિત્ર પાસેથી દૂર ચાલ્યા ગયા.
તદ્ધિ તેજસ્તુ મિત્રસ્ય ઉર્વસ્યાઃ પૂર્વમાહિતમ્ । તસ્મિન્સમભવત્કુમ્ભે તત્તેજો યત્ર વારુણમ્ ।। ૭.૫૭.
મિત્ર અને ઉર્વશીનું તેજ પહેલેથી જ તેમાં મૂકવામાં આવ્યું હતું; એ કુંભમાં વરુણનું તેજ પણ હતું.
કસ્યચિત્ત્વથ કાલસ્ય મિત્રાવરુણસમ્ભવઃ । વસિષ્ઠસ્તેજસા યુક્તો જજ્ઞે ઇક્ષ્વાકુદૈવતમ્ ।। ૭.૫૭.
થોડા સમય પછી, મિત્ર અને વરુણના સંયોગથી, વશિષ્ઠના તેજથી યુક્ત, ઇક્ષ્વાકુ દેવતાનો જન્મ થયો.
તમિક્ષ્વાકુર્મહાતેજા જાતમાત્રમનિન્દિતમ્ । વવ્રે પુરોધસં સૌમ્ય વંશસ્યાસ્ય ભવાય નઃ ।। ૭.૫૭.
મહાતેજસ્વી અને નિર્દોષ ઇક્ષ્વાકુએ, જન્મતાની સાથે જ, પોતાના વંશની ભલાઈ માટે પુરોહિત પસંદ કર્યો.
એવં ત્વપૂર્વદેહસ્ય વસિષ્ઠસ્ય મહાત્મનઃ । કથિતો નિર્ગમઃ સૌમ્ય નિમેઃ શૃણુ યથા ઽભવત્ ।। ૭.૫૭.
હવે, સૌમ્ય, મેં મહાત્મા વશિષ્ઠના પૂર્વ શરીરમાંથી નીકળવાની વાત કહી; હવે નિમિ વિશે પણ સાંભળ.
દૃષ્ટ્વા વિદેહં રાજાનમૃષયઃ સર્વ એવ તે । તં ચ તે યોજયામાસુર્યાગદીક્ષાં મનીષિણઃ ।। ૭.૫૭.
વિદેહ રાજાને જોઈને બધા ઋષિઓએ એકત્ર થઈને, વિદ્વાનોની રીત પ્રમાણે, તેમને યજ્ઞદીક્ષા આપી.
તં ચ દેહં નરેન્દ્રસ્ય રક્ષન્તિ સ્મ દ્વિજોત્તમાઃ । ગન્ધૈર્માલ્યૈશ્ચ વસ્ત્રૈશ્ચ પૌરભૃત્યસમન્વિતાઃ ।। ૭.૫૭.
પૌરજન અને સેવકો સાથે, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ રાજાના શરીરને સુગંધ, ફૂલો અને વસ્ત્રોથી સાચવી રાખ્યું.
તતો યજ્ઞે સમાપ્તે તુ ભૃગુસ્તત્રેદમબ્રવીત્ । આનયિષ્યામિ તે ચેતસ્તુષ્ટો ઽસ્મિ તવ પાર્થિવ ।। ૭.૫૭.
પછી, યજ્ઞ પૂર્ણ થતાં, ભૃગુએ કહ્યું: 'હું તારો મન પાછું લાવીશ, રાજા, કેમ કે હું તારા પર પ્રસન્ન છું.'
સુપ્રીતાશ્ચ સુરાઃ સર્વે નિમેશ્ચેતસ્તથાબ્રુવન્ । વરં વરય રાજર્ષે ક્વ તે ચેતો નિરૂપ્યતામ્ ।। ૭.૫૭.
બધા દેવતાઓ પણ ખૂબ પ્રસન્ન થઈને નિમિને કહ્યું: 'રાજર્ષિ, તું ઈચ્છા કર, તારો મન ક્યાં સ્થિર કરવું છે?'
એવમુક્તઃ સુરૈઃ સર્વૈર્નિમેશ્ચેતસ્તદાબ્રવીત્ । નેત્રેષુ સર્વભૂતાનાં વસેયં સુરસત્તમાઃ ।। ૭.૫૭.
બધા દેવતાઓએ પૂછતાં નિમિએ કહ્યું: 'હે શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ, હું બધા જીવોના નેત્રોમાં વસું એવી ઇચ્છા છે.'