સારથે તુરગાઞ્છીઘ્રં યોજયસ્વ રથોત્તમે । સ્વાસ્તીર્ણં રાજભવનાત્સીતાયાશ્ચાસનં કુરુ ।। ૭.૪૬.
હે રથચાલક, તું ઝડપથી ઉત્તમ ઘોડાઓને રથ સાથે જોડી દે અને રાજમહેલમાંથી સીતાજી માટે સુંદર બેઠકો તૈયાર કર.
સીતા હિ રાજવચનાદાશ્રમં પુણ્યકર્મણામ્ । મયા નેયા મહર્ષીણાં શ્રીઘ્રમાનીયતાં રથઃ ।। ૭.૪૬.
રાજાના આદેશથી મને સીતાજીને મહર્ષિઓના આશ્રમમાં લઈ જવું છે; રથ ઝડપથી લાવ.
સુમન્ત્રસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા યુક્તં પરમવાજિભિઃ । રથં સુરુચિરપ્રખ્યં સ્વાસ્તીર્ણં સુખશય્યયા ।। ૭.૪૬.
સુમંત્રએ 'જેમ કહ્યું તેમ' કહીને ઉત્તમ ઘોડાઓ જોડેલો, સુંદર અને આરામદાયક બેઠકોવાળો રથ તૈયાર કર્યો.
આનીયોવાચ સૌમિત્રિં મિત્રાણાં માનવર્ધનમ્ । રથો ઽયં સમનુપ્રાપ્તો યત્કાર્યં ક્રિયતાં પ્રભો ।। ૭.૪૬.
પછી તેણે મિત્રોને આનંદ આપનાર સૌમિત્રને કહ્યું: 'રથ આવી ગયો છે, જે કરવું હોય તે કરો, પ્રભુ.'
એવમુક્તઃ સુમન્ત્રેણ રાજવેશ્મનિ લક્ષ્મણઃ । પ્રવિશ્ય સીતામાસાદ્ય વ્યાજહાર નરર્ષભઃ ।। ૭.૪૬.
સુમંત્રના આ શબ્દો સાંભળી લક્ષ્મણે રાજમહેલમાં જઈને સીતાજી પાસે પહોંચીને વાત કરી.
ત્વયા કિલૈષ નૃપતિર્વરં વૈ યાચિતઃ પ્રભુઃ । નૃપેણ ચ પ્રતિજ્ઞાતમાજ્ઞપ્તશ્ચાશ્રમં પ્રતિ ।। ૭.૪૬.
કહે છે કે, તું રાજાને એક ઈચ્છા માંગી હતી અને રાજાએ પણ તને આશ્રમ જવાની પ્રતિજ્ઞા આપી છે.
ગઙ્ગીતીરે મયા દેવિ ઋષીણામાશ્રમાઞ્છુભાન્ । શીઘ્રં ગત્વા તુ વૈદેહિ શાસનાત્પાર્થિવસ્ય નઃ । અરણ્યે મુનિભિર્જુષ્ટે અપનેયા ભવિષ્યસિ ।। ૭.૪૬.
હે વૈદેહી, હું તને રાજાના આદેશથી ગંગાના કાંઠે મહર્ષિઓના પવિત્ર આશ્રમોમાં ઝડપથી લઈ જઈશ; તું વનમાં મુનિઓ દ્વારા સન્માન પામીને અલગ રહેશે.
એવમુક્તા તુ વૈદેહી લક્ષ્મણેન મહાત્મના । પ્રહર્ષમતુલં લેભે ગમનં ચાપ્યરોચયત્ ।। ૭.૪૬.
મહાન આત્માવાળા લક્ષ્મણના આ શબ્દો સાંભળી વૈદેહી અત્યંત આનંદિત થઈ અને જવાનું સ્વીકારી લીધું.
વાસાંસિ ચ મહાર્હાણિ રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ । ગૃહીત્વા તાનિ વૈદેહી ગમનાયોપચક્રમે ।। ૭.૪૬.
વૈદેહીએ કિંમતી વસ્ત્રો અને વિવિધ રત્નો લઈ, જવાની તૈયારી શરૂ કરી.
ઇમાનિ મુનિપત્નીનાં દાસ્યામ્યાભરણાન્હમ્ । વસ્ત્રાણિ ચ મહાર્હાણિ ધનાનિ વિવિધાનિ ચ ।। ૭.૪૬.
હું આ ઋષિપત્નીઓ માટે આભૂષણો, સુંદર વસ્ત્રો અને વિવિધ પ્રકારના ધન આપીશ.
સૌમિત્રિસ્તુ તથેત્યુક્ત્વા રથમારોપ્ય મૈથિલીમ્ । પ્રયયૌ શીઘ્રતુરગૈ રામસ્યાજ્ઞામનુસ્મરન્ ।। ૭.૪૬.
સુમિત્રાનંદન લક્ષ્મણે 'જેમ કહ્યું તેમ' કહી, મૈથિલીને રથમાં બેસાડી, રામની આજ્ઞા યાદ રાખી, ઝડપથી ઘોડાઓ સાથે રવાના થયો.
અબ્રવીચ્ચ તદા સીતા લક્ષ્મણં લક્ષ્મિવર્ધનમ્ । અશુભાનિ બહૂન્યેવ પશ્યામિ રઘુનન્દન ।। ૭.૪૬.
એ સમયે સીતાએ લક્ષ્મિવર્ધક લક્ષ્મણને કહ્યું: 'રઘુવંશી, મને ઘણા અશુભ સંકેતો દેખાય છે.'
નયનં મે સ્ફુરત્યદ્ય ગાત્રોત્કમ્પશ્ચ જાયતે । હૃદયં ચૈવ સૌમિત્રે અસ્વસ્થમિવ લક્ષયે ।। ૭.૪૬.
'આજે મારી આંખ ફફડે છે, શરીરમાં કંપન થાય છે અને, સુમિત્રાનંદન, મને હૃદય પણ અસ્વસ્થ લાગે છે.'
ઔત્સુક્યં પરમં ચાપિ અધૃતિશ્ચ પરા મમ । શૂન્યામેવ ચ પશ્યામિ પૃથિવીં પૃથુલોચન ।। ૭.૪૬.
'મને બહુ બેચેની અને અસ્થિરતા લાગે છે, વિશાળ નેત્રવાળી, અને આખી ધરતી ખાલી જેવી દેખાય છે.'
અપિ સ્વસ્તિ ભવેત્તસ્ય ભ્રાતુસ્તે ભ્રાતૃવત્સલ । શ્વશ્રૂણાં ચૈવ મે વીર સર્વાસામવિશેષતઃ ।। ૭.૪૬.
'તારા ભાઈને, ભાઈપ્રેમી, અને મારા બધા સાસુઓને, વીર, સર્વેને કલ્યાણ થાય એવી પ્રાર્થના છે.'
પુરે જનપદે ચૈવ કુશલં પ્રાણિનામપિ । ઇત્યઞ્જલિકૃતા સીતા દેવતા અભ્યયાચત ।। ૭.૪૬.
'નગર અને ગામમાં, અને બધા જીવમાં સુખ-શાંતિ રહે.' એમ કહી સીતાએ હાથ જોડીને દેવતાઓને પ્રાર્થના કરી.
લક્ષ્મણો ઽર્થં તતઃ શ્રુત્વા શિરસા વન્દ્ય મૈથિલીમ્ । શિવમિત્યબ્રવીદ્ધૃષ્ટો હૃદયેન વિશુષ્યતા ।। ૭.૪૬.
લક્ષ્મણે એના શબ્દો સાંભળી માથું ઝુકાવી માઇથિલીને વંદન કર્યું અને, હૃદય દુઃખી હોવા છતાં, ધીરજથી કહ્યું: 'શુભ થાય.'
તતો વાસમુપાગમ્ય ગોમતીતીર આશ્રમે । પ્રભાતે પુનરુત્થાય સૌમિત્રિઃ સૂતમબ્રવીત્ ।। ૭.૪૬.
પછી ગોમતીના કાંઠે આવેલા આશ્રમમાં પહોંચીને, સવાર થતા સુમિત્રાનંદને ફરી ઉઠી રથચાલકને કહ્યું.
યોજયસ્વ રથં શીઘ્રમદ્ય ભાગીરથીજલમ્ । શિરસા ધારયિષ્યામિ ત્ર્યમ્બકઃ પર્વતે યથા ।। ૭.૪૬.
'રથને જલ્દી તૈયાર કર, આજે હું ભાગીરથીની પવિત્ર નદીનું જળ માથે ધારણ કરીશ, જેમ ત્ર્યંબક પર્વત પર કર્યું હતું.'
સો ઽશ્વાન્ રજ્વાથ ચતુરો રથે યુઙ્ક્ત્વા મનોજવાન્ । આરોહસ્વેતિ વૈદેહીં સૂતઃ પ્રાઞ્જલિરબ્રવીત્ ।। ૭.૪૬.
પછી તેણે ચાર ઝડપી ઘોડાઓને રથ સાથે જોડ્યા અને રથચાલકે હાથ જોડીને વૈદેહીને કહ્યું: 'મહેરબાની કરીને રથમાં બેસો.'
સા તુ સૂતસ્ય વચનાદારુરોહ રથોત્તમમ્ । સીતા સૌમિત્રિણા સાર્ધં સુમન્ત્રેણ ચ ધીમતા ।। ૭.૪૬.
રથચાલકના કહેવા પર, સીતાએ સારા રથમાં ચડી, લક્ષ્મણ અને બુદ્ધિશાળી સુમંત્ર સાથે બેઠી.
આસસાદ વિશાલાક્ષી ગઙ્ગાં પાપવિનાશિનીમ્ । અથાર્ધદિવસં ગત્વા ભાગીરથ્યા જલાશયમ્ ।। ૭.૪૬.
વિશાળ નેત્રવાળી સીતાએ પાપ નાશક ગંગાને પ્રાપ્ત કરી; અને અડધો દિવસ પસાર કર્યા પછી ભાગીરથીનાં જળાશયે પહોંચી.
નિરીક્ષ્ય લક્ષ્મણો દીનઃ પ્રરુરોદ મહાસ્વનઃ ।। ૭.૪૬.
લક્ષ્મણ, તેને નિહાળી, દુઃખી થયો અને જોરથી રડવા લાગ્યો.
સીતા તુ પરમાયત્તા દૃષ્ટ્વા લક્ષ્મણમાતુરમ્ । ઉવાચ વાક્યં ધર્મજ્ઞા કિમિદં રુદ્યતે ત્વયા ।। ૭.૪૬.
સીતાએ, સંપૂર્ણ રીતે આધાર રાખતી, લક્ષ્મણને દુઃખી જોઈ, ધર્મજ્ઞા તરીકે કહ્યું: 'તમે આવું કેમ રડો છો?'
જાહ્નવીતીરમાસાદ્ય ચિરાભિલષિતં મમ । હર્ષકાલે કિમર્થં માં વિષાદયસિ લક્ષ્મણ ।। ૭.૪૬.
'જહ્નવીના કાંઠે, જ્યાં જવું મને બહુ દિવસથી ઇચ્છિત હતું, ત્યાં આવીને, આનંદના સમયે, લક્ષ્મણ, તમે મને દુઃખી કેમ કરો છો?'
નિત્યં ત્વં રામપાર્શ્વેષુ વર્તસે પુરુષર્ષભ । કચ્ચિદ્વિનાકૃતસ્તેન દ્વિરાત્રં શોકમાગતઃ ।। ૭.૪૬.
'તમે તો હંમેશાં રામજીની પાસે રહો છો, પુરુષશ્રેષ્ઠ; શું માત્ર બે રાતે તેમાથી વિયોગ થયો અને દુઃખમાં પડી ગયા?'
મમાપિ દયિતો રામો જીવિતાદપિ લક્ષ્મણ । ન ચાહમેવં શોચામિ મૈવં ત્વં બાલિશો ભવ ।। ૭.૪૬.
'લક્ષ્મણ, રામ તો મને જીવનથી પણ વધુ પ્રિય છે; છતાં હું આવું શોક કરતી નથી. તમે પણ બાળક જેવી વાતો ના કરો.'
તારયસ્વ ચ માં ગઙ્ગાં દર્શયસ્વ ચ તાપસાન્ । તતો મુનિભ્યો દાસ્યામિ વાંસાસ્યાભરણાનિ ચ ।। ૭.૪૬.
મને ગંગા પાર ઉતારો અને તપસ્વીઓને બતાવો; પછી હું મારે પહેરેલા ગહના અને કાંગણ મુનિઓને આપી દઈશ.
તતઃ કૃત્વા મહર્ષીણાં યથાર્હમભિવાદનમ્ । તત્ર ચૈકાં નિશામુષ્ય યાસ્યામસ્તાં પુરીં પુનઃ ।। ૭.૪૬.
પછી મહર્ષિઓને યોગ્ય રીતે વંદન કરીને, ત્યાં એક રાત વિતાવીને, આપણે ફરીથી એ શહેરમાં જઈશું.
મમાપિ પદ્મપત્રાક્ષં સિંહોરસ્કં કૃશોદરમ્ । ત્વરતે હિ મનો દ્રષ્ટું રામં રમયતાં વરમ્ ।। ૭.૪૬.
મારું મન તો કમળની પાંખડી જેવા નેત્રો ધરાવતા, સિંહ જેવી છાતી અને પાતળી કમર ધરાવતા, આનંદ આપનારા શ્રેષ્ઠ શ્રીરામને જોવા માટે ઉત્સુક છે.