સમાનસારં કાકુત્સ્થ રૌદ્રેણ ધનુષા ત્વિદમ્। તદા તુ દેવતાઃ સર્વાઃ પૃચ્છન્તિ સ્મ પિતામહમ્
હે કકુત્સ્થ, આ ધનુષ રૌદ્ર ધનુષ જેટલું જ સામર્થ્ય ધરાવે છે; ત્યારે બધા દેવોએ પિતામહને પ્રશ્ન કર્યો.
શિતિકણ્ઠસ્ય વિષ્ણોશ્ચ બલાબલનિરીક્ષયા। અભિપ્રાયં તુ વિજ્ઞાય દેવતાનાં પિતામહઃ
શિવ અને વિષ્ણુની શક્તિ અને દુર્બળતા જાણી લેવા માટે, પિતામહે દેવોના મનનો ભાવ જાણી લીધો.
વિરોધં જનયામાસ તયોઃ સત્યવતાં વરઃ। વિરોધે તુ મહદ્ યુદ્ધમભવદ્ રોમહર્ષણમ્
પિતામહે બંને સત્યવંતોમાં વિરુદ્ધતા પેદા કરી; અને એ વિરુદ્ધતામાં ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
શિતિકણ્ઠસ્ય વિષ્ણોશ્ચ પરસ્પરજયૈષિણોઃ। તદા તુ જૃમ્ભિતં શૈવં ધનુર્ભીમપરાક્રમમ્
શિવ અને વિષ્ણુ, બંને એકબીજાને જીતવા ઇચ્છતા હતા; ત્યારે ભયાનક શક્તિ ધરાવતું શૈવ ધનુષ ખેંચાયું.
હુંકારેણ મહાદેવઃ સ્તમ્ભિતોઽથ ત્રિલોચનઃ। દેવૈસ્તદા સમાગમ્ય સર્ષિસઙ્ઘઃ સચારણૈઃ
પછી મહાદેવ, ત્રણ આંખો ધરાવનાર, એક ભયંકર ગર્જનાથી થંભી ગયા. એ સમયે બધા દેવો, ઋષિગણ અને ચારણો એકત્ર થયા.
યાચિતૌ પ્રશમં તત્ર જગ્મતુસ્તૌ સુરોત્તમૌ। જૃમ્ભિતં તદ્ ધનુર્દૃષ્ટ્વા શૈવં વિષ્ણુપરાક્રમૈઃ
એ બંને શ્રેષ્ઠ દેવો, શાંતિ માટે વિનંતી થતાં, ત્યાંથી વિદાય થયા; અને વિષ્ણુની શક્તિથી ખેંચાયેલું શિવનું ધનુષ્ય જોઈને ચકિત થયા.
અધિકં મેનિરે વિષ્ણું દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તથા। ધનૂ રુદ્રસ્તુ સંક્રુદ્ધો વિદેહેષુ મહાયશાઃ
દેવો અને ઋષિગણોએ વિષ્ણુને વધુ મહાન માન્યા; પણ વિદેહોમાં મહાપ્રસિદ્ધ રુદ્ર ગુસ્સે થઈ ગયા.
દેવરાતસ્ય રાજર્ષેર્દદૌ હસ્તે સસાયકમ્। ઇદં ચ વૈષ્ણવં રામ ધનુઃ પરપુરંજયમ્
તેણે રાજર્ષિ દેવરાતને ધનુષ્ય અને તીરો સાથે આપ્યું; અને હે રામ, આ વિષ્ણુનું ધનુષ્ય દુશ્મનના શહેરોને જીતનાર છે.
ઋચીકે ભાર્ગવે પ્રાદાદ્ વિષ્ણુઃ સ ન્યાસમુત્તમમ્। ઋચીકસ્તુ મહાતેજાઃ પુત્રસ્યાપ્રતિકર્મણઃ
વિષ્ણુએ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ઋચીક ભારગવને સોંપ્યું; અને મહાતેજસ્વી ઋચીકએ એ પોતાના પુત્રને આપ્યું, જે કર્મમાં અપ્રતિમ હતો.
પિતુર્મમ દદૌ દિવ્યં જમદગ્નેર્મહાત્મનઃ। ન્યસ્તશસ્ત્રે પિતરિ મે તપોબલસમન્વિતે
મારા પિતાએ એ દિવ્ય ધનુષ્ય મહાત્મા જમદગ્નિને આપ્યું; જ્યારે મારા પિતા, તપસ્યાની શક્તિથી યુક્ત, શસ્ત્રો ત્યાગી રહ્યા હતા.
અર્જુનો વિદધે મૃત્યું પ્રાકૃતાં બુદ્ધિમાસ્થિતઃ। વધમપ્રતિરૂપં તુ પિતુઃ શ્રુત્વા સુદારુણમ્। ક્ષત્રમુત્સાદયં રોષાજ્જાતં જાતમનેકશઃ
અર્જુને સામાન્ય બુદ્ધિ અપનાવીને મૃત્યુનું કારણ બન્યો; પિતાની અત્યંત ક્રૂર અને અનુકૂળ ન હોય એવી હત્યા સાંભળી, તેણે ગુસ્સામાં વારંવાર ક્ષત્રિય વર્ગનો નાશ કર્યો.
પૃથિવીં ચાખિલાં પ્રાપ્ય કશ્યપાય મહાત્મને। યજ્ઞસ્યાન્તેઽદદં રામ દક્ષિણાં પુણ્યકર્મણે
પછી આખી ધરતી મેળવીને, મેં એ મહાત્મા કશ્યપને યજ્ઞના અંતે દાનરૂપે આપી, હે રામ, પુણ્ય કર્મ માટે એ દક્ષિણાની રીતે આપી.
દત્ત્વા મહેન્દ્રનિલયસ્તપોબલસમન્વિતઃ। શ્રુત્વા તુ ધનુષો ભેદં તતોઽહં દ્રુતમાગતઃ
એ આપીને, હું મહેન્દ્ર પર્વત પર તપસ્યાની શક્તિથી યુક્ત રહી રહ્યો હતો; પણ ધનુષ્ય તૂટ્યાનું સાંભળતાં જ, હું તરત અહીં આવી ગયો.
તદેવં વૈષ્ણવં રામ પિતૃપૈતામહં મહત્। ક્ષત્રધર્મં પુરસ્કૃત્ય ગૃહ્ણીષ્વ ધનુરુત્તમમ્
હે રામ, આ વિષ્ણુનું મહાન ધનુષ્ય પિતૃ-પિતામહોથી મળ્યું છે; ક્ષત્રિય ધર્મનું પાલન કરીને, આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય સ્વીકાર.
યોજયસ્વ ધનુઃશ્રેષ્ઠે શરં પરપુરંજયમ્। યદિ શક્તોઽસિ કાકુત્સ્થ દ્વન્દ્વં દાસ્યામિ તે તતઃ
આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યમાં દુશ્મનને જીતનાર તીર ચડાવ; જો તું સમર્થ છે, હે કાકુત્સ્થ, તો પછી હું તને દ્વંદ્વ યુદ્ધ આપીશ.
thumb|ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, આ શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો છોતેરમો અધ્યાય છે.
શ્રુત્વા તુ જામદગ્ન્યસ્ય વાક્યં દાશરથિસ્તદા। ગૌરવાદ્યન્ત્રિતકથઃ પિતૂ રામમથાબ્રવીત્
પછી, જામદગ્નિના શબ્દો સાંભળ્યા પછી, દશરથપુત્ર રામ, માન આપીને, પહેલા પિતાને અને પછી રામને બોલ્યા.
કૃતવાનસિ યત્ કર્મ શ્રુતવાનસ્મિ ભાર્ગવ। અનુરુધ્યામહે બ્રહ્મન્ પિતુરાનૃણ્યમાસ્થિતઃ
ભારગવ, તું જે કર્મ કર્યું છે એ મેં સાંભળ્યું છે; હે બ્રાહ્મણ, અમે તને માન આપીએ છીએ, કારણ કે તું પિતાનું ઋણ ચૂકવી દીધું છે.
વીર્યહીનમિવાશક્તં ક્ષત્રધર્મેણ ભાર્ગવ। અવજાનાસિ મે તેજઃ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્
ભારગવ, તું મને બળહીન અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં અસમર્થ માને છે; આજે મારા પરાક્રમને જોઈ લે.
ઇત્યુક્ત્વા રાઘવઃ ક્રુદ્ધો ભાર્ગવસ્ય વરાયુધમ્। શરં ચ પ્રતિજગ્રાહ હસ્તાલ્લઘુપરાક્રમઃ
આ રીતે કહીને, રાઘવ ગુસ્સામાં ભારગવનું મહાશસ્ત્ર અને તીર હાથમાં ઝડપી લીધું, અને ઝડપથી તૈયાર થયો.
આરોપ્ય સ ધનૂ રામઃ શરં સજ્યં ચકાર હ। જામદગ્ન્યં તતો રામં રામઃ ક્રુદ્ધોઽબ્રવીદિદમ્
રામે ધનુષ્ય ચડાવીને તીર તૈયાર કર્યો; પછી ગુસ્સામાં રામે જામદગ્નિને કહ્યું.
બ્રાહ્મણોઽસીતિ પૂજ્યો મે વિશ્વામિત્રકૃતેન ચ। તસ્માચ્છક્તો ન તે રામ મોક્તું પ્રાણહરં શરમ્
તું બ્રાહ્મણ છે અને મારા માટે પૂજ્ય છે, જેમ કે વિશ્વામિત્ર પણ છે; તેથી, હે રામ, હું તારા પર પ્રાણહરણ કરનાર તીર છોડવામાં અસમર્થ છું.
ઇમાં વા ત્વદ્ગતિં રામ તપોબલસમર્જિતાન્। લોકાનપ્રતિમાન્ વાપિ હનિષ્યામીતિ મે મતિઃ
હે રામ, હવે તો હું તારી આ માર્ગને નાશ કરી દઈશ, અથવા તપસ્યાના બળે મેળવેલા, અનન્ય એવા લોકોએ પણ વિનાશ કરી દઈશ—મારો એવો દૃઢ સંકલ્પ છે.
ન હ્યયં વૈષ્ણવો દિવ્યઃ શરઃ પરપુરંજયઃ। મોઘઃ પતતિ વીર્યેણ બલદર્પવિનાશનઃ
હે શત્રુઓના વિજેતા, આ દિવ્ય અને વૈષ્ણવ બાણ ક્યારેય વ્યર્થ નથી જતું; એના બળથી તે શક્તિના અભિમાનને નાશ કરી નાખે છે.
વરાયુધધરં રામં દ્રષ્ટું સર્ષિગણાઃ સુરાઃ। પિતામહં પુરસ્કૃત્ય સમેતાસ્તત્ર સર્વશઃ
શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર ધારણ કરનાર રામને જોવા માટે બધા દેવતાઓ અને ઋષિગણો, બ્રહ્માજીને આગળ રાખીને, ત્યાં સંપૂર્ણ રીતે એકત્ર થયા.
ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ સિદ્ધચારણકિન્નરાઃ। યક્ષરાક્ષસનાગાશ્ચ તદ્ દ્રષ્ટું મહદદ્ભુતમ્
ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સિદ્ધો, ચારણો, કિન્નરો, યક્ષો, રાક્ષસો અને નાગો પણ એ મહાન અને અદ્ભુત દૃશ્ય જોવા માટે એકઠા થયા.
જડીકૃતે તદા લોકે રામે વરધનુર્ધરે। નિર્વીર્યો જામદગ્ન્યોઽસૌ રામો રામમુદૈક્ષત
જ્યારે રામે શ્રેષ્ઠ ધનુષ ધારણ કર્યું ત્યારે આખું જગત સ્થિર થઈ ગયું; ત્યારે જામદગ્ન્ય શક્તિવિહીન બનીને આનંદભર્યા દૃષ્ટિએ રામને જોઈ રહ્યો.
તેજોભિર્ગતવીર્યત્વાજ્જામદગ્ન્યો જડીકૃતઃ। રામં કમલપત્રાક્ષં મન્દં મન્દમુવાચ હ
રામના તેજથી પોતાની શક્તિ ગુમાવેલા જામદગ્ન્ય સ્થિર થઈ ગયા અને કમળની પાંખ જેવી આંખો ધરાવતા રામને ધીરે ધીરે કહ્યું.
કાશ્યપાય મયા દત્તા યદા પૂર્વં વસુંધરા। વિષયે મે ન વસ્તવ્યમિતિ માં કાશ્યપોઽબ્રવીત્
કેટલાય વર્ષો પહેલાં મેં કાશ્યપને ધરતી આપી હતી; ત્યારે કાશ્યપે મને કહ્યું હતું કે, હવે તું પોતાના પ્રદેશમાં વસવું નહીં.
સોઽહં ગુરુવચઃ કુર્વન્ પૃથિવ્યાં ન વસે નિશામ્। તદાપ્રભૃતિ કાકુત્સ્થ કૃતા મે કાશ્યપસ્ય હ
હું ગુરુના આદેશનું પાલન કરીને રાત્રે ધરતી પર રહેતો નથી; એ સમયથી, હે કાકુત્સ્થ, મેં કાશ્યપનું વચન પાળ્યું છે.