ગમ્યતામિતિ ચોવાચ આગચ્છ ત્વં સ્મરે યદા । સિદ્ધાનાં ચ ગતૌ સૌમ્ય મા વિષાદેન યોજય । પ્રતિઘાતશ્ચ તે મા ભૂદ્યથેષ્ટં ગચ્છતો દિશઃ ।। ૭.૪૧.
રામે કહ્યું: 'તારે જ્યારે ઇચ્છા હોય ત્યારે જા અને જ્યારે યાદ કરું ત્યારે આવી જા; હે સૌમ્ય, સિદ્ધોનું વહન કરતાં મનમાં કોઈ દુઃખ રાખીશ નહીં અને તારે જ્યાં ઇચ્છા હોય ત્યાં નિરોધ વિના જા.'
એવમસ્ત્વિતિ રામેણ પૂજયિત્વા વિસર્જિતમ્ । અભિપ્રેતાં દિશં તસ્માત્પ્રાયાત્તત્પુષ્પકં તદા ।। ૭.૪૧.
આ રીતે રામે પૂજન કરીને વિદાય આપ્યા પછી, પુષ્પક પોતાની ઈચ્છિત દિશામાં ચાલ્યો ગયો.
એવમન્તર્હિતે તસ્મિન્પુષ્પકે સુકૃતાત્મનિ । ભરતઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમુવાચ રઘુનન્દનમ્ ।। ૭.૪૧.
પુષ્પક વિમાન અદૃશ્ય થઈ ગયું ત્યારે, ભરતે હાથ જોડીને રઘુનંદન રામને કહ્યું.
વિવિધાત્મનિ દૃશ્યન્તે ત્વયિ વીર પ્રશાસતિ । અમાનુષાણાં સત્ત્વાનાં વ્યાહૃતાનિ મુહુર્મુહુઃ ।। ૭.૪૧.
હે વીર, તમારી રાજમાં અનેક અદ્ભુત ઘટનાઓ જોવા મળે છે; અવારનવાર અમાનુષ પ્રાણીઓના અવાજો સંભળાય છે.
અનામયશ્ચ સત્વાનાં સાગ્રો માસો ગતો હ્યયમ્ । જીર્ણાનામપિ સત્ત્વાનાં મૃત્યુર્નાયાતિ રાઘવ ।। ૭.૪૧.
હવે પૂર્ણ ચાંદનીવાળો એક મહિનો વીતી ગયો છે, પણ કોઈ પ્રાણી બીમાર નથી; હે રાઘવ, વૃદ્ધોને પણ મૃત્યુ આવતું નથી.
અરોગપ્રસવા નાર્યો વપુષ્મન્તો હિ માનવાઃ । હર્ષશ્ચાભ્યધિકો રાજઞ્જનસ્ય પુરવાસિનઃ ।। ૭.૪૧.
સ્ત્રીઓ આરોગ્યથી સંતાનને જન્મ આપે છે, પુરુષો બળવાન અને સુંદર છે, અને શહેરના લોકોમાં આનંદ ઘણો વધ્યો છે, હે રાજા.
કાલે વર્ષતિ પર્જન્યઃ પાતયન્નમૃતં પયઃ । વાતાશ્ચાપિ પ્રવાન્ત્યેતે સ્પર્શયુક્તાઃ સુખાઃ શિવાઃ ।। ૭.૪૧.
સમયસર મેઘો વરસાદ વરસાવે છે, જે અમૃત સમાન પાણી ધરાવે છે; પવન પણ સુખદ અને શુભ સ્પર્શવાળો ધીમે ધીમે વરે છે.
ઈદૃશો ઽનશ્વરો રાજા ભવેદિતિ નરેશ્વરઃ । કથયન્તિ પુરે રાજન્પૌરજાનપદાસ્તથા ।। ૭.૪૧.
હે રાજા, શહેર અને ગામના લોકો કહે છે કે, 'એવો અમર રાજા હંમેશા રાજ કરે.'
એતા વાચઃ સુમધુરા ભરતેન સમીરિતાઃ । શ્રુત્વા રામો મુદા યુક્તો બભૂવ નૃપસત્તમઃ ।। ૭.૪૧.
ભરતે જે મનોહર અને મીઠા શબ્દો કહ્યા, તે સાંભળી શ્રેષ્ઠ રાજા શ્રીરામ આનંદથી ભરાઈ ગયા.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે એકચત્વારિંશઃ સર્ગઃ
આ રીતે મહાન ઋષિ વાલ્મીકી રચિત પવિત્ર રામાયણના ઉત્તરકાંડનો એકચાલીસમો સર્ગ પૂર્ણ થાય છે.
સ વિસૃજ્ય તતો રામઃ પુષ્પકં હેમભૂષિતમ્ । પ્રવિવેશ મહાબાહુરશોકવનિકાં તદા ।। ૭.૪૨.
પછી શ્રીરામે સુવર્ણથી શોભાયમાન પુષ્પક વિમાનને વિદાય આપી, પોતાના બળથી આશોકવટિકા માં પ્રવેશ કર્યો.
ચન્દનાગુરુચૂતૈશ્ચ તુઙ્ગકાલેયકૈરપિ । દેવદારુવનૈશ્ચાપિ સમન્તાદુપશોભિતામ્ ।। ૭.૪૨.
આ વન ચંદન, અગરુ, કેરી, ઊંચા કાલેય વૃક્ષો અને દિવ્ય દેવદારોના જંગલોથી ચારેય બાજુથી શોભાયમાન હતું.
ચમ્પકાશોકપુન્નાગમધૂકપનસાસનૈઃ । શોભિતાં પારિજાતૈશ્ચ વિધૂમજ્વલનપ્રભૈઃ ।। ૭.૪૨.
આ વન ચંપા, આશોક, પુન્નાગ, મધૂક, ફણસ, સાળ અને ધૂમરહિત અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતા પારિજાત વૃક્ષોથી શોભાયમાન હતું.
લોધ્રનીપાર્જુનૈર્નાગૈઃ સપ્તપર્ણાતિમુક્તકૈઃ । મન્દારકદલીગુલ્મલતાજાલસમાવૃતામ્ ।। ૭.૪૨.
લોધ્ર, નીપ, અર્જુન, નાગ, સપ્તપર્ણ, અતિમુક્તક અને મંદાર, કદળી તથા વિવિધ લતાવાળી ઝાડીઓથી આ વન ઢંકાયેલું હતું.
પ્રિયઙ્ગુભિઃ કદમ્બૈશ્ચ તથા ચ વકુલૈરપિ । જમ્બૂભિર્દાડિમૈશ્ચૈવ કોવિદારૈશ્ચ શોભિતામ્ ।। ૭.૪૨.
પ્રિયંગુ, કદમ્બ, વકુલ, જામુ, દાડમ અને કોવિદારોના વૃક્ષોથી આ વન શોભાયમાન હતું.
સર્વદા કુસુમૈ રમ્યૈઃ ફલવદ્ભિર્મનોરમૈઃ । દિવ્યગન્ધરસોપેતૈસ્તરુણાઙ્કુરપલ્લવૈઃ ।। ૭.૪૨.
હંમેશા આ વન મનોહર ફૂલો, રસાળ ફળો અને દિવ્ય સુગંધ તથા સ્વાદવાળા કૂંપળો અને કળીઓથી શોભાયમાન હતું.
તથૈવ તરુભિર્દિવ્યૈઃ શિલ્પિભિઃ પરિકલ્પિતૈઃ । ચારુપલ્લવપુષ્પાઢ્યૈર્મત્તભ્રમરસઙ્કુલૈઃ ।। ૭.૪૨.
એ જ રીતે, કળાકૃતિથી બનેલા દિવ્ય વૃક્ષો, સુંદર પાંદડા અને ફૂલો, તથા મધમસ્ત ભમરોની ગૂંજથી આ વન ભરેલું હતું.
કોકિલૈર્ભૃઙ્ગરાજૈશ્ચ નાનાવર્ણૈશ્ચ પક્ષિભિઃ । શોભિતાં શતશશ્ચિત્રાં ચૂતવૃક્ષાવતંસકૈઃ ।। ૭.૪૨.
કોકિલા, ભૃંગરાજ અને અનેક રંગીન પક્ષીઓ તથા શતાબ્દી કેરીના ઝાડોથી આ વન અલંકૃત હતું.
શાતકુમ્ભનિભાઃ કેચિત્કેચિદગ્નિશિખોપમાઃ । નીલાઞ્જનનિભાશ્ચાન્યે ભાન્તિ તત્રત્યપાદપાઃ ।। ૭.૪૨.
કેટલાક વૃક્ષો ચમકતા સોનાની જેમ, કેટલાક અગ્નિની જ્વાળા જેવા, તો કેટલાક કાજળ જેવા ઘેરા કાળા રંગના દેખાતા હતા.
સુરભીણિ ચ પુષ્પાણિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ । દીર્ઘિકા વિવિધાકારાઃ પૂર્ણાઃ પરમવારિણા ।। ૭.૪૨.
ત્યાં સુગંધિત ફૂલો, વિવિધ માળાઓ અને અનેક આકારની તળાવો, જે શુદ્ધ જળથી ભરપૂર છે, જોવા મળે છે.
માણિક્યકૃતસોપાનાઃ સ્ફાટિકાન્તરકુટ્ટિમાઃ । ફુલ્લપદ્મોત્પલવનાશ્ચક્રવાકોપશોભિતાઃ ।। ૭.૪૨.
માણિક્યના પગથિયા, સ્ફટિકથી બનેલા ફરસાણ, ફૂલેલા કમળ અને નીલોત્પલના વન તથા ચક્રવાક પક્ષીઓથી આ તળાવો શોભાયમાન હતા.
દાત્યૂહશુકસઙ્ઘુષ્ટા હંસસારસનાદિતાઃ । તરુભિઃ પુષ્પવદ્ભિશ્ચ તીરજૈરુપશોભિતાઃ ।। ૭.૪૨.
દાત્યૂહ અને પોપટના અવાજોથી ગૂંજતી, હંસ અને સારસના રણકારથી ભરપૂર, અને કાંઠે ફૂલોથી લદાયેલા વૃક્ષોથી શોભાયમાન એવી નદીઓ હતી.
પ્રાકારૈર્વિવિધાકારૈઃ શોભિતાશ્ચ શિલાતલૈઃ । તત્રૈવ ચ વનોદ્દેશે વૈડૂર્યમણિસન્નિભૈઃ ।। ૭.૪૨.
વિવિધ આકારના કોટ અને પથ્થરના ચબુતરાઓથી શોભાયમાન, અને એ જ વનપ્રદેશમાં વૈડૂર્યમણિ જેવી ઝળહળતી પથ્થરપટ્ટીઓથી સજ્જ હતી.
શાદ્વલૈઃ પરમોપેતાં પુષ્પિતદ્રુમકાનનામ્ । તત્ર સઙ્ઘર્ષજાતાનાં વૃક્ષાણાં પુષ્પશાલિનામ્ ।। ૭.૪૨.
અતિ સુંદર લીલાછમ ઘાસ અને ફૂલોથી ભરેલા વૃક્ષોના વનથી ભરપૂર, જ્યાં વૃક્ષો પરથી પડેલા ફૂલો જમીનને ઢાંકી લેતા હતા.
પ્રસ્તરાઃ પુષ્પશબલા નભસ્તારાગણૈરિવ । નન્દનં હિ યથેન્દ્રસ્ય બ્રાહ્મં ચૈત્રરથં યથા । તથાભૂતં હિ રામસ્ય કાનનં સન્નિવેશનમ્ ।। ૭.૪૨.
પથ્થરના ચબુતરાઓ ફૂલોની છાંટથી એવા દેખાતા કે જાણે આકાશમાં તારાઓની ટોળકી હોય; એ રામનું વન નિવાસ તો ઈન્દ્રના નંદનવન કે બ્રહ્માના ચૈત્રરથ જેવું જ મનોહર હતું.
બહ્વાસનગૃહોપેતાં લતાગૃહસમાવૃતામ્ । અશોકવનિકાં સ્ફીતાં પ્રવિશ્ય રઘુનન્દનઃ ।। ૭.૪૨.
ઘણા બેઠકા અને લતાવાળી કુંજોથી ઘેરાયેલી, સમૃદ્ધ અશોકવટિકામાં રઘુકુલના આનંદ રૂપ રામ પ્રવેશ્યા.
આસને ચ શુભાકારે પુષ્પપ્રકરભૂષિતે । કુશાસ્તરણસંસ્તીર્ણે રામઃ સન્નિષસાદ હ ।। ૭.૪૨.
ફૂલોની ઢગલીઓથી શોભાયમાન અને કુશ ઘાસથી વિછાયેલું સુંદર આસન જોઈ રામ ત્યાં બેસી ગયા.
સીતામાદાયં હસ્તેન મધુમૈરેયકં શુચિ । પાયયામાસ કાકુત્સ્થઃ શચીમિવ પુરન્દરઃ ।। ૭.૪૨.
રામે સીતાનો હાથ પકડી, શુદ્ધ મધમિશ્રિત મદ પીવડાવ્યું, જેમ ઈન્દ્રે શચીને પીવડાવતું હોય એમ.
માંસાનિ ચ સમૃષ્ટાનિ ફલાનિ વિવિધાનિ ચ । રામસ્યાભ્યવહારાર્થં કિઙ્કરાસ્તૂર્ણમાહરન્ ।। ૭.૪૨.
રામના ભોજન માટે સેવકો ઝડપથી સારી રીતે શેકેલું માંસ અને વિવિધ ફળો લઈ આવ્યા.
ઉપાનૃત્યંશ્ચ રાજાનં નૃત્યગીતવિશારદાઃ । બાલાશ્ચ રૂપવત્યશ્ચ સ્ત્રિયઃ પાનવશાનુગાઃ ।। ૭.૪૨.
નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ, સુંદર યુવાન સ્ત્રીઓ, પાનના આનંદમાં મગ્ન, રાજા સામે નૃત્ય કરવા લાગી.