તદહં તે બલં દૃષ્ટ્વા ધનુષોઽપ્યસ્ય પૂરણે। દ્વન્દ્વયુદ્ધં પ્રદાસ્યામિ વીર્યશ્લાઘ્યમહં તવ
જ્યારે હું તારી આ ધનુષ ચઢાવવાની શક્તિ જોઈશ, ત્યારે હું તને યુદ્ધ માટે આમંત્રિત કરીશ, કેમ કે હું તારા પરાક્રમની કસોટી કરવા માંગું છું.
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા રાજા દશરથસ્તદા। વિષણ્ણવદનો દીનઃ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યમબ્રવીત્
એમ સાંભળીને રાજા દશરથનું ચહેરું ઉતરેલું અને દુઃખી થયું, તેણે હાથ જોડીને કહ્યું:
ક્ષત્રરોષાત્ પ્રશાન્તસ્ત્વં બ્રાહ્મણશ્ચ મહાતપાઃ। બાલાનાં મમ પુત્રાણામભયં દાતુમર્હસિ
તમે ક્ષત્રિય ક્રોધથી શાંત થઈ ગયા છો અને મહાન તપસ્વી બ્રાહ્મણ છો, તો મારા નાના પુત્રોને સુરક્ષા આપવી તમારી ફરજ છે.
ભાર્ગવાણાં કુલે જાતઃ સ્વાધ્યાયવ્રતશાલિનામ્। સહસ્રાક્ષે પ્રતિજ્ઞાય શસ્ત્રં પ્રક્ષિપ્તવાનસિ
તમે ભર્ગવ વંશમાં જન્મેલા છો, સ્વાધ્યાય અને વ્રત પાળતા છો, અને ઇન્દ્ર સામે પ્રતિજ્ઞા કરીને શસ્ત્રો ત્યાગી દીધા છે.
સ ત્વં ધર્મપરો ભૂત્વા કશ્યપાય વસુંધરામ્। દત્ત્વા વનમુપાગમ્ય મહેન્દ્રકૃતકેતનઃ
તમે ધર્મમાં સ્થિર થઈ, કશ્યપને ધરતી આપી અને પછી મહેન્દ્ર પર વનવાસ માટે ગયા.
મમ સર્વવિનાશાય સમ્પ્રાપ્તસ્ત્વં મહામુને। ન ચૈકસ્મિન્ હતે રામે સર્વે જીવામહે વયમ્
હે મહામુનિ, તમે અમારા સર્વનાશ માટે આવ્યા છો; જો માત્ર રામનો વિનાશ થાય તો પણ અમે કોઈ જીવતા રહી શકીશું નહીં.
બ્રુવત્યેવં દશરથે જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્। અનાદૃત્ય તુ તદ્વાક્યં રામમેવાભ્યભાષત
દશરથ એમ બોલી રહ્યા હતા ત્યારે જામદગ્ન્યે તેમના શબ્દો અવગણ્યા અને માત્ર રામને જ સંબોધ્યા.
ઇમે દ્વે ધનુષી શ્રેષ્ઠે દિવ્યે લોકાભિપૂજિતે। દૃઢે બલવતી મુખ્યે સુકૃતે વિશ્વકર્મણા
અહીં બે ઉત્તમ અને દિવ્ય ધનુષ છે, જેને સમગ્ર લોક પૂજે છે; બંને મજબૂત, શક્તિશાળી અને વિશ્વકર્માએ સુંદર રીતે બનાવેલા છે.
અનુસૃષ્ટં સુરૈરેકં ત્ર્યમ્બકાય યુયુત્સવે। ત્રિપુરઘ્નં નરશ્રેષ્ઠ ભગ્નં કાકુત્સ્થ યત્ત્વયા
એમામાંનું એક ધનુષ દેવોએ યુદ્ધ માટે ત્રયંબકને આપ્યું હતું, અને હે કકુત્સ્થ, તું જ એ ત્રિપુરવિનાશક ધનુષ તોડી નાખ્યું છે.
ઇદં દ્વિતીયં દુર્ધર્ષં વિષ્ણોર્દત્તં સુરોત્તમૈઃ। તદિદં વૈષ્ણવં રામ ધનુઃ પરપુરંજયમ્
આ બીજું અપરાજેય ધનુષ શ્રેષ્ઠ દેવોએ વિષ્ણુને આપ્યું હતું; હે રામ, આ વૈષ્ણવ ધનુષ છે, જે દુશ્મનના શહેરો જીતે છે.
સમાનસારં કાકુત્સ્થ રૌદ્રેણ ધનુષા ત્વિદમ્। તદા તુ દેવતાઃ સર્વાઃ પૃચ્છન્તિ સ્મ પિતામહમ્
હે કકુત્સ્થ, આ ધનુષ રૌદ્ર ધનુષ જેટલું જ સામર્થ્ય ધરાવે છે; ત્યારે બધા દેવોએ પિતામહને પ્રશ્ન કર્યો.
શિતિકણ્ઠસ્ય વિષ્ણોશ્ચ બલાબલનિરીક્ષયા। અભિપ્રાયં તુ વિજ્ઞાય દેવતાનાં પિતામહઃ
શિવ અને વિષ્ણુની શક્તિ અને દુર્બળતા જાણી લેવા માટે, પિતામહે દેવોના મનનો ભાવ જાણી લીધો.
વિરોધં જનયામાસ તયોઃ સત્યવતાં વરઃ। વિરોધે તુ મહદ્ યુદ્ધમભવદ્ રોમહર્ષણમ્
પિતામહે બંને સત્યવંતોમાં વિરુદ્ધતા પેદા કરી; અને એ વિરુદ્ધતામાં ભયાનક અને રોમાંચક યુદ્ધ થયું.
શિતિકણ્ઠસ્ય વિષ્ણોશ્ચ પરસ્પરજયૈષિણોઃ। તદા તુ જૃમ્ભિતં શૈવં ધનુર્ભીમપરાક્રમમ્
શિવ અને વિષ્ણુ, બંને એકબીજાને જીતવા ઇચ્છતા હતા; ત્યારે ભયાનક શક્તિ ધરાવતું શૈવ ધનુષ ખેંચાયું.
હુંકારેણ મહાદેવઃ સ્તમ્ભિતોઽથ ત્રિલોચનઃ। દેવૈસ્તદા સમાગમ્ય સર્ષિસઙ્ઘઃ સચારણૈઃ
પછી મહાદેવ, ત્રણ આંખો ધરાવનાર, એક ભયંકર ગર્જનાથી થંભી ગયા. એ સમયે બધા દેવો, ઋષિગણ અને ચારણો એકત્ર થયા.
યાચિતૌ પ્રશમં તત્ર જગ્મતુસ્તૌ સુરોત્તમૌ। જૃમ્ભિતં તદ્ ધનુર્દૃષ્ટ્વા શૈવં વિષ્ણુપરાક્રમૈઃ
એ બંને શ્રેષ્ઠ દેવો, શાંતિ માટે વિનંતી થતાં, ત્યાંથી વિદાય થયા; અને વિષ્ણુની શક્તિથી ખેંચાયેલું શિવનું ધનુષ્ય જોઈને ચકિત થયા.
અધિકં મેનિરે વિષ્ણું દેવાઃ સર્ષિગણાસ્તથા। ધનૂ રુદ્રસ્તુ સંક્રુદ્ધો વિદેહેષુ મહાયશાઃ
દેવો અને ઋષિગણોએ વિષ્ણુને વધુ મહાન માન્યા; પણ વિદેહોમાં મહાપ્રસિદ્ધ રુદ્ર ગુસ્સે થઈ ગયા.
દેવરાતસ્ય રાજર્ષેર્દદૌ હસ્તે સસાયકમ્। ઇદં ચ વૈષ્ણવં રામ ધનુઃ પરપુરંજયમ્
તેણે રાજર્ષિ દેવરાતને ધનુષ્ય અને તીરો સાથે આપ્યું; અને હે રામ, આ વિષ્ણુનું ધનુષ્ય દુશ્મનના શહેરોને જીતનાર છે.
ઋચીકે ભાર્ગવે પ્રાદાદ્ વિષ્ણુઃ સ ન્યાસમુત્તમમ્। ઋચીકસ્તુ મહાતેજાઃ પુત્રસ્યાપ્રતિકર્મણઃ
વિષ્ણુએ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય ઋચીક ભારગવને સોંપ્યું; અને મહાતેજસ્વી ઋચીકએ એ પોતાના પુત્રને આપ્યું, જે કર્મમાં અપ્રતિમ હતો.
પિતુર્મમ દદૌ દિવ્યં જમદગ્નેર્મહાત્મનઃ। ન્યસ્તશસ્ત્રે પિતરિ મે તપોબલસમન્વિતે
મારા પિતાએ એ દિવ્ય ધનુષ્ય મહાત્મા જમદગ્નિને આપ્યું; જ્યારે મારા પિતા, તપસ્યાની શક્તિથી યુક્ત, શસ્ત્રો ત્યાગી રહ્યા હતા.
અર્જુનો વિદધે મૃત્યું પ્રાકૃતાં બુદ્ધિમાસ્થિતઃ। વધમપ્રતિરૂપં તુ પિતુઃ શ્રુત્વા સુદારુણમ્। ક્ષત્રમુત્સાદયં રોષાજ્જાતં જાતમનેકશઃ
અર્જુને સામાન્ય બુદ્ધિ અપનાવીને મૃત્યુનું કારણ બન્યો; પિતાની અત્યંત ક્રૂર અને અનુકૂળ ન હોય એવી હત્યા સાંભળી, તેણે ગુસ્સામાં વારંવાર ક્ષત્રિય વર્ગનો નાશ કર્યો.
પૃથિવીં ચાખિલાં પ્રાપ્ય કશ્યપાય મહાત્મને। યજ્ઞસ્યાન્તેઽદદં રામ દક્ષિણાં પુણ્યકર્મણે
પછી આખી ધરતી મેળવીને, મેં એ મહાત્મા કશ્યપને યજ્ઞના અંતે દાનરૂપે આપી, હે રામ, પુણ્ય કર્મ માટે એ દક્ષિણાની રીતે આપી.
દત્ત્વા મહેન્દ્રનિલયસ્તપોબલસમન્વિતઃ। શ્રુત્વા તુ ધનુષો ભેદં તતોઽહં દ્રુતમાગતઃ
એ આપીને, હું મહેન્દ્ર પર્વત પર તપસ્યાની શક્તિથી યુક્ત રહી રહ્યો હતો; પણ ધનુષ્ય તૂટ્યાનું સાંભળતાં જ, હું તરત અહીં આવી ગયો.
તદેવં વૈષ્ણવં રામ પિતૃપૈતામહં મહત્। ક્ષત્રધર્મં પુરસ્કૃત્ય ગૃહ્ણીષ્વ ધનુરુત્તમમ્
હે રામ, આ વિષ્ણુનું મહાન ધનુષ્ય પિતૃ-પિતામહોથી મળ્યું છે; ક્ષત્રિય ધર્મનું પાલન કરીને, આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય સ્વીકાર.
યોજયસ્વ ધનુઃશ્રેષ્ઠે શરં પરપુરંજયમ્। યદિ શક્તોઽસિ કાકુત્સ્થ દ્વન્દ્વં દાસ્યામિ તે તતઃ
આ શ્રેષ્ઠ ધનુષ્યમાં દુશ્મનને જીતનાર તીર ચડાવ; જો તું સમર્થ છે, હે કાકુત્સ્થ, તો પછી હું તને દ્વંદ્વ યુદ્ધ આપીશ.
thumb|ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ષટ્સપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, આ શ્રીમદ્વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો છોતેરમો અધ્યાય છે.
શ્રુત્વા તુ જામદગ્ન્યસ્ય વાક્યં દાશરથિસ્તદા। ગૌરવાદ્યન્ત્રિતકથઃ પિતૂ રામમથાબ્રવીત્
પછી, જામદગ્નિના શબ્દો સાંભળ્યા પછી, દશરથપુત્ર રામ, માન આપીને, પહેલા પિતાને અને પછી રામને બોલ્યા.
કૃતવાનસિ યત્ કર્મ શ્રુતવાનસ્મિ ભાર્ગવ। અનુરુધ્યામહે બ્રહ્મન્ પિતુરાનૃણ્યમાસ્થિતઃ
ભારગવ, તું જે કર્મ કર્યું છે એ મેં સાંભળ્યું છે; હે બ્રાહ્મણ, અમે તને માન આપીએ છીએ, કારણ કે તું પિતાનું ઋણ ચૂકવી દીધું છે.
વીર્યહીનમિવાશક્તં ક્ષત્રધર્મેણ ભાર્ગવ। અવજાનાસિ મે તેજઃ પશ્ય મેઽદ્ય પરાક્રમમ્
ભારગવ, તું મને બળહીન અને ક્ષત્રિય ધર્મમાં અસમર્થ માને છે; આજે મારા પરાક્રમને જોઈ લે.
ઇત્યુક્ત્વા રાઘવઃ ક્રુદ્ધો ભાર્ગવસ્ય વરાયુધમ્। શરં ચ પ્રતિજગ્રાહ હસ્તાલ્લઘુપરાક્રમઃ
આ રીતે કહીને, રાઘવ ગુસ્સામાં ભારગવનું મહાશસ્ત્ર અને તીર હાથમાં ઝડપી લીધું, અને ઝડપથી તૈયાર થયો.