યેષાં સ સગરો નામ સાગરો યેન ખાનિતઃ । ષષ્ટિપુત્રસહસ્રાણિ યં યાન્તં પર્યવારયન્ ॥૧-૫-
એમાં સગર નામનો રાજા હતો, જેણે સાગર ખોદ્યો; એની સાથે સાઠ હજાર પુત્રો હતા, જે એને ઘેરીને ચાલતા.
ઇક્ષ્વાકૂણામિદં તેષાં રાજ્ઞાં વંશે મહાત્મનામ્ । મહદુત્પન્નમાખ્યાનં રામાયણમિતિ શ્રુતમ્ ॥૧-૫-
ઇક્ષ્વાકુ વંશના એ મહાન આત્માઓમાં, આ મહાન કથા જન્મી, જેને રામાયણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તદિદં વર્તયિષ્યાવઃ સર્વં નિખિલમાદિતઃ । ધર્મકામાર્થસહિતં શ્રોતવ્યમનસૂયતા ॥૧-૫-
હવે અમે આ કથા શરૂઆતથી આખી કહીએ છીએ, જેમાં ધર્મ, કામ અને અર્થ જોડાયેલા છે; એ નિષ્પક્ષ મનથી સાંભળવી.
અયોધ્યા નામ નગરી તત્રાસીલ્લોકવિશ્રુતા । મનુના માનવેન્દ્રેણ યા પુરી નિર્મિતા સ્વયમ્ ॥૧-૫-
એ ત્યાં અયોધ્યા નામની શહેર હતી, જે આખા વિશ્વમાં પ્રસિદ્ધ હતી, અને મનુએ પોતે એ શહેર બનાવ્યું હતું.
આયતા દશ ચ દ્વે ચ યોજનાનિ મહાપુરી । શ્રીમતી ત્રીણિ વિસ્તીર્ણા સુવિભક્તમહાપથા ॥૧-૫-
એ મહાન અને ભવ્ય શહેર લંબાઈમાં બાર યોજન અને પહોળાઈમાં ત્રણ યોજન જેટલી હતી, અને મુખ્ય રસ્તાઓ સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા.
રાજમાર્ગેણ મહતા સુવિભક્તેન શોભિતા । મુક્તપુષ્પાવકીર્ણેન જલસિક્તેન નિત્યશઃ ॥૧-૫-
એ શહેરમાં વિશાળ રાજમાર્ગ હતો, સુંદર રીતે ગોઠવાયેલો, હંમેશા તાજા ફૂલો છાંટેલા અને પાણીથી ભેજવાયેલો.
તાં તુ રાજા દશરથો મહારાષ્ટ્રવિવર્ધનઃ । પુરીમાવાસયામાસ દિવિ દેવપતિર્યથા ॥૧-૫-
એ શહેરમાં મહારાજ દશરથ, જે પોતાના રાજ્યનો વિકાસ કરનાર હતો, એ રીતે રહેતા, જેમ દેવપતિ સ્વર્ગમાં રહે છે.
કપાટતોરણવતીં સુવિભક્તાન્તરાપણામ્ । સર્વયન્ત્રાયુધવતીમુષિતાં સર્વશિલ્પિભિઃ ॥૧-૫-
એ શહેરમાં દરવાજા અને તોરણો હતા, બજારો સારી રીતે વહેંચાયેલા હતા, દરેક પ્રકારની યંત્રો અને હથિયારો ભરેલા હતા, અને બધા કારીગરો ત્યાં વસતા.
સૂતમાગધસમ્બાધાં શ્રીમતીમતુલપ્રભામ્ । ઉચ્ચાટ્ટાલધ્વજવતીં શતઘ્નીશતસંકુલામ્ ॥૧-૫-
એ શહેરમાં રથચાલકો અને ગાયકોથી ભરી, અતુલ્ય તેજ ધરાવતી, ઊંચા મહેલ અને ધ્વજોથી સજ્જ, અને શતઘ્ની જેવા યુદ્ધ યંત્રોથી ભરેલી હતી.
વધૂનાટકસઙ્ઘૈશ્ચ સંયુક્તાં સર્વતઃ પુરીમ્ । ઉદ્યાનામ્રવણોપેતાં મહતીં સાલમેખલામ્ ॥૧-૫-
એ શહેર ચારેય બાજુ નાટક અને નૃત્યના સંગોથી ઘેરાયેલી, બગીચા અને કેરીના વનોથી સજ્જ, અને વિશાળ શાલ વૃક્ષોની પટ્ટીથી ઘેરાયેલી હતી.
દુર્ગગમ્ભીરપરિખાં દુર્ગામન્યૈર્દુરાસદામ્ । વાજિવારણસમ્પૂર્ણાં ગોભિરુષ્ટ્રૈઃ ખરૈસ્તથા ॥૧-૫-
એ શહેરમાં ઊંડા અને મજબૂત ખાઈઓ હતી, જેને અન્ય કોઈ સરળતાથી પહોંચી શકતો નહોતો, અને એમાં ઘોડા, હાથી, ગાય, ઊંટ અને ગધેડાં ભરેલા હતા.
સામન્તરાજસઙ્ઘૈશ્ચ બલિકર્મભિરાવૃતામ્ । નાનાદેશનિવાસૈશ્ચ વણિગ્ભિરુપશોભિતામ્ ॥૧-૫-
એ શહેર આસપાસના રાજાઓના સમૂહો દ્વારા ઘેરાયેલી હતી, જે ભેટ આપી રહ્યા હતા, અને વિવિધ દેશોના વેપારીઓથી શોભાયમાન હતી.
પ્રાસાદૈ રત્નવિકૃતૈઃ પર્વતૈરિવ શોભિતામ્ । કૂટાગારૈશ્ચ સમ્પૂર્ણામિન્દ્રસ્યેવામરાવતીમ્ ॥૧-૫-
એ શહેર રત્નોથી સજ્જ મહેલોથી ચમકતી, પર્વત જેવી, અને ઊંચા મકાનો ભરેલી, જેમ ઇન્દ્રની અમરાવતી શહેર હોય છે.
ચિત્રામષ્ટાપદાકારાં વરનારીગણાયુતામ્ । સર્વરત્નસમાકીર્ણાં વિમાનગૃહશોભિતામ્ ॥૧-૫-
એ શહેર ચેસબોર્ડ જેવી આકારની, શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓથી ભરેલી, દરેક પ્રકારના રત્નોથી છાંટેલી, અને વિમાન જેવા મકાનોથી શોભાયમાન હતી.
ગૃહગાઢામવિચ્છિદ્રાં સમભૂમૌ નિવેશિતામ્ । શાલિતણ્ડુલસમ્પૂર્ણામિક્ષુકાણ્ડરસોદકામ્ ॥૧-૫-
એક ઘર, મજબૂત અને અખંડિત, સમાન જમીન પર બાંધવામાં આવ્યું હતું; તેમાં ચોખા અને જવાર ભરેલા હતા, અને ઈકશુના ડાંઠથી મીઠું પાણી પણ હતું.
દુન્દુભીભિર્મૃદઙ્ગૈશ્ચ વીણાભિઃ પણવૈસ્તથા । નાદિતાં ભૃશમત્યર્થં પૃથિવ્યાં તામનુત્તમામ્ ॥૧-૫-
એ શ્રેષ્ઠ નિવાસસ્થાનમાં પૃથ્વી પર ઢોલ, મૃદંગ, વીણા અને પનવના અવાજે જોરદાર ગુંજ હતી.
વિમાનમિવ સિદ્ધાનાં તપસાધિગતં દિવિ । સુનિવેશિતવેશ્માન્તાં નરોત્તમસમાવૃતામ્ ॥૧-૫-
સિદ્ધોએ સ્વર્ગમાં તપથી મેળવેલા વિમાન જેવું, એ ઘર સુંદર રીતે ગોઠવાયેલું અને ઉત્તમ પુરુષોથી ભરેલું હતું.
યે ચ બાણૈર્ન વિધ્યન્તિ વિવિક્તમપરાપરમ્ । શબ્દવેધ્યં ચ વિતતં લઘુહસ્તા વિશારદાઃ ॥૧-૫-
જેઓ દૂર કે નજીકના નિશાન પર બાણથી કદી ચૂકી નથી, અને અવાજથી નિશાન હલકાં હાથ અને કુશળતાથી ભેદી શકે છે.
સિંહવ્યાઘ્રવરાહાણાં મત્તાનાં નદતાં વને । હન્તારો નિશિતૈઃ શસ્ત્રૈર્બલાદ્ બાહુબલૈરપિ ॥૧-૫-
વનમાં ગર્જનારા સિંહ, વાઘ અને જંગલી દુકરનો બળથી અને તીક્ષ્ણ હથિયારો વડે સંહાર કરનાર યોદ્ધાઓ હતા.
તાદૃશાનાં સહસ્રૈસ્તામભિપૂર્ણાં મહારથૈઃ । પુરીમાવાસયામાસ રાજા દશરથસ્તદા ॥૧-૫-
એવા મહાન રથયોદ્ધાઓના હજારો વડે રાજા દશરથએ એ શહેરને ભર્યું હતું.
તામગ્નિમદ્ભિર્ગુણવદ્ભિરાવૃતાં ::દ્વિજોત્તમૈર્વેદષડઙ્ગપારગૈઃ । સહસ્રદૈઃ સત્યરતૈર્મહાત્મભિ- ::ર્મહર્ષિકલ્પૈર્ઋષિભિશ્ચ કેવલૈઃ ॥૧-૫-
એ શહેર અગ્નિ સમાન, ગુણવાન, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, જે વેદ અને છ અંગોમાં પારંગત હતા, હજારો સત્યમાં સ્થિર મહાત્માઓ, મહર્ષિ સમાન ઋષિઓ અને શુદ્ધ તપસ્વીઓથી ઘેરાયેલું હતું.
thumb|ષષ્ઠઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ષષ્ઠઃ સર્ગઃ ॥૧-
શ્રીમદ વાલ્મીકી રામાયણના બાલકાંડમાં છઠ્ઠો સર્ગ સાંભળો.
તસ્યાં પુર્યામયોધ્યાયાં વેદવિત્ સર્વસંગ્રહઃ । દીર્ઘદર્શી મહાતેજાઃ પૌરજાનપદપ્રિયઃ ॥૧-૬-
એ અયોધ્યાના શહેરમાં એક વિદ્વાન, સર્વ જ્ઞાન ધરાવનાર, દૂરદ્રષ્ટિ અને મહા તેજસ્વી, જે પૌર અને ગ્રામજનોને પ્રિય હતો.
ઇક્ષ્વાકૂણામતિરથો યજ્વા ધર્મપરો વશી । મહર્ષિકલ્પો રાજર્ષિસ્ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ॥૧-૬-
ઈક્ષ્વાકુઓમાં એ મહાન રથયોદ્ધા, યજ્ઞ કરનાર, ધર્મમાં નિષ્ઠાવાન, સ્વ પર નિયંત્રણ ધરાવનાર; મહર્ષિ સમાન રાજર્ષિ, ત્રણેય લોકમાં પ્રસિદ્ધ હતો.
બલવાન્ નિહતામિત્રો મિત્રવાન્ વિજિતેન્દ્રિયઃ । ધનૈશ્ચ સંચયૈશ્ચાન્યૈઃ શક્રવૈશ્રવણોપમઃ ॥૧-૬-
મજબૂત, શત્રુઓનો વિનાશક, મિત્રવર્તી, ઇન્દ્રિયજિત, અને ધન-સંપત્તિમાં ઈન્દ્ર અને કુબેર સમાન હતો.
યથા મનુર્મહાતેજા લોકસ્ય પરિરક્ષિતા । તથા દશરથો રાજા લોકસ્ય પરિરક્ષિતા ॥૧-૬-
જેમ મહા તેજસ્વી મનુ લોકના રક્ષક હતા, તેમ રાજા દશરથ પણ લોકના રક્ષક હતા.
તેન સત્યાભિસંધેન ત્રિવર્ગમનુતિષ્ઠતા । પાલિતા સા પુરી શ્રેષ્ઠા ઇન્દ્રેણેવામરાવતી ॥૧-૬-
એના સત્યનિષ્ઠા અને ત્રણ પુરુષાર્થના પાલનથી એ શ્રેષ્ઠ શહેર એ રીતે શાસિત હતું, જેમ ઈન્દ્ર અમરાવતીને કરે છે.
નાલ્પસંનિચયઃ કશ્ચિદાસીત્ તસ્મિન્ પુરોત્તમે । કુટુમ્બી યો હ્યસિદ્ધાર્થોઽગવાશ્વધનધાન્યવાન્ ॥૧-૬-
એ શ્રેષ્ઠ શહેરમાં કોઈની પાસે ઓછી સંપત્તિ નહોતી; દરેક કુટુંબમાં ગાય, ઘોડા, ધન અને અનાજ ભરપૂર હતું.
કામી વા ન કદર્યો વા નૃશંસઃ પુરુષઃ ક્વચિત્ । દ્રષ્ટું શક્યમયોધ્યાયાં નાવિદ્વાન્ ન ચ નાસ્તિકઃ ॥૧-૬-
અયોધ્યામાં કોઈ લાલચી, કંજુષ કે ક્રૂર પુરુષ જોવા મળતો નહોતો; કોઈ અજ્ઞાન કે નાસ્તિક પણ નહોતો.
સર્વે નરાશ્ચ નાર્યશ્ચ ધર્મશીલાઃ સુસંયતાઃ । મુદિતાઃ શીલવૃત્તાભ્યાં મહર્ષય ઇવામલાઃ ॥૧-૬-
બધા પુરુષો અને સ્ત્રીઓ ધર્મમાં સ્થિર, સારી રીતે નિયંત્રિત, શીલ અને વર્તનથી આનંદિત, મહર્ષિ સમાન શુદ્ધ હતા.