નહિ વેદિતવાન્મન્યે હનૂમાનાત્મનો બલમ્ । યદ્દૃષ્ટવાઞ્જીવિતેષ્ટં ક્લિશ્યન્તં વાનરાધિપમ્ ।। ૭.૩૫.
મને લાગે છે કે હનુમાનને પોતાનું બળ ખબર નહોતું, જ્યારે તેણે વાનરરાજને જીવવાની ઈચ્છામાં દુઃખી જોઈયો.
એતન્મે ભગવન્સર્વં હનૂમતિ મહામતૌ । વિસ્તરેણ યથાતત્ત્વં કથયામરપૂજિત ।। ૭.૩૫.
હે દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મહાનુભાવ, હનુમાનજી વિશે જે પૂછ્યું છે, એ બધું સાચી રીતે અને વિગતે મને કહો.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હેતુયુક્તમૃષિસ્તદા । હનૂમતઃ સમક્ષં તમિદં વચનમબ્રવીત્ ।। ૭.૩૫.
રાઘવના કારણસભર શબ્દો સાંભળી, ઋષિએ ત્યારે હનુમાનજીની સામે આ રીતે વાત કરી.
સત્યમેતદ્રઘુશ્રેષ્ઠ યદ્બ્રવીષિ હનૂમતઃ । ન બલે વિદ્યતે તુલ્યો ન ગતૌ ન મતૌ પરઃ ।। ૭.૩૫.
હે રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, હનુમાનજી વિશે તમે જે કહ્યું એ સાચું છે; બળ, ઝડપ અને બુદ્ધિમાં એમના સમાન કે એમને વધીને બીજું કોઈ નથી.
અમોઘશાપૈઃ શપ્તસ્તુ દત્તો ઽસ્ય મુનિભિઃ પુરા । ન વેત્તા હિ બલં યેન બલી સન્નિરિમર્દનઃ ।। ૭.૩૫.
પહેલાં ઋષિઓએ અચૂક શ્રાપ આપ્યો હતો, તેથી એ મહાબળવાન અને અજેય હોવા છતાં પોતાનું બળ જાણતો નથી.
બાલ્યે ઽપ્યેતેન યત્કર્મ કૃતં રામ મહાબલ । તન્ન વર્ણયિતું શક્યમિતિ બાલતયા ઽ ઽસ્યતે ।। ૭.૩૫.
હે મહાબળવાન રામ, બાળપણમાં પણ હનુમાનજીએ એવા કાર્યો કર્યા કે જેનું વર્ણન કરવું શક્ય નથી, કારણ કે બાળપણના કારણે એ બધું છુપાયેલું રહ્યું છે.
યદિ વા ઽસ્તિ ત્વભિપ્રાયસ્તચ્છ્રોતું તવ રાઘવ । સમાધાય મતિં રામ નિશામય વદામ્યહમ્ ।। ૭.૩૫.
હે રાઘવ, જો તને એ સાંભળવાની ઇચ્છા હોય તો મન એકાગ્ર કરી, હું જે કહું છું એ ધ્યાનથી સાંભળ.
સૂર્યદત્તવરસ્વર્ણઃ સુમેરુર્નામ પર્વતઃ । યત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્ત્યસ્ય કેસરી નામ વૈ પિતા ।। ૭.૩૫.
સૂર્યદેવે આપેલા સુવર્ણ શિખરો વડે તેજસ્વી એવા સુમેરુ નામનો એક પર્વત છે, જ્યાં હનુમાનજીના પિતા કેસરિ રાજ કરે છે.
તસ્ય ભાર્યા બભૂવૈષા હ્યઞ્જનેતિ પરિશ્રુતા । જનયામાસ તસ્યાં વૈ વાયુરાત્મજમુત્તમમ્ ।। ૭.૩૫.
એમની પત્ની અંજના નામે પ્રસિદ્ધ હતી, અને એમાં પવનદેવે ઉત્તમ પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.
શાલિશૂકનિભાભાસં પ્રાસૂતામું તદા ઽઞ્જના । ફલાન્યાહર્તુકામા વૈ નિષ્ક્રાન્તા ગહનેચરા ।। ૭.૩૫.
પછી અંજનાએ ચોખા અને ટિટોડીના છાનાં જેવી કાંતિ ધરાવતો પુત્ર જન્માવ્યો; અને જંગલમાં રહેતી એ ફળ લેવા નીકળી.
એષ માતુર્વિયોગાચ્ચ ક્ષુધયા ચ ભૃશાર્દિતઃ । રુરોદ શિશુરત્યર્થં શિશુઃ શરવણે યથા ।। ૭.૩૫.
માતા પાસેથી વિયોગ અને ભૂખથી ત્રસ્ત એ બાળક ખૂબ જ રડવા લાગ્યું, જેમ કે ઝાડીઓમાં બાળક રડે.
તદોદ્યન્તં વિવસ્વન્તં જપાપુષ્પોત્કરોપમમ્ । દદર્શ ફલલોભાચ્ચ હ્યુત્પપાત રવિં પ્રતિ ।। ૭.૩૫.
એ બાળકે ઉગતા સૂર્યને જપાફૂળના ગુચ્છ જેવો દેખાયો, અને ફળની લાલચથી એ સૂર્ય તરફ ઉડી પડ્યો.
બાલાર્કાભિમુખો બાલો બાલાર્ક ઇવ મૂર્તિમાન્ । ગ્રહીતુકામો બાલાર્કં પ્લવતે ઽમ્બરમધ્યગઃ ।। ૭.૩૫.
બાળક સૂર્યની સામે, પોતે પણ ઉગતા સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, સૂર્યને પકડવાની ઇચ્છાથી આકાશમાં ઊંચે ઉડી ગયો.
એતસ્મિન્પ્લવમાને તુ શિશુભાવે હનૂમતિ । દેવદાનવયક્ષાણાં વિસ્મયઃ સુમહાનભૂત્ ।। ૭.૩૫.
હનુમાનજી બાળપણમાં આ રીતે ઉડવા લાગ્યા ત્યારે દેવ, દાનવ અને યક્ષોમાં ખૂબ જ આશ્ચર્ય થયું.
નાપ્યેવં વેગવાન્વાયુર્ગરુડો વા મનસ્તથા । યથા ઽયં વાયુપુત્રસ્તુ ક્રમતે ઽમ્બરમુત્તમમ્ ।। ૭.૩૫.
ન તો પવન, ન તો ગરુડ, અને ન તો મન પણ, પવનપુત્ર હનુમાન જેટલી ઝડપથી આકાશમાં જઈ શકે.
યદિ તાવચ્છિશોરસ્ય ત્વીદૃશો ગતિવિક્રમઃ । યૌવનં બલમાસાદ્ય કથં વેગો ભવિષ્યતિ ।। ૭.૩૫.
જ્યારે એ બાળક જ હોય ત્યારે આવી ઝડપ અને પરાક્રમ બતાવે છે, તો જ્યારે યુવાન અને બલવાન બનશે ત્યારે એની તાકાત કેટલી હશે!
તમનુપ્લવતે વાયુઃ પ્લવન્તં પુત્રમાત્મનઃ । સૂર્યદાહભયાદ્રક્ષંસ્તુષારચયશીતલઃ ।। ૭.૩૫.
પવનદેવ પોતાના ઉડતા પુત્રના પાછળ ગયા અને સૂર્યની તાપથી બચાવવા માટે હિમની ઠંડક જેવી શીતળતા આપી.
બહુયોજનસાહસ્રં ક્રમત્યેષ ગતોમ્બરમ્ । પિતુર્બલાચ્ચ બાલ્યાચ્ચ ભાસ્કરાભ્યાશમાગતઃ ।। ૭.૩૫.
એ બાળકે પિતાના બળ અને પોતાના બાળપણના ઉત્સાહથી હજારો યોજન દૂર આકાશમાં જઈને સૂર્યની નજીક પહોંચી ગયો.
શિશુરેષ ત્વદોષજ્ઞ ઇતિ મત્વા દિવાકરઃ । કાર્યં ચાત્ર સમાયત્તમિત્યેવં ન દદાહ સઃ ।। ૭.૩૫.
સૂર્યદેવે વિચાર્યું કે, 'આ તો નિર્દોષ બાળક છે અને આ બાબત મારા હાથમાં છે,' એટલે એણે તેને બળતરા આપી નહીં.
યમેવ દિવસં હ્યેષ ગ્રહીતું ભાસ્કરં પ્લુતઃ । તમેવ દિવસં રાહુર્જિઘૃક્ષતિ દિવાકરમ્ ।। ૭.૩૫.
જે દિવસે એ સૂર્યને પકડવા માટે ઉછળી ગયો, એ જ દિવસે રાહુએ પણ સૂર્યને પકડવાનો પ્રયાસ કર્યો.
અનેન સ પરામૃષ્ટો રામ સૂર્યરથોપરિ । અપક્રાન્તસ્તતસ્ત્રસ્તો રાહુશ્ચન્દ્રાર્કમર્દનઃ ।। ૭.૩૫.
રામ, ચંદ્ર અને સૂર્યને દુઃખ આપનાર રાહુએ જ્યારે એ સૂર્યરથ પર ઊભેલો હતો ત્યારે એને સ્પર્શ કર્યો, પણ પછી ડરીને ત્યાંથી દૂર ભાગી ગયો.
સ ઇન્દ્રભવનં ગત્વા સરોષઃ સિંહિકાસુતઃ । અબ્રવીદ્ભ્રુકુટિં કૃત્વા દેવં દેવગણૈર્વૃતમ્ ।। ૭.૩૫.
પછી સિંહિકાનો પુત્ર ગુસ્સાથી ઇન્દ્રના મહેલમાં ગયો, ભ્રૂકુટિ ચડાવીને દેવતાઓથી ઘેરાયેલા દેવને કહ્યું.
બુભુક્ષાપનયં દત્ત્વા ચન્દ્રાર્કૌ મમ વાસવ । કિમિદં તત્ત્વયા દત્તમન્યસ્ય બલવૃત્રહન્ ।। ૭.૩૫.
વૃત્રને મારનાર ઇન્દ્ર, તું મને ભૂખ દૂર કરવા માટે સૂર્ય અને ચંદ્ર આપ્યા છે, તો પછી બીજાને કેમ આપી દીધા?
અદ્યાહં પર્વકાલે તુ જિઘૃક્ષુઃ સૂર્યમાગતઃ । અથાન્યો રાહુરાસાદ્ય જગ્રાહ સહસા રવિમ્ ।। ૭.૩૫.
આજે સંયોગના સમયે હું સૂર્યને પકડવા આવ્યો હતો, પણ બીજો રાહુ અચાનક આવીને રવિને પકડી લીધો.
સ રાહોર્વચનં શ્રુત્વા વાસવઃ સમ્ભ્રમાન્વિતઃ । ઉત્પપાતાસનં હિત્વા ચોદ્વહન્કાઞ્ચનીં સ્રજમ્ ।। ૭.૩૫.
રાહુના શબ્દો સાંભળી ઇન્દ્ર ગભરાઈ ગયો, પોતાનું આસન છોડી અને સુવર્ણમાળ પહેરીને ઊભો થયો.
તતઃ કૈલાસકૂટાભં ચતુર્દન્તં મદસ્રવમ્ । શૃઙ્ગારધારિણં પ્રાંશું સ્વર્ણઘણ્ટાટ્ટહાસિનમ્ ।। ૭.૩૫.
પછી એ કૈલાસની ચોટી જેવો, ચાર દાંતવાળો, મદથી છલકાતો, સુંદર શૃંગ ધરાવતો, ઊંચો અને સોનાની ઘંટીઓથી શોભતો ગજરાજ પર ચઢ્યો.
ઇન્દ્રઃ કરીન્દ્રમારુહ્ય રાહું કૃત્વા પુરઃસરમ્ । પ્રાયાદ્યત્રાભવત્સૂર્યઃ સહાનેન હનૂમતા ।। ૭.૩૫.
ઇન્દ્ર ગજરાજ પર ચઢી, રાહુને આગળ રાખી, જ્યાં સૂર્ય હતો ત્યાં હનુમાન સાથે ગયો.
અથાતિરભસેનાગાદ્રાહુરુત્સૃજ્ય વાસવમ્ । અનેન ચ સ વૈ દૃષ્ટઃ પ્રધાવઞ્છૈલકૂટવત્ ।। ૭.૩૫.
પછી રાહુ બહુ જલદીથી ઇન્દ્રને છોડી, હનુમાનને જોઈને પર્વતની જેમ ભાગી ગયો.
તતઃ સૂર્યં સમુત્સૃજ્ય રાહું ફલમવેક્ષ્ય ચ । ઉત્પપાત પુનર્વ્યોમ ગ્રહીતું સિંહિકાસુતમ્ ।। ૭.૩૫.
પછી હનુમાને સૂર્યને છોડી, રાહુને પોતાનું લક્ષ્ય માની, ફરી આકાશમાં ઉછળી સિંહિકાના પુત્રને પકડવા દોડ્યો.
ઉત્સૃજ્યાર્કમિમં રામ પ્રધાવન્તં પ્લવઙ્ગમમ્ । અવેક્ષ્યૈવં પરાવૃત્ત્ય મુખશેષઃ પરાઙ્મુખઃ ।। ૭.૩૫.
રામ, જ્યારે વાનર સૂર્યને છોડી રાહુને પકડવા દોડ્યો, ત્યારે રાહુ માત્ર મુખ દેખાડતો પીઠ ફેરવી ભાગી ગયો.