એવમશ્રાન્તવદ્વીર શીઘ્રમેવ મહાર્ણવાન્ । માં ચૈવોદ્વહમાનસ્તુ કો ઽન્યો વીરઃ ક્રમિષ્યતિ ।। ૭.૩૪.
એવા અવિરત પરાક્રમી, તારા જેવો બીજો કોણ છે જે મને આવી ઝડપથી મહાસાગરો પાર લઈ જઈ શકે?
ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં ગતિરેષા પ્લવઙ્ગમ । મનોનિલસુપર્ણાનાં તવ ચાત્ર ન સંશયઃ ।। ૭.૩૪.
બધા જીવોમાંથી, વાનર, આવી ઝડપ તો માત્ર ત્રણને જ છે: મન, પવન અને ગરુડ—અને હવે તને પણ, એમાં કોઈ શંકા નથી.
સો ઽહં દૃષ્ટબલસ્તુભ્યમિચ્છામિ હરિપુઙ્ગવ । ત્વયા સહ ચિરં સખ્યં સુસ્નિગ્ધં પાવકાગ્રતઃ ।। ૭.૩૪.
હવે જ્યારે તારી તાકાત જોઈ લીધી છે, વાનરશ્રેષ્ઠ, તો હું તારા સાથે અગ્નિદેવ સાક્ષી રાખીને સ્નેહભર્યું અને લાંબું મિત્રત્વ ઈચ્છું છું.
દારાઃ પુત્રાઃ પુરં રાષ્ટ્રં ભોગાચ્છાદનભોજનમ્ । સર્વમેવાવિભક્તં નૌ ભવિષ્યતિ હરીશ્વર ।। ૭.૩૪.
પત્નીઓ, પુત્રો, શહેર, રાજ્ય, ભોગ, કપડાં અને ખોરાક—આ બધું આપણું એકરૂપ રહેશે, હનુમાનના સ્વામી.
તતઃ પ્રજ્વાલયિત્વાગ્નિં તાવુભૌ હરીરાક્ષસૌ । ભ્રાતૃત્વમુપસમ્પન્નૌ પરિષ્વજ્ય પરસ્પરમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી બંને વાનર અને રાક્ષસે અગ્નિ પ્રગટાવી, એકબીજાને ભેટી ભાઈપણા નો સંબંધ સ્વીકાર્યો.
અન્યોન્યં લમ્બિતકરૌ તતસ્તૌ હરિરાક્ષસૌ । કિષ્કિન્ધાં વિશતુર્હૃષ્ટૌ સિંહૌ ગિરિગુહામિવ ।। ૭.૩૪.
બન્ને વાનર અને રાક્ષસે હાથમાં હાથ નાખી આનંદથી કિષ્કિંધામાં પ્રવેશ કર્યો, જેમ બે સિંહ પર્વતની ગુફામાં જાય.
સ તત્ર માસમુષિતઃ સુગ્રીવ ઇવ રાવણઃ । અમાત્યૈરાગતૈર્નીતસ્ત્રૈલોક્યોત્સાદનાર્થિભિઃ ।। ૭.૩૪.
ત્યાં રાવણે એક મહિનો વિતાવ્યો, જેમ સુગ્રીવે કર્યો હતો, પછી ત્રણેય લોકને જીતવા ઇચ્છતા મંત્રીઓએ તેને લઈ ગયા.
એવમેતત્પુરાવૃત્તં વાલિના રાવણઃ પ્રભો । ધર્ષિતશ્ચ કૃતશ્ચાપિ ભ્રાતા પાવકસન્નિધૌ ।। ૭.૩૪.
હે પ્રભુ, એ સમયે રાવણને વાલી દ્વારા હરાવાયો અને અગ્નિ સાક્ષી રાખી ભાઈ બનાવાયો હતો.
બલમપ્રતિમં રામ વાલિનો ઽભવદુત્તમમ્ । સો ઽપિ ત્વયા વિનિર્દગ્ધઃ શલભો વહ્નિના યથા ।। ૭.૩૪.
રામ, વાલી પાસે અપ્રતિમ અને શ્રેષ્ઠ બળ હતું, છતાં એ પણ તું જેમ અગ્નિમાં પતંગિયા દાઝાય તેમ નષ્ટ કર્યો.
અપૃચ્છત તદા રામો દક્ષિણાશાશ્રમં મુનિમ્ । પ્રાઞ્જલિર્વિનયોપેત ઇદમાહ વચો ઽર્થવત્ ।। ૭.૩૫.
પછી રામે દક્ષિણ દિશાના આશ્રમના મુનિ પાસે વિનમ્રતાપૂર્વક હાથ જોડીને આ અર્થપૂર્ણ પ્રશ્ન કર્યો:
અતુલં બલમેતદ્વૈ વાલિનો રાવણસ્ય ચ । ન ત્વેતાભ્યાં હનુમતા સમં ત્વિતિ મતિર્મમ ।। ૭.૩૫.
વાલી અને રાવણનું બળ તો ખરેખર અદ્વિતીય છે, પણ મારી દૃષ્ટિએ એ બંને હનુમાનની બરાબરી કરી શકતા નથી.
શૌર્યં દાક્ષ્યં બલં ધૈર્યં પ્રાજ્ઞતા નયસાધનમ્ । વિક્રમશ્ચ પ્રભાવશ્ચ હનૂમતિ કૃતાલયાઃ ।। ૭.૩૫.
શૌર્ય, કુશળતા, બળ, ધીરજ, બુદ્ધિ, રાજકારણની સમજ, પરાક્રમ અને પ્રભાવ—આ બધું હનુમાનમાં વસે છે.
દૃષ્ટ્વૈવ સાગરં વીક્ષ્ય સીદન્તીં કપિવાહિનીમ્ । સમાશ્વાસ્ય મહાબાહુર્યોજનાનાં શતં પ્લુતઃ ।। ૭.૩૫.
સમુદ્ર જોઈ વાનર સેના નિરાશ થઈ ગઈ ત્યારે એ મહાબલી હનુમાને સૌને હિંમત આપી, અને સો યોજન લાંઘી ગયો.
ધર્ષયિત્વા પુરીં લઙ્કાં રાવણાન્તઃપુરં તદા । દૃષ્ટ્વા સમ્ભાષિતા ચાપિ સીતા હ્યાશ્વાસિતા તથા ।। ૭.૩૫.
લંકા નગરમાં ઘૂસી, રાવણના અંતઃપુર સુધી પહોંચ્યો, ત્યાં સીતાજીને જોયા, વાત કરી અને તેમને આશ્વાસન આપ્યું.
સેનાગ્રગા મન્ત્રિસુતાઃ કિઙ્કરા રાવણાત્મજઃ । એતે હનુમતા તત્ર હ્યેકેન વિતિપાતિતાઃ ।। ૭.૩૫.
સેના પ્રમુખો, મંત્રીપુત્રો, કિંકર અને રાવણનો પુત્ર—આ બધા હનુમાને એકલાએ જ ત્યાં હરાવી દીધા.
ભૂયો બન્ધાદ્વિમુક્તેન ભાષયિત્વા દશાનનમ્ । લઙ્કા ભસ્મીકૃતા યેન પાવકેનેવ મેદિની ।। ૭.૩૫.
પછી ફરી બંધનમાંથી છૂટીને દશમુખ રાવણ સાથે વાત કરી, અને જેમ અગ્નિ ધરતીને ભસ્મ કરે તેમ લંકાને ભસ્મ કરી.
ન કાલસ્ય ન શક્રસ્ય ન વિષ્ણોર્વિત્તપસ્ય ચ । કર્માણિ તાનિ શ્રૂયન્તે યાનિ યુદ્ધે હનૂમતઃ ।। ૭.૩૫.
કાળ, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ કે કુબેર—even એમના પણ એવા કાર્યો સાંભળવા મળતા નથી, જે હનુમાને યુદ્ધમાં કર્યા.
એતસ્ય બાહુવીર્યેણ લઙ્કા સીતા ચ લક્ષ્મણઃ । પ્રાપ્તા મયા જયશ્ચૈવ રાજ્યં મિત્રાણિ બાન્ધવાઃ ।। ૭.૩૫.
હનુમાનના બળવાન હાથોથી જ હું લંકા, સીતાજી, લક્ષ્મણ, વિજય, રાજ્ય, મિત્રો અને સગાં મેળવ્યા.
હનૂમાન્યદિ મે નઃ સ્યાદ્વાનરાધિપતેઃ સખા । પ્રવૃત્તિમપિ કો વેત્તું જાનક્યાઃ શક્તિમાન્ભવેત્ ।। ૭.૩૫.
જો વાનરરાજના મિત્ર હનુમાન અમારી સાથે ન હોત, તો જાનકીના સમાચાર જાણવાનો શક્તિશાળી બીજું કોણ હોત?
કિમર્થં વાલ્યનેનૈવ સુગ્રીવપ્રિયકામ્યયા । તદા વૈરે સમુત્પન્ને ન દગ્ધો વીરુધો યથા ।। ૭.૩૫.
બાળપણ અને સુગ્રીવને પ્રસન્ન કરવાનો ઈરાદો રાખી, જ્યારે દુશ્મનાવટ ઊભી થઈ ત્યારે, કેમ તે નાશ પામ્યો નહીં, જેમ નાજુક વાવેતર નાશ પામે છે?
નહિ વેદિતવાન્મન્યે હનૂમાનાત્મનો બલમ્ । યદ્દૃષ્ટવાઞ્જીવિતેષ્ટં ક્લિશ્યન્તં વાનરાધિપમ્ ।। ૭.૩૫.
મને લાગે છે કે હનુમાનને પોતાનું બળ ખબર નહોતું, જ્યારે તેણે વાનરરાજને જીવવાની ઈચ્છામાં દુઃખી જોઈયો.
એતન્મે ભગવન્સર્વં હનૂમતિ મહામતૌ । વિસ્તરેણ યથાતત્ત્વં કથયામરપૂજિત ।। ૭.૩૫.
હે દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મહાનુભાવ, હનુમાનજી વિશે જે પૂછ્યું છે, એ બધું સાચી રીતે અને વિગતે મને કહો.
રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા હેતુયુક્તમૃષિસ્તદા । હનૂમતઃ સમક્ષં તમિદં વચનમબ્રવીત્ ।। ૭.૩૫.
રાઘવના કારણસભર શબ્દો સાંભળી, ઋષિએ ત્યારે હનુમાનજીની સામે આ રીતે વાત કરી.
સત્યમેતદ્રઘુશ્રેષ્ઠ યદ્બ્રવીષિ હનૂમતઃ । ન બલે વિદ્યતે તુલ્યો ન ગતૌ ન મતૌ પરઃ ।। ૭.૩૫.
હે રઘુકુલના શ્રેષ્ઠ, હનુમાનજી વિશે તમે જે કહ્યું એ સાચું છે; બળ, ઝડપ અને બુદ્ધિમાં એમના સમાન કે એમને વધીને બીજું કોઈ નથી.
અમોઘશાપૈઃ શપ્તસ્તુ દત્તો ઽસ્ય મુનિભિઃ પુરા । ન વેત્તા હિ બલં યેન બલી સન્નિરિમર્દનઃ ।। ૭.૩૫.
પહેલાં ઋષિઓએ અચૂક શ્રાપ આપ્યો હતો, તેથી એ મહાબળવાન અને અજેય હોવા છતાં પોતાનું બળ જાણતો નથી.
બાલ્યે ઽપ્યેતેન યત્કર્મ કૃતં રામ મહાબલ । તન્ન વર્ણયિતું શક્યમિતિ બાલતયા ઽ ઽસ્યતે ।। ૭.૩૫.
હે મહાબળવાન રામ, બાળપણમાં પણ હનુમાનજીએ એવા કાર્યો કર્યા કે જેનું વર્ણન કરવું શક્ય નથી, કારણ કે બાળપણના કારણે એ બધું છુપાયેલું રહ્યું છે.
યદિ વા ઽસ્તિ ત્વભિપ્રાયસ્તચ્છ્રોતું તવ રાઘવ । સમાધાય મતિં રામ નિશામય વદામ્યહમ્ ।। ૭.૩૫.
હે રાઘવ, જો તને એ સાંભળવાની ઇચ્છા હોય તો મન એકાગ્ર કરી, હું જે કહું છું એ ધ્યાનથી સાંભળ.
સૂર્યદત્તવરસ્વર્ણઃ સુમેરુર્નામ પર્વતઃ । યત્ર રાજ્યં પ્રશાસ્ત્યસ્ય કેસરી નામ વૈ પિતા ।। ૭.૩૫.
સૂર્યદેવે આપેલા સુવર્ણ શિખરો વડે તેજસ્વી એવા સુમેરુ નામનો એક પર્વત છે, જ્યાં હનુમાનજીના પિતા કેસરિ રાજ કરે છે.
તસ્ય ભાર્યા બભૂવૈષા હ્યઞ્જનેતિ પરિશ્રુતા । જનયામાસ તસ્યાં વૈ વાયુરાત્મજમુત્તમમ્ ।। ૭.૩૫.
એમની પત્ની અંજના નામે પ્રસિદ્ધ હતી, અને એમાં પવનદેવે ઉત્તમ પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.
શાલિશૂકનિભાભાસં પ્રાસૂતામું તદા ઽઞ્જના । ફલાન્યાહર્તુકામા વૈ નિષ્ક્રાન્તા ગહનેચરા ।। ૭.૩૫.
પછી અંજનાએ ચોખા અને ટિટોડીના છાનાં જેવી કાંતિ ધરાવતો પુત્ર જન્માવ્યો; અને જંગલમાં રહેતી એ ફળ લેવા નીકળી.