ઇત્યેવં મતિમાસ્થાય વાલી કર્ણમુપાશ્રિતઃ । જપન્વૈ નૈગમાન્મન્ત્રાંસ્તસ્થૌ પર્વતરાડિવ ।। ૭.૩૪.
આવી મનોવૃત્તિ રાખીને, વાલી પોતાના બળમાં સ્થિર રહી, વૈદિક મંત્રો જપતો પર્વતની ચોટી જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તાવન્યોન્યં જિઘૃક્ષન્તૌ હરિરાક્ષસપાર્થિવૌ । પ્રયત્નવન્તૌ તત્કર્મ ઈહતુર્બલદર્પિતૌ ।। ૭.૩૪.
એ બંને, વાનર અને રાક્ષસરાજ, એકબીજાને પકડવાની ઉત્સુકતા સાથે, પોતપોતાના બળનો ગર્વ રાખી, મહેનતપૂર્વક કૃત્ય કરવા લાગ્યા.
હસ્તગ્રાહં તુ તં મત્વા પાદશબ્દેન રાવણમ્ । પરાઙ્મુખો ઽપિ જગ્રાહ વાલી સર્પમિવાણ્ડજઃ ।। ૭.૩૪.
રાવણ હાથથી પકડવાનો પ્રયાસ કરે છે એ જાણીને, વાલીએ પીઠ ફેરવીને પણ પગથી એને પકડી લીધો, જેમ ગરુડ સાપને પકડી લે છે.
ગ્રહીતુકામં તં ગૃહ્ય રક્ષસામીશ્વરં હરિઃ । ખમુત્પપાત વેગેન કૃત્વા કક્ષાવલમ્બિનમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી વાનરે, જેને પકડવાનો ઇરાદો રાવણને હતો, એ રાક્ષસોના સ્વામી રાવણને બાજુમાં દબાવીને ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો.
તં ચાપીડયમાનં તુ વિતુદન્તં નખૈર્મુહુઃ । જહાર રાવણં વાલી પવનસ્તોયદં યથા ।। ૭.૩૪.
રાવણ વારંવાર નખોથી ઘાયલ કરે છે અને છૂટવાનો પ્રયાસ કરે છે, છતાં વાલી એને પવન મેઘને ઉડી જાય તેમ લઈ ગયો.
અથ તે રાક્ષસામાત્યા હ્રિયમાણં દશાનનમ્ । મુમોક્ષયિષવો વાલિં રવમાણા અભિદ્રુતાઃ ।। ૭.૩૪.
પછી રાક્ષસોના મંત્રીમંડળે રાવણના ચીસો સાંભળી, જ્યારે વાલી એને લઈ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે બધા ઉત્સાહભેર વાલી પાસેથી રાવણને છુટો પાડવા દોડી આવ્યા.
અન્વીયમાનસ્તૈર્વાલી ભ્રાજતે ઽમ્બરમધ્યગઃ । અન્વીયમાનો મેઘૌઘૈરમ્બરસ્થ ઇવાંશુમાન્ ।। ૭.૩૪.
તે લોકો પાછળ પડ્યા ત્યારે વાલી આકાશના મધ્યમાં એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ કે વાદળોથી ઘેરાયેલા સૂર્યમંડળમાં સૂર્ય ઝળહળતો હોય.
તે ઽશક્નુવન્તઃ સમ્પ્રાપ્તું વાલિનં રાક્ષસોત્તમાઃ । તસ્ય બાહૂરુવેગેન પરિશ્રાન્તા વ્યવસ્થિતાઃ ।। ૭.૩૪.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એ લોકો વાલી સુધી પહોંચી શક્યા નહીં; વાલીના હાથ અને પગની તાકાતથી બધા થાકી ગયા અને ત્યાં જ ઊભા રહી ગયા.
વાલિમાર્ગાદપાક્રામન્પર્વતેન્દ્રો હિ ગચ્છતઃ । કિં પુનર્જીવિતપ્રેપ્સુર્બિભ્રદ્વૈ માંસશોણિતમ્ ।। ૭.૩૪.
પર્વતોનો રાજા પણ વાલીના માર્ગે આવે ત્યારે દૂર ભાગી જાય, તો પછી જે પોતાનું જીવ બચાવવા ઈચ્છે છે અને શરીરથી લોહી અને માંસથી ભરેલો છે, એ તો ચોક્કસ જ દૂર ભાગશે.
અપક્ષિગણસમ્પાતાન્વાનરેન્દ્રો મહાજવઃ । ક્રમશઃ સાગરાન્સર્વાન્સન્ધ્યાકાલમવન્દત ।। ૭.૩૪.
પંખીઓના ટોળાંઓને પાર કરતાં ઝડપી વાનરરાજ વાલી ધીરે ધીરે બધાં સાગરોને સંધ્યાકાળે નમન કરતો ગયો.
સભાજ્યમાનો ભૂતૈસ્તુ ખૈચરૈઃ ખૈચરોત્તમઃ । પશ્ચિમં સાગરં વાલી હ્યાજગામ સરાવણઃ ।। ૭.૩૪.
આકાશના જીવોથી સન્માન પામતો અને આકાશમાં શ્રેષ્ઠ એવા વાલી, રાવણને લઈને પશ્ચિમ સાગર સુધી પહોંચી ગયો.
તસ્મિન્સન્ધ્યામુપાસિત્વા સ્નાત્વા જપ્ત્વા ચ વાનરઃ । ઉત્તરં સાગરં પ્રાયાદ્વહમાનો દશાનનમ્ ।। ૭.૩૪.
ત્યાં સંધ્યા પૂજા કરીને, સ્નાન કરીને અને જપ કરીને વાનરે રાવણને લઈને ઉત્તર સાગર તરફ પ્રયાણ કર્યું.
બહુયોજનસાહસ્રં વહમાનો મહાહરિઃ । વાયુવચ્ચ મનોવચ્ચ જગામ સહ શત્રુણા ।। ૭.૩૪.
મહાન વાનરે પોતાના શત્રુ રાવણને હજારો યોજન દૂર સુધી લઈ જઈને પવન અને મન જેટલી ઝડપથી પ્રવાસ કર્યો.
ઉત્તરે સાગરે સન્ધ્યામુપાસિત્વા દશાનનમ્ । વહમાનો ઽગમદ્વાલી પૂર્વં વૈ સ મહોદધિમ્ ।। ૭.૩૪.
ઉત્તર સાગર પાસે સંધ્યા પૂજા કર્યા પછી પણ વાલી રાવણને લઈને પૂર્વ દિશાના મહાસાગર તરફ ગયો.
તત્રાપિ સન્ધ્યામન્વાસ્ય વાસવિઃ સહરીશ્વરઃ । કિષ્કિન્ધામભિતો ગૃહ્ય રાવણં પુનરાગમત્ ।। ૭.૩૪.
ત્યાં પણ સંધ્યા પૂજા કરીને, વાનરરાજ અને દેવતાઓના રાજા સાથે, વાલી રાવણને પાછો કિષ્કિંધા નજીક લઈ આવ્યો.
ચતુર્ષ્વપિ સમુદ્રેષુ સન્ધ્યામન્વાસ્ય વાનરઃ । રાવણોદ્વહનશ્રાન્તઃ કિષ્કિન્ધોપવને ઽપતત્ ।। ૭.૩૪.
ચારેય મહાસાગરો પાસે સંધ્યા પૂજા કર્યા પછી, વાનર રાવણને લઈ જવામાં થાકી ગયો અને કિષ્કિંધાના ઉપવનમાં નીચે ઊતર્યો.
રાવણં તુ મુમોચાથ સ્વકક્ષાત્કપિસત્તમઃ । કુતસ્ત્વમિતિ ચોવાચ પ્રહસન્રાવણં મુહુઃ ।। ૭.૩૪.
પછી વાનરોમાં શ્રેષ્ઠ વાલીએ રાવણને પોતાના બાંયમાંથી છોડ્યો અને વારંવાર હસીને પુછ્યું: 'તુ ક્યાંથી આવ્યો છે?'
વિસ્મયં તુ મહદ્ગત્વા શ્રમલોલનિરીક્ષણઃ । રાક્ષસેન્દ્રો હરીન્દ્રં તમિદં વચનમબ્રવીત્ ।। ૭.૩૪.
મહાન આશ્ચર્યમાં ગરકાવ અને થાકથી આંખો ડોલાવતો રાક્ષસોના રાજા રાવણે વાનરરાજ વાલી સાથે આ રીતે વાત કરી:
વાનરેન્દ્ર મહેન્દ્રાભ રાક્ષસેન્દ્રો ઽસ્મિ રાવણઃ । યુદ્ધેપ્સુરિહ સમ્પ્રાપ્તઃ સ ચાદ્યાસાદિતસ્ત્વયા ।। ૭.૩૪.
વાનરરાજ, તું મહેન્દ્ર જેવો તેજસ્વી છે. હું રાક્ષસોના રાજા રાવણ છું. અહીં યુદ્ધ કરવાની ઈચ્છા લઈને આવ્યો હતો, પણ આજે તારા હાથમાં આવી ગયો છું.
અહો બલમહો વીર્યમહો ગામ્ભીર્યમેવ ચ । યેનાહં પશુવદ્ગૃહ્ય ભ્રામિતશ્ચતુરો ઽર્ણવાન્ ।। ૭.૩૪.
અરે, શું બલ, શું પરાક્રમ અને શું ઊંડાણ! એ તાકાતથી મને પશુની જેમ પકડીને ચારેય મહાસાગરોમાં ફેરવવામાં આવ્યો.
એવમશ્રાન્તવદ્વીર શીઘ્રમેવ મહાર્ણવાન્ । માં ચૈવોદ્વહમાનસ્તુ કો ઽન્યો વીરઃ ક્રમિષ્યતિ ।। ૭.૩૪.
એવા અવિરત પરાક્રમી, તારા જેવો બીજો કોણ છે જે મને આવી ઝડપથી મહાસાગરો પાર લઈ જઈ શકે?
ત્રયાણામેવ ભૂતાનાં ગતિરેષા પ્લવઙ્ગમ । મનોનિલસુપર્ણાનાં તવ ચાત્ર ન સંશયઃ ।। ૭.૩૪.
બધા જીવોમાંથી, વાનર, આવી ઝડપ તો માત્ર ત્રણને જ છે: મન, પવન અને ગરુડ—અને હવે તને પણ, એમાં કોઈ શંકા નથી.
સો ઽહં દૃષ્ટબલસ્તુભ્યમિચ્છામિ હરિપુઙ્ગવ । ત્વયા સહ ચિરં સખ્યં સુસ્નિગ્ધં પાવકાગ્રતઃ ।। ૭.૩૪.
હવે જ્યારે તારી તાકાત જોઈ લીધી છે, વાનરશ્રેષ્ઠ, તો હું તારા સાથે અગ્નિદેવ સાક્ષી રાખીને સ્નેહભર્યું અને લાંબું મિત્રત્વ ઈચ્છું છું.
દારાઃ પુત્રાઃ પુરં રાષ્ટ્રં ભોગાચ્છાદનભોજનમ્ । સર્વમેવાવિભક્તં નૌ ભવિષ્યતિ હરીશ્વર ।। ૭.૩૪.
પત્નીઓ, પુત્રો, શહેર, રાજ્ય, ભોગ, કપડાં અને ખોરાક—આ બધું આપણું એકરૂપ રહેશે, હનુમાનના સ્વામી.
તતઃ પ્રજ્વાલયિત્વાગ્નિં તાવુભૌ હરીરાક્ષસૌ । ભ્રાતૃત્વમુપસમ્પન્નૌ પરિષ્વજ્ય પરસ્પરમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી બંને વાનર અને રાક્ષસે અગ્નિ પ્રગટાવી, એકબીજાને ભેટી ભાઈપણા નો સંબંધ સ્વીકાર્યો.
અન્યોન્યં લમ્બિતકરૌ તતસ્તૌ હરિરાક્ષસૌ । કિષ્કિન્ધાં વિશતુર્હૃષ્ટૌ સિંહૌ ગિરિગુહામિવ ।। ૭.૩૪.
બન્ને વાનર અને રાક્ષસે હાથમાં હાથ નાખી આનંદથી કિષ્કિંધામાં પ્રવેશ કર્યો, જેમ બે સિંહ પર્વતની ગુફામાં જાય.
સ તત્ર માસમુષિતઃ સુગ્રીવ ઇવ રાવણઃ । અમાત્યૈરાગતૈર્નીતસ્ત્રૈલોક્યોત્સાદનાર્થિભિઃ ।। ૭.૩૪.
ત્યાં રાવણે એક મહિનો વિતાવ્યો, જેમ સુગ્રીવે કર્યો હતો, પછી ત્રણેય લોકને જીતવા ઇચ્છતા મંત્રીઓએ તેને લઈ ગયા.
એવમેતત્પુરાવૃત્તં વાલિના રાવણઃ પ્રભો । ધર્ષિતશ્ચ કૃતશ્ચાપિ ભ્રાતા પાવકસન્નિધૌ ।। ૭.૩૪.
હે પ્રભુ, એ સમયે રાવણને વાલી દ્વારા હરાવાયો અને અગ્નિ સાક્ષી રાખી ભાઈ બનાવાયો હતો.
બલમપ્રતિમં રામ વાલિનો ઽભવદુત્તમમ્ । સો ઽપિ ત્વયા વિનિર્દગ્ધઃ શલભો વહ્નિના યથા ।। ૭.૩૪.
રામ, વાલી પાસે અપ્રતિમ અને શ્રેષ્ઠ બળ હતું, છતાં એ પણ તું જેમ અગ્નિમાં પતંગિયા દાઝાય તેમ નષ્ટ કર્યો.
અપૃચ્છત તદા રામો દક્ષિણાશાશ્રમં મુનિમ્ । પ્રાઞ્જલિર્વિનયોપેત ઇદમાહ વચો ઽર્થવત્ ।। ૭.૩૫.
પછી રામે દક્ષિણ દિશાના આશ્રમના મુનિ પાસે વિનમ્રતાપૂર્વક હાથ જોડીને આ અર્થપૂર્ણ પ્રશ્ન કર્યો: