એવં બલિભ્યો બલિનઃ સન્તિ રાઘવનન્દન । નાવજ્ઞા હિ પરે કાર્યા ય ઇચ્છેત્ પ્રિયમાત્મનઃ ।। ૭.૩૩.
હે રાઘવકુળના આનંદ, આ રીતે શક્તિશાળી કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી લોકો હોય છે; જે પોતાનું ભલું ઈચ્છે છે, તેણે બીજાની અવગણના કરવી જોઈએ નહીં.
તતઃ સ રાજા પિશિતાશનાનાં સહસ્રબાહોરુપલભ્ય મૈત્રીમ્ । પુનર્નૃપાણાં કદનં ચકાર ચચાર સર્વાં પૃથિવીં ચ દર્પાત્ ।। ૭.૩૩.
પછી એ રાજાએ સહસ્રબાહુ સાથે મિત્રતા કરીને, ફરી રાજાઓ પર ચડાઈ કરી અને અહંકારથી આખી ધરતી પર વિહાર કર્યો.
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીયે આદિકાવ્યે શ્રીમદુત્તરકાણ્ડે ત્રયસ્ત્રિંશઃ સર્ગઃ
આ રીતે શ્રીમદ્ રામાયણના વાલ્મીકિ રચિત પવિત્ર ઉત્તરકાંડના ત્રીસમા સર્ગનો અંત આવ્યો.
અર્જુનેન વિમુક્તસ્તુ રાવણો રાક્ષસાધિપઃ । ચચાર પૃથિવીં સર્વામનિર્વિણ્ણસ્તથા કૃતઃ ।। ૭.૩૪.
અર્જુન દ્વારા મુક્ત થયેલા રાક્ષસોના રાજા રાવણે ફરીથી આખી ધરતી પર વિહાર કર્યો અને એ પહેલાં જેવો જ નિડર રહ્યો.
રાક્ષસં વા મનુષ્યં વા શૃણુતે ઽયં બલાધિકમ્ । રાવણસ્તં સમાસાદ્ય યુદ્ધે હ્વયતિ દર્પિતઃ ।। ૭.૩૪.
રાવણ જ્યારે પણ કોઈ રાક્ષસ કે મનુષ્ય પોતાના કરતાં વધુ શક્તિશાળી છે એવું સાંભળે, ત્યારે ગર્વથી તેને યુદ્ધ માટે લલકારે.
તતઃ કદાચિત્કિષ્કિન્ધાં નગરીં વાલિપાલિતામ્ । ગત્વા હ્વયતિ યુદ્ધાય વાલિનં હેમમાલિનમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી એક વખતે તે સુવર્ણમાળા ધારણ કરનાર વાલી શાસિત કિષ્કિંધા નગરીમાં ગયો અને વાલીને યુદ્ધ માટે લલકાર્યો.
તતસ્તુ વાનરામાત્યસ્તારસ્તારાપિતા પ્રભુઃ । ઉવાચ વાનરો વાક્યં યુદ્ધપ્રેપ્સુમુપાગતમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી વાનરમંત્રી તારા એ યુદ્ધ માટે ઉત્સુક અને આગળ આવેલા વાલીને સંબોધીને કહ્યું.
રાક્ષસેન્દ ગતો વાલી યસ્તે પ્રતિબલો ભવેત્ । કો ઽન્યઃ પ્રમુખતઃ સ્થાતું તવ શક્તઃ પ્લવઙ્ગમઃ ।। ૭.૩૪.
રાક્ષસોના રાજા, વાલી તો હવે અહીં નથી—પ્લવંગોમાં તારો સામો ઊભો રહી શકે એવો બીજો કોણ છે?
ચતુર્ભ્યો ઽપિ સમુદ્રેભ્યઃ સન્ધ્યામન્વાસ્ય રાવણ । ઇમં મુહૂર્તમાયાતિ વાલી તિષ્ઠ મુહૂર્તકમ્ ।। ૭.૩૪.
રાવણ, વાલી ચારેય સમુદ્રની સાંજની પૂજા કરીને આ જ ક્ષણે આવી પહોંચશે—થોડુંક રાહ જો.
એતાનસ્થિચયાન્પશ્ય ય એતે શઙ્ખપાણ્ડુરાઃ । યુદ્ધાર્થિનામિમે રાજન્વાનરાધિપતેજસા ।। ૭.૩૪.
આ શંખ જેવી સફેદ હાડકાંની ઢગલીઓ જોઈને સમજ, જે યૂદ્ધ કરવા આવ્યા અને વાનરરાજાની તેજસ્વીતાથી નાશ પામ્યા.
યદ્વા ઽમૃતરસઃ પીતસ્ત્વયા રાવણ રાક્ષસ । તદા વાલિનમાસાદ્ય તદન્તં તવ જીવિતમ્ ।। ૭.૩૪.
રાવણ, જો તું અમૃત પીધું હોય તો પણ, વાલી સામે ઊભો રહીશ ત્યારે જ તારો અંત આવશે.
પશ્યેદાનીં જગચ્ચિત્રમિમં વિશ્રવસઃ સુત । ઇદં મુહૂર્તં તિષ્ઠસ્વ દુર્લભં તે ભવિષ્યતિ ।। ૭.૩૪.
વિશ્વાસના પુત્ર, હવે તું દુનિયાના અદભૂત ચમત્કારો જોઈશ—આ થોડુંક ક્ષણ રાહ જો, પછી એ તને મળવું મુશ્કેલ બની જશે.
અથવા ત્વરસે મર્તું ગચ્છ દક્ષિણસાગરમ્ । વાલિનં દ્રક્ષ્યસે તત્ર ભૂમિસ્થમિવ પાવકમ્ ।। ૭.૩૪.
અથવા, જો તને મરવાની જ તલાવટ હોય તો દક્ષિણના દરિયા પાસે જા—ત્યાં તું વાલીને જમીન પર પ્રગટેલી અગ્નિ જેવો જોઈશ.
સ તુ તારં વિનિર્ભર્ત્સ્ય રાવણો લોકરાવણઃ । પુષ્પકં તત્સમારુહ્ય પ્રયયૌ દક્ષિણાર્ણવમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી લોકવિખાત રાવણે તારાને ઠપકો આપ્યો અને પુષ્પકમાં બેસી દક્ષિણના સમુદ્ર તરફ રવાના થયો.
તત્ર હેમગિરિપ્રખ્યં તરુણાર્કનિભાનનમ્ । રાવણો વાલિનં દૃષ્ટ્વા સન્ધ્યોપાસનતત્પરમ્ ।। ૭.૩૪.
ત્યાં રાવણે વાલીને જોયો, જેનું મુખ ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને આખું શરીર સોનાની પર્વત જેવું ઝળહળતું, સાંજની પૂજામાં તલીન હતો.
પુષ્પકાદવરુહ્યાથ રાવણો ઽઞ્જનસન્નિભઃ । ગ્રહીતું વાલિનં તૂર્ણં નિઃશબ્દપદમાવ્રજત્ ।। ૭.૩૪.
પછી રાવણ, અંજન જેવી કાળી કાયાવાળો, પુષ્પકમાંથી નીચે ઉતરી, ચુપચાપ વાલીને ઝડપી લેવા ઝડપથી આગળ વધ્યો.
યદૃચ્છયા તદા દૃષ્ટો વાલિનાપિ સ રાવણઃ । પાપાભિપ્રાયવાન્ દૃષ્ટ્વા ચકાર ન તુ સમ્ભ્રમમ્ ।। ૭.૩૪.
એ સમયે, વાલીએ યદ્રુચ્છયા રાવણને જોયો, જે દુષ્ટ ઈરાદા સાથે આવ્યો હતો, પણ તેને જોઈને વાલી એકદમ શાંત રહ્યો.
શશમાલક્ષ્ય સિંહો વા પન્નગં ગરુડો યથા । ન ચિન્તયતિ તં વાલી રાવણં પાપનિશ્ચયમ્ ।। ૭.૩૪.
જેમ સિંહ શશકને કે ગરુડ સાપને ધ્યાન આપતો નથી, તેમ વાલી પણ પાપી મનવાળો રાવણને કોઈ મહત્વ આપતો નથી.
જિઘૃક્ષમાણમાયાન્તં રાવણં પાપચેતસમ્ । કક્ષાવલમ્બિનં કૃત્વા ગમિષ્યે ત્રીન્મહાર્ણવાન્ ।। ૭.૩૪.
રાવણને આવી રહ્યો છે અને પકડવાનો પ્રયાસ કરે છે એ જોઈ, વાલી વિચારે છે—હું એને બાજુમાં દબાવીને ત્રણેય મહાસાગર પાર કરી જઇશ.
દ્રક્ષ્યન્ત્યરિં મમાઙ્કસ્થં સ્રંસદૂરુકરામ્બરમ્ । લમ્બમાનં દશગ્રીવં ગરુડસ્યેવ પન્નગમ્ ।। ૭.૩૪.
લોકો મારા દુશ્મનને મારી બાજુએ દબાયેલો, તેની વસ્ત્રો ખસી રહી છે, અને દશમુખ લટકી રહ્યો છે—એવું જોઈશ, જેમ ગરુડના પાંજરે સાપ લટકે છે.
ઇત્યેવં મતિમાસ્થાય વાલી કર્ણમુપાશ્રિતઃ । જપન્વૈ નૈગમાન્મન્ત્રાંસ્તસ્થૌ પર્વતરાડિવ ।। ૭.૩૪.
આવી મનોવૃત્તિ રાખીને, વાલી પોતાના બળમાં સ્થિર રહી, વૈદિક મંત્રો જપતો પર્વતની ચોટી જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તાવન્યોન્યં જિઘૃક્ષન્તૌ હરિરાક્ષસપાર્થિવૌ । પ્રયત્નવન્તૌ તત્કર્મ ઈહતુર્બલદર્પિતૌ ।। ૭.૩૪.
એ બંને, વાનર અને રાક્ષસરાજ, એકબીજાને પકડવાની ઉત્સુકતા સાથે, પોતપોતાના બળનો ગર્વ રાખી, મહેનતપૂર્વક કૃત્ય કરવા લાગ્યા.
હસ્તગ્રાહં તુ તં મત્વા પાદશબ્દેન રાવણમ્ । પરાઙ્મુખો ઽપિ જગ્રાહ વાલી સર્પમિવાણ્ડજઃ ।। ૭.૩૪.
રાવણ હાથથી પકડવાનો પ્રયાસ કરે છે એ જાણીને, વાલીએ પીઠ ફેરવીને પણ પગથી એને પકડી લીધો, જેમ ગરુડ સાપને પકડી લે છે.
ગ્રહીતુકામં તં ગૃહ્ય રક્ષસામીશ્વરં હરિઃ । ખમુત્પપાત વેગેન કૃત્વા કક્ષાવલમ્બિનમ્ ।। ૭.૩૪.
પછી વાનરે, જેને પકડવાનો ઇરાદો રાવણને હતો, એ રાક્ષસોના સ્વામી રાવણને બાજુમાં દબાવીને ઝડપથી આકાશમાં ઉડી ગયો.
તં ચાપીડયમાનં તુ વિતુદન્તં નખૈર્મુહુઃ । જહાર રાવણં વાલી પવનસ્તોયદં યથા ।। ૭.૩૪.
રાવણ વારંવાર નખોથી ઘાયલ કરે છે અને છૂટવાનો પ્રયાસ કરે છે, છતાં વાલી એને પવન મેઘને ઉડી જાય તેમ લઈ ગયો.
અથ તે રાક્ષસામાત્યા હ્રિયમાણં દશાનનમ્ । મુમોક્ષયિષવો વાલિં રવમાણા અભિદ્રુતાઃ ।। ૭.૩૪.
પછી રાક્ષસોના મંત્રીમંડળે રાવણના ચીસો સાંભળી, જ્યારે વાલી એને લઈ જઈ રહ્યો હતો, ત્યારે બધા ઉત્સાહભેર વાલી પાસેથી રાવણને છુટો પાડવા દોડી આવ્યા.
અન્વીયમાનસ્તૈર્વાલી ભ્રાજતે ઽમ્બરમધ્યગઃ । અન્વીયમાનો મેઘૌઘૈરમ્બરસ્થ ઇવાંશુમાન્ ।। ૭.૩૪.
તે લોકો પાછળ પડ્યા ત્યારે વાલી આકાશના મધ્યમાં એવો તેજસ્વી લાગતો હતો જેમ કે વાદળોથી ઘેરાયેલા સૂર્યમંડળમાં સૂર્ય ઝળહળતો હોય.
તે ઽશક્નુવન્તઃ સમ્પ્રાપ્તું વાલિનં રાક્ષસોત્તમાઃ । તસ્ય બાહૂરુવેગેન પરિશ્રાન્તા વ્યવસ્થિતાઃ ।। ૭.૩૪.
રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠ એવા એ લોકો વાલી સુધી પહોંચી શક્યા નહીં; વાલીના હાથ અને પગની તાકાતથી બધા થાકી ગયા અને ત્યાં જ ઊભા રહી ગયા.
વાલિમાર્ગાદપાક્રામન્પર્વતેન્દ્રો હિ ગચ્છતઃ । કિં પુનર્જીવિતપ્રેપ્સુર્બિભ્રદ્વૈ માંસશોણિતમ્ ।। ૭.૩૪.
પર્વતોનો રાજા પણ વાલીના માર્ગે આવે ત્યારે દૂર ભાગી જાય, તો પછી જે પોતાનું જીવ બચાવવા ઈચ્છે છે અને શરીરથી લોહી અને માંસથી ભરેલો છે, એ તો ચોક્કસ જ દૂર ભાગશે.
અપક્ષિગણસમ્પાતાન્વાનરેન્દ્રો મહાજવઃ । ક્રમશઃ સાગરાન્સર્વાન્સન્ધ્યાકાલમવન્દત ।। ૭.૩૪.
પંખીઓના ટોળાંઓને પાર કરતાં ઝડપી વાનરરાજ વાલી ધીરે ધીરે બધાં સાગરોને સંધ્યાકાળે નમન કરતો ગયો.