અથોપકાર્યં જગ્મુસ્તે સભાર્યા રઘુનન્દનાઃ। રાજાપ્યનુયયૌ પશ્યન્ સર્ષિસઙ્ઘઃ સબાન્ધવઃ
પછી રઘુનંદનો પોતાની પત્નીઓ સાથે વિશ્રામસ્થાને ગયા; રાજા પણ ઋષિગણ અને સંબંધીઓ સાથે તેમને જોઈને પાછળ ગયા.
thumb|ચતુઃસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ચતુઃસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે ચૌહોત્તેરમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ચૌહોત્તેરમો સર્ગ.
અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ। આપૃષ્ટ્વા તૌ ચ રાજાનૌ જગામોત્તરપર્વતમ્
રાત પસાર થયા પછી મહામુનિ વિશ્વામિત્રે બંને રાજાઓને વિદાય લઈ ઉત્તર પર્વતો તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
વિશ્વામિત્રે ગતે રાજા વૈદેહં મિથિલાધિપમ્। આપૃષ્ટ્વૈવ જગામાશુ રાજા દશરથઃ પુરીમ્
વિશ્વામિત્ર ગયા પછી રાજા દશરથએ વિદેહના રાજાને વિદાય આપી, ઝડપથી પોતાની અયોધ્યા તરફ ચાલ્યા.
અથ રાજા વિદેહાનાં દદૌ કન્યાધનં બહુ। ગવાં શતસહસ્રાણિ બહૂનિ મિથિલેશ્વરઃ
પછી વિદેહના રાજાએ ઘણું કન્યાદાન કર્યું; મિથિલાના રાજાએ લાખો ગાયો આપી.
કમ્બલાનાં ચ મુખ્યાનાં ક્ષૌમાન્ કોટ્યમ્બરાણિ ચ। હસ્ત્યશ્વરથપાદાતં દિવ્યરૂપં સ્વલંકૃતમ્
સારા કાંબળા, રેશમ અને કરોડો વસ્ત્રો, હાથી, ઘોડા, રથ અને પગપાળા સૈનિકો—all સુંદર રીતે શોભાયમાન—આ બધું આપ્યું.
દદૌ કન્યાશતં તાસાં દાસીદાસમનુત્તમમ્। હિરણ્યસ્ય સુવર્ણસ્ય મુક્તાનાં વિદ્રુમસ્ય ચ
સૌથી શ્રેષ્ઠ દાસી-દાસો સાથે એકસો કન્યાઓ આપી; સોનુ, શુદ્ધ સોનુ, મુક્તા અને વિદ્રુમ પણ આપ્યા.
દદૌ રાજા સુસંહૃષ્ટઃ કન્યાધનમનુત્તમમ્। દત્ત્વા બહુવિધં રાજા સમનુજ્ઞાપ્ય પાર્થિવમ્
રાજાએ અત્યંત આનંદથી ઉત્તમ કન્યાદાન કર્યું; અનેક પ્રકારના દાન આપી, પછી રાજાને વિદાય આપી.
પ્રવિવેશ સ્વનિલયં મિથિલાં મિથિલેશ્વરઃ। રાજાપ્યયોધ્યાધિપતિઃ સહ પુત્રૈર્મહાત્મભિઃ
મિથિલાનાં રાજા પોતાનાં શહેર મિથિલામાં પ્રવેશ્યા. અયોધ્યાના રાજા પણ પોતાના મહાન પુત્રો સાથે હતા.
ઋષીન્ સર્વાન્ પુરસ્કૃત્ય જગામ સબલાનુગઃ। ગચ્છન્તં તુ નરવ્યાઘ્રં સર્ષિસઙ્ઘં સરાઘવમ્
બધા ઋષિઓને આગળ રાખીને, રાજા પોતાની સેના સાથે આગળ વધ્યા. મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામ તથા ઋષિગણ સાથે રાજા જતા હતા.
ઘોરાસ્તુ પક્ષિણો વાચો વ્યાહરન્તિ સમન્તતઃ। ભૌમાશ્ચૈવ મૃગાઃ સર્વે ગચ્છન્તિ સ્મ પ્રદક્ષિણમ્
ચારે તરફ ભયાનક પક્ષીઓ ભયજનક અવાજો કરી રહ્યા હતા. જમીન પરના બધા જ પ્રાણીઓ ગોળમાં ફરવા લાગ્યા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા રાજશાર્દૂલો વસિષ્ઠં પર્યપૃચ્છત। અસૌમ્યાઃ પક્ષિણો ઘોરા મૃગાશ્ચાપિ પ્રદક્ષિણાઃ
આ દૃશ્ય જોઈને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ દશરથે વશિષ્ઠજીને પૂછ્યું: 'આ પક્ષીઓ કેટલાં ભયાનક છે અને પ્રાણીઓ પણ ગોળમાં ફરતા કેમ છે?'
કિમિદં હૃદયોત્કમ્પિ મનો મમ વિષીદતિ। રાજ્ઞો દશરથસ્યૈતચ્છ્રુત્વા વાક્યં મહાનૃષિઃ
'આ શું છે? મારું હૃદય ધડકતું રહે છે અને મન દુઃખી થઈ જાય છે.' રાજા દશરથના આ શબ્દો સાંભળીને,
ઉવાચ મધુરાં વાણીં શ્રૂયતામસ્ય યત્ ફલમ્। ઉપસ્થિતં ભયં ઘોરં દિવ્યં પક્ષિમુખાચ્ચ્યુતમ્
મહાન ઋષિએ મધુર વાણીમાં કહ્યું: 'આનું પરિણામ સાંભળો. પક્ષીઓના મોઢેથી એક ભયાનક અને દિવ્ય ભય આવી ગયું છે.'
મૃગાઃ પ્રશમયન્ત્યેતે સંતાપસ્ત્યજ્યતામયમ્। તેષાં સંવદતાં તત્ર વાયુઃ પ્રાદુર્બભૂવ હ
'આ પ્રાણીઓ શાંતિ લાવે છે, ચિંતા છોડો.' એમ તેઓ વાત કરતાં હતાં ત્યારે ત્યાં પવન ઉઠ્યો,
કમ્પયન્ મેદિનીં સર્વાં પાતયંશ્ચ મહાદ્રુમાન્। તમસા સંવૃતઃ સૂર્યઃ સર્વે નાવેદિષુર્દિશઃ
પવનએ આખી ધરતી હલાવી નાખી અને મોટા વૃક્ષો ધરાશાયી કર્યા. અંધકારથી સૂર્ય ઢંકાઈ ગયો અને કોઈને દિશા દેખાતી નહોતી.
ભસ્મના ચાવૃતં સર્વં સમ્મૂઢમિવ તદ્બલમ્। વસિષ્ઠ ઋષયશ્ચાન્યે રાજા ચ સસુતસ્તદા
બધું જ રાખથી ઢંકાઈ ગયું હતું અને આખી સેના ગૂંચવાઈ ગઈ હતી. વશિષ્ઠ, અન્ય ઋષિઓ અને રાજા પોતાના પુત્રો સાથે ત્યાં હતા.
સસંજ્ઞા ઇવ તત્રાસન્ સર્વમન્યદ્વિચેતનમ્। તસ્મિંસ્તમસિ ઘોરે તુ ભસ્મચ્છન્નેવ સા ચમૂઃ
માત્ર તેઓ જ જાણે ચેતન હતાં, બાકીના બધા જાણે અચેત હતા. એ ભયાનક અંધકારમાં આખી સેના રાખથી ઢંકાઈ ગયેલી લાગતી હતી.
દદર્શ ભીમસંકાશં જટામણ્ડલધારિણમ્। ભાર્ગવં જામદગ્ન્યેયં રાજા રાજવિમર્દનમ્
રાજાએ એક ભયાનક અને શક્તિશાળી પુરુષને જોયા, જેના વાળ જટામાં બંધેલા હતાં. એ ભૃગુવંશી, જમદગ્નિના પુત્ર, રાજાઓના વિનાશક હતા.
કૈલાસમિવ દુર્ધર્ષં કાલાગ્નિમિવ દુઃસહમ્। જ્વલન્તમિવ તેજોભિર્દુર્નિરીક્ષ્યં પૃથગ્જનૈઃ
કૈલાસ પર્વત જેવો અપરાજેય અને કાળાગ્નિ જેવો અસહ્ય, તેજથી પ્રગટતો અને સામાન્ય લોકો માટે અદૃશ્ય હતો.
સ્કન્ધે ચાસજ્જ્ય પરશું ધનુર્વિદ્યુદ્ગણોપમમ્। પ્રગૃહ્ય શરમુગ્રં ચ ત્રિપુરઘ્નં યથા શિવમ્
એના ખભા પર કુહાડી હતી, હાથમાં વીજળી જેવી ધનુષ્ય અને ભયાનક બાણ પકડેલો હતો, જાણે ત્રિપુરા વિનાશક શિવ હોય તેમ.
તં દૃષ્ટ્વા ભીમસંકાશં જ્વલન્તમિવ પાવકમ્। વસિષ્ઠપ્રમુખા વિપ્રા જપહોમપરાયણાઃ
એ ભયાનક અને અગ્નિ જેવો તેજસ્વી પુરુષને જોઈને, વશિષ્ઠજીના નેતૃત્વમાં બધા બ્રાહ્મણો જપ અને હવનમાં તત્પર રહ્યા.
સંગતા મુનયઃ સર્વે સંજજલ્પુરથો મિથઃ। કચ્ચિત્ પિતૃવધામર્ષી ક્ષત્રં નોત્સાદયિષ્યતિ
બધા ઋષિઓ એકત્ર થયા અને પરસ્પરે વાતો કરતાં કહ્યું: 'શું પિતાના હત્યાથી ક્રોધિત થયેલા એ ફરીથી ક્ષત્રિય વર્ગનો નાશ કરશે?'
પૂર્વં ક્ષત્રવધં કૃત્વા ગતમન્યુર્ગતજ્વરઃ। ક્ષત્રસ્યોત્સાદનં ભૂયો ન ખલ્વસ્ય ચિકીર્ષિતમ્
'પહેલાં ક્ષત્રિયોને સંહાર્યા પછી એનો ક્રોધ અને દુઃખ શમાઈ ગયું છે; હવે એ ફરીથી ક્ષત્રિયોને નાશ કરવા ઈચ્છતો નથી.'
એવમુક્ત્વાર્ઘ્યમાદાય ભાર્ગવં ભીમદર્શનમ્। ઋષયો રામ રામેતિ મધુરં વાક્યમબ્રુવન્
આ રીતે બોલીને ઋષિઓએ અઘ્ય પેશ કર્યું અને ભયાનક દેખાવ ધરાવતા ભૃગુવંશીને મધુર સ્વરે કહ્યું: 'રામ, રામ!'
પ્રતિગૃહ્ય તુ તાં પૂજામૃષિદત્તાં પ્રતાપવાન્। રામં દાશરથિં રામો જામદગ્ન્યોઽભ્યભાષત
ઋષિઓએ આપેલી પૂજા સ્વીકારી, જમદગ્નિના પુત્ર શક્તિશાળી રામે દશરથપુત્ર રામને સંબોધન કર્યું.
thumb|પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે પઞ્ચસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
આ સત્તર પચાસમો સર્ગ છે, સાંભળો.
રામ દાશરથે વીર વીર્યં તે શ્રૂયતેઽદ્ભુતમ્। ધનુષો ભેદનં ચૈવ નિખિલેન મયા શ્રુતમ્
હે રામ, દશરથપુત્ર, તું વીર છે, તારી અદ્ભુત શક્તિની બધે ચર્ચા છે. ધનુષ તોડવાનો તારો પરાક્રમ પણ મેં સંપૂર્ણ રીતે સાંભળ્યો છે.
તદદ્ભુતમચિન્ત્યં ચ ભેદનં ધનુષસ્તથા। તચ્છ્રુત્વાહમનુપ્રાપ્તો ધનુર્ગૃહ્યાપરં શુભમ્
આ અદ્ભુત અને કલ્પના બહારના ધનુષ તોડવાના કિસ્સા સાંભળીને, હું અહીં બીજું શુભ ધનુષ લઈને આવ્યો છું.
તદિદં ઘોરસંકાશં જામદગ્ન્યં મહદ્ધનુઃ। પૂરયસ્વ શરેણૈવ સ્વબલં દર્શયસ્વ ચ
આ છે જામદગ્ન્યનું ભયાનક અને મહાન ધનુષ. તું તેને તીરથી ચઢાવ અને તારી શક્તિ બતાવ.