અથાયાન્તં તુ મુસલં કાર્તવીર્યસ્તદાર્જુનઃ । નિપુણં વઞ્ચયામાસ સગદો ઽગદવિક્રમઃ ।। ૭.૩૨.
જ્યારે એ મસલું નજીક આવ્યું, ત્યારે કાર્તવીર્ય વંશી અર્જુને પોતાની ગદા સાથે કુશળતાથી એ મસલાને ટાળી દીધું.
તતસ્તમભિદુદ્રાવ પ્રહસ્તં હૈહયાધિપઃ । ભ્રામયાનો ગદાં ગુર્વીં પઞ્ચબાહુશતોચ્છ્રયામ્ ।। ૭.૩૨.
પછી હૈહયોના રાજાએ પોતાની ભારે ગદા ભમાવીને, જેમાં સો હાથ જેટલી ઊંચાઈ હતી, પ્રહસ્ત પર તૂટી પડ્યો.
તથા હતો ઽતિવેગેન પ્રહસ્તો ગદયા તદા । નિપપાત સ્થિતઃ શૈલો વજ્રિવજ્રહતો યથા ।। ૭.૩૨.
એ રીતે ગદાના ભયાનક પ્રહારે પ્રહસ્ત ઘાયલ થઈને પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વત ધરાશાયી થાય.
પ્રહસ્તં પતિતં દૃષ્ટ્વા મારીચશુકસારણાઃ । સમહોદરધૂમ્રાક્ષા હ્યપસૃષ્ટા રણાજિરાત્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તને પડેલો જોઈને મારિચ, શુક, સારણ, મહોદર અને ધૂમ્રાક્ષ—all યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી ગયા.
અપક્રાન્તેષ્વમાત્યેષુ પ્રહસ્તે વૈ નિપાતિતે । રાવણો ઽભ્યદ્રવત્તૂર્ણમર્જુનં નૃપસત્તમમ્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્ત માર્યો ગયો અને તેના મંત્રીઓ પણ પલાયન થયા ત્યારે રાવણ ઝડપથી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન પર તૂટી પડ્યો.
સહસ્રબાહોસ્તદ્યુદ્ધં વિંશદ્બાહોશ્ચ દારુણમ્ । નૃપરાક્ષસયોસ્તત્ર ચારબ્ધં રોમહર્ષણમ્ ।। ૭.૩૨.
પછી હજારો હાથ ધરનાર રાવણ અને વીસ હાથ ધરનાર અર્જુન વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે રાજા અને રાક્ષસ વચ્ચેનું એ જંગ સૌને રોમાંચિત કરી દેતું હતું.
સાગરાવિવ સંરબ્ધૌ ચલન્મૂલાવિવાચલૌ । તેજોયુક્તાવિવાદિત્યૌ પ્રદહન્તાવિવાનલૌ ।। ૭.૩૨.
બંને ઉગ્ર સાગરોની જેમ, જડમૂળ ધરાવતી પણ હલનચલન કરતી જેમ, તેજથી ભરેલા બે સૂર્ય જેવા અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા એકબીજાને ઉગ્રતા અને શક્તિથી ટકરાયા.
બલોદ્ધતૌ યથા નાગૌ વાશિતાર્થે યથા વૃષૌ । મેઘાવિવ વિનર્દન્તૌ સિંહાવિવ બલોત્કટૌ ।। ૭.૩૨.
બંને બળવાન હાથીઓની જેમ, પ્રભુત્વ માટે લડતા બે વાછરડા જેવા, ગર્જનારા મેઘો જેવા અને શક્તિશાળી સિંહોની જેમ જોરદાર અથડાયા.
રુદ્રકાલાવિવ ક્રુદ્ધૌ તદા તૌ રાક્ષસાર્જુનૌ । પરસ્પરં ગદાભ્યાં તૌ તાડયામાસતુર્ભૃશમ્ ।। ૭.૩૨.
રૌદ્ર અને કાળ જેવા ક્રોધિત બનેલા રાક્ષસ અને અર્જુન, એકબીજાને ગદા વડે ભારે માર મારતા હતા.
વજ્રપ્રહારાનચલા યથા ઘોરાન્વિષેહિરે । ગદાપ્રહારાંસ્તૌ તત્ર સેહાતે નરરાક્ષસૌ ।। ૭.૩૨.
જેમ પર્વતો વજ્રના ઘા સહન કરે છે, તેમ મનુષ્ય અને રાક્ષસે એકબીજાની ગદાના ભયાનક પ્રહાર સહન કર્યા.
યથા ઽ શનિરવેભ્યસ્તુ જાયતે ઽથ પ્રતિશ્રુતિઃ । તથા તયોર્ગદાપોથૈર્દિશઃ સર્વાઃ પ્રતિશ્રુતાઃ ।। ૭.૩૨.
જેમ વીજળીના ગર્જનાથી પ્રતિધ્વનિ થાય છે, તેમ બંનેની ગદાના ઘાઘા સર્વ દિશાઓમાં ગુંજી ઉઠ્યા.
અર્જુનસ્ય ગદા સા તુ પાત્યમાના ઽહિતોરસિ । કાઞ્ચનાભં નભશ્ચક્રે વિદ્યુત્સૌદામિની યથા ।। ૭.૩૨.
અર્જુનની ગદા જ્યારે રાવણના છાતી પર ફેંકાઈ, ત્યારે તે આકાશમાં વીજળી જેવો સુવર્ણ તેજ ફેલાવતી હતી.
તથૈવ રાવણેનાપિ પાત્યમાના મુહુર્મુહુઃ । અર્જુનોરસિ નિર્ભાતિ ગદોલ્કેવ મહાગિરૌ ।। ૭.૩૨.
એ જ રીતે, રાવણની ગદા વારંવાર અર્જુનના છાતી પર ફેંકાતી અને મહાપર્વત પર પડતી અગ્નિગોળા જેવી તેજથી ઝળહળતી હતી.
નાર્જુનઃ ખેદમાયાતિ ન રાક્ષસગણેશ્વરઃ । ઇદમાસીત્તયોર્યુદ્ધં યથા પૂર્વં બલીન્દ્રયોઃ ।। ૭.૩૨.
ન તો અર્જુન થાક્યો, ન તો રાક્ષસોના સ્વામી; તેમનું યુદ્ધ એ પ્રાચીન બલવાન રાજાઓ જેવું જ હતું.
શૃઙ્ગૈરિવ વૃષાયુધ્યન્દન્તાગ્રૈરિવ કુઞ્જરૌ । પરસ્પરં તૌ નિઘ્નન્તૌ નરરાક્ષસસત્તમૌ ।। ૭.૩૨.
જેમ વાછરડા શીંગથી અને હાથીઓ દાંતથી લડે છે, તેમ મનુષ્ય અને રાક્ષસમાં શ્રેષ્ઠ એવા બંને વારંવાર એકબીજાને ઘા મારતા.
તતો ઽર્જુનેન ક્રુદ્ધેન સર્વપ્રાણેન સા ગદા । સ્તનયોરન્તરે મુક્તા રાવણસ્ય મહોરસિ ।। ૭.૩૨.
પછી ક્રોધિત અર્જુને આખી તાકાતથી પોતાની ગદા રાવણના વિશાળ છાતી પર, બંને સ્તનોની વચ્ચે ફેંકી.
વરદાનકૃતત્રાણે સા ગદા રાવણોરસિ । દુર્બલેવ યથાવેગં દ્વિધાભૂત્વા ઽપતત્ક્ષિતૌ ।। ૭.૩૨.
વરદાનના રક્ષણથી રાવણના છાતી પર પડેલી એ ગદા, પોતાની જ જોરથી કમજોર બનીને બે ભાગ થઈ જમીન પર પડી ગઈ.
સ ત્વર્જુનપ્રમુક્તેન ગદાપાતેન રાવણઃ । અપાસર્પદ્ધનુર્માત્રં નિષસાદ ચ નિષ્ટનન્ ।। ૭.૩૨.
અર્જુન દ્વારા ફેંકાયેલી ગદાના ઘા થી રાવણ ધનુષ્ય જેટલું અંતર હટ્યો અને દુઃખથી બેસી ગયો.
સ વિહ્વલં તદાલક્ષ્ય દશગ્રીવં તતો ઽર્જુનઃ । સહસોત્પત્ય જગ્રાહ ગરુત્માનિવ પન્નગમ્ ।। ૭.૩૨.
રાવણને ગભરાયેલો જોઈ, અર્જુન તરત જ ઉછળી અને ગરુડ સાપને પકડે તેમ તેને પકડી લીધો.
સ તુ બાહુસહસ્રેણ બલાદ્ગૃહ્ય દશાનનમ્ । બબન્ધ બલવાન્રાજા બલિં નારાયણો યથા ।। ૭.૩૨.
પછી બલવાન રાજાએ પોતાના હજારો હાથથી દશમુખ રાવણને જોરથી બાંધી નાખ્યો, જેમ નારાયણએ બલિને બાંધ્યો હતો.
બધ્યમાને દશગ્રીવે સિદ્ધચારણદેવતાઃ । સાધ્વીતિવાદિનઃ પુષ્પૈઃ કિરન્ત્યર્જુનમૂર્ધનિ ।। ૭.૩૨.
જ્યારે દશમુખ રાવણ બંધાઈ રહ્યો હતો, ત્યારે સિદ્ધ, ચારણ અને દેવતાઓ 'સાધુ' કહી અર્જુનના માથે પુષ્પવર્ષા કરતા હતા.
વ્યાઘ્રો મૃગમિવાદાય મૃગરાડિવ દન્તિનમ્ । નનાદ હૈહયો રાજા હર્ષાદમ્બુદવન્મુહુઃ ।। ૭.૩૨.
વાઘ જેવો હિહય વંશનો રાજા મૃગને પકડે તેમ, કે પશુઓનો રાજા દંતી પર ઝંપલાવે તેમ, આનંદમાં ઘનગર્જના કરે તેમ વારંવાર દહાડ્યો.
પ્રહસ્તસ્તુ સમાશ્વસ્તો દૃષ્ટ્વા બદ્ધં દશાનનમ્ । સહ તૈ રાક્ષસૈઃ ક્રુદ્ધશ્ચાભિદુદ્રાવ પાર્થિવમ્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તે, રાવણને બંધાયેલો જોઈને, હિંમત મેળવી, રાક્ષસો સાથે ગુસ્સે થઈ રાજા પર તૂટ્યો.
નક્તઞ્ચરાણાં વેગસ્તુ તેષામાપતતાં બભૌ । ઉદ્ભૂત આતપાપાયે પયોદાનામિવામ્બુધૌ ।। ૭.૩૨.
રાતે ફરતા એ રાક્ષસોની દોડ એવી તેજ હતી, જાણે તપતી ધૂપ પછી આકાશમાં મેઘો ઉઠે તેમ.
મુઞ્ચ મુઞ્ચેતિ ભાષન્તસ્તિષ્ઠતિષ્ઠેતિ ચાસકૃત્ । મુસલાનિ સશૂલાનિ સોત્સસર્જ તદાર્જુને ।। ૭.૩૨.
'છોડો, છોડો' અને 'થેરો, થેરો' એમ વારંવાર બોલતા, તેમણે મસાલા અને શૂળો અર્જુન પર ફેંક્યા.
અપ્રાપ્તાન્યેવ તાન્યાશુ અસમ્ભ્રાન્તસ્તદાર્જુનઃ । આયુધાન્યમરારીણાં જગ્રાહારિનિષૂદનઃ ।। ૭.૩૨.
અર્જુને, ડગમગ્યા વગર, એ શસ્ત્રો એના સુધી પહોંચે એ પહેલા જ ઝડપી લીધાં અને દુશ્મનોના હથિયારો પકડી લીધાં.
તતસ્તૈરેવ રક્ષાંસિ દુર્ધરૈઃ પ્રવરાયુધૈઃ । ભિત્ત્વા વિદ્રાવયામાસ વાયુરમ્બુધરાનિવ ।। ૭.૩૨.
પછી, એ જ ભયાનક શસ્ત્રોથી, તેણે રાક્ષસોને ભેદી નાખ્યા અને હાંકી કાઢ્યા, જેમ પવન ઘનઘોર મેઘોને ઉડાડી દે છે.
રાક્ષસાંસ્ત્રાસયિત્વા તુ કાર્તવીર્યો ઽર્જુનસ્તદા । રાવણં ગૃહ્ય નગરં પ્રવિવેશ સુહૃદ્વૃતઃ ।। ૭.૩૨.
રાક્ષસોને ડરાવીને, કાર્તવીર્ય અર્જુને રાવણને પકડીને, મિત્રો સાથે શહેરમાં પ્રવેશ કર્યો.
સ કીર્યમાણઃ કુસુમાક્ષતોત્કરૈર્દ્વિજૈઃ સપૌરૈઃ પુરુહૂતસન્નિભઃ । તદા ઽર્જુનઃ સમ્પ્રવિવેશ તાં પુરીં બલિં નિગૃહ્યેવ સહસ્રલોચનઃ ।। ૭.૩૨.
બ્રાહ્મણો અને નગરવાસીઓએ પુષ્પ અને અક્ષતની વર્ષા કરી, એ સમયે અર્જુન, શત્રુને જીત્યા પછી, હજારો આંખો ધરાવતાં ઇન્દ્ર જેવો, એ શહેરમાં પ્રવેશ્યો.
રાવણગ્રહણં તત્તુ વાયુગ્રહણસન્નિભમ્ । તતઃ પુલસ્ત્યઃ શુશ્રાવ કથિતં દિવિ દૈવતૈઃ ।। ૭.૩૩.
રાવણને પકડવું એ જાણે પવનને પકડવું હોય એવું હતું. પછી પુલસ્ત્યએ દેવતાઓએ સ્વર્ગમાં જે કહ્યું હતું તે સાંભળ્યું.