હૈહયાધિપયોધાનાં વેગ આસીત્સુદારુણઃ । સનક્રમીનમકરસમુદ્રસ્યેવ નિઃસ્વનઃ ।। ૭.૩૨.
હૈહય રાજાના યોદ્ધાઓનો જોર બહુ જ ભયાનક હતો, જાણે મગર અને શાર્કથી ભરેલા દરિયાની ગર્જના હોય.
રાવણસ્ય તુ તે ઽમાત્યાઃ પ્રહસ્તશુકસારણાઃ । કાર્તવીર્યબલં ક્રુદ્ધા નિર્દહન્તિ સ્મ તેજસા ।। ૭.૩૨.
રાવણના મંત્રી પ્રહસ્ત, શુક અને સારણ ગુસ્સે થઈને કાર્તવીર્યની સેના પર પોતાનું તેજ વરસાવીને તેને દહાળી નાખી.
અર્જુનાય તુ તત્કર્મ રાવણસ્ય સમન્ત્રિણઃ । ક્રીડમાનાય કથિતં પુરુષૈર્દ્વારરક્ષિભિઃ ।। ૭.૩૨.
રાવણ અને તેના મંત્રીઓએ જે કર્યું તે દરવાજા પર ઉભેલા રક્ષકોએ રમતા અર્જુનને જઈને કહ્યું.
શ્રુત્વા ન ભેતવ્યમિતિ સ્ત્રીજનં તં તતો ઽર્જુનઃ । ઉત્તતાર જલાત્તસ્માદ્ગઙ્ગાતોયાદિવાઞ્જનઃ ।। ૭.૩૨.
'ડરશો નહીં' એવું સાંભળીને અર્જુન પછી ગંગાજળમાંથી કાળી કાજળ જેમ બહાર આવ્યો.
ક્રોધદૂષિતનેત્રસ્તુ સ તતો ઽર્જુનપાવકઃ । પ્રજજ્વાલ મહાઘોરો યુગાન્ત ઇવ પાવકઃ ।। ૭.૩૨.
કરોધથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા અર્જુન એ સમયે યુગના અંતે આગ જેવી ભયાનક જ્વાળા બની ઉગ્યો.
સ તૂર્ણતરમાદાય વરહેમાઙ્ગદો ગદામ્ । અભિદુદ્રાવ રક્ષાંસિ તમાંસીવ દિવાકરઃ ।। ૭.૩૨.
તે ઝડપથી પોતાનો સુવર્ણ કડકાવાળો ગદા પકડીને રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યો, જાણે સૂર્ય અંધકાર દૂર કરે.
બાહુવિક્ષેપકરણાં સમુદ્યમ્ય મહાગદામ્ । ગારુડં વેગમાસ્થાય ચાપપાતૈવ સો ઽર્જુનઃ ।। ૭.૩૨.
બાહુ ઉંચકીને ગદા ફટકારવા તૈયાર થયેલો અર્જુન, ગરુડની ઝડપથી પંખી જેમ નીચે પડ્યો.
તસ્ય માર્ગં સમારુદ્ધ્ય વિન્ધ્યો ઽર્કસ્યેવ પર્વતઃ । સ્થિતો વિન્ધ્ય ઇવાકમ્પ્યઃ પ્રહસ્તો મુસલાયુધઃ ।। ૭.૩૨.
પહાડે સૂર્યનો રસ્તો રોકે તેમ, પ્રહસ્તે પોતાના મસલાથી અર્જુનનો માર્ગ અટકાવ્યો અને વિંધ્ય પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તતો ઽસ્ય મુસલં ઘોરં લોહબદ્ધં મહોદ્ધતઃ । પ્રહસ્તઃ પ્રેષયન્ક્રુદ્ધો રરાસ ચ યથામ્બુદઃ ।। ૭.૩૨.
પછી પ્રહસ્તે ગુસ્સામાં પોતાનું મોટું લોખંડથી બંધાયેલું ભયાનક મસલું ફેંક્યું અને વાદળ જેવી ગર્જના કરી.
તસ્યાગ્રે મુસલસ્યાગ્નિરશોકાપીડસન્નિભઃ । પ્રહસ્તકરમુક્તસ્ય બભૂવ પ્રદહન્નિવ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તના હાથેથી છોડાયેલી એ મસલાની આગળ આગ ધધકી રહી હતી, જાણે અશોક વૃક્ષની ટોચ જેવી જ્યોત બધું બળી નાખે છે.
અથાયાન્તં તુ મુસલં કાર્તવીર્યસ્તદાર્જુનઃ । નિપુણં વઞ્ચયામાસ સગદો ઽગદવિક્રમઃ ।। ૭.૩૨.
જ્યારે એ મસલું નજીક આવ્યું, ત્યારે કાર્તવીર્ય વંશી અર્જુને પોતાની ગદા સાથે કુશળતાથી એ મસલાને ટાળી દીધું.
તતસ્તમભિદુદ્રાવ પ્રહસ્તં હૈહયાધિપઃ । ભ્રામયાનો ગદાં ગુર્વીં પઞ્ચબાહુશતોચ્છ્રયામ્ ।। ૭.૩૨.
પછી હૈહયોના રાજાએ પોતાની ભારે ગદા ભમાવીને, જેમાં સો હાથ જેટલી ઊંચાઈ હતી, પ્રહસ્ત પર તૂટી પડ્યો.
તથા હતો ઽતિવેગેન પ્રહસ્તો ગદયા તદા । નિપપાત સ્થિતઃ શૈલો વજ્રિવજ્રહતો યથા ।। ૭.૩૨.
એ રીતે ગદાના ભયાનક પ્રહારે પ્રહસ્ત ઘાયલ થઈને પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વત ધરાશાયી થાય.
પ્રહસ્તં પતિતં દૃષ્ટ્વા મારીચશુકસારણાઃ । સમહોદરધૂમ્રાક્ષા હ્યપસૃષ્ટા રણાજિરાત્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તને પડેલો જોઈને મારિચ, શુક, સારણ, મહોદર અને ધૂમ્રાક્ષ—all યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી ગયા.
અપક્રાન્તેષ્વમાત્યેષુ પ્રહસ્તે વૈ નિપાતિતે । રાવણો ઽભ્યદ્રવત્તૂર્ણમર્જુનં નૃપસત્તમમ્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્ત માર્યો ગયો અને તેના મંત્રીઓ પણ પલાયન થયા ત્યારે રાવણ ઝડપથી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન પર તૂટી પડ્યો.
સહસ્રબાહોસ્તદ્યુદ્ધં વિંશદ્બાહોશ્ચ દારુણમ્ । નૃપરાક્ષસયોસ્તત્ર ચારબ્ધં રોમહર્ષણમ્ ।। ૭.૩૨.
પછી હજારો હાથ ધરનાર રાવણ અને વીસ હાથ ધરનાર અર્જુન વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે રાજા અને રાક્ષસ વચ્ચેનું એ જંગ સૌને રોમાંચિત કરી દેતું હતું.
સાગરાવિવ સંરબ્ધૌ ચલન્મૂલાવિવાચલૌ । તેજોયુક્તાવિવાદિત્યૌ પ્રદહન્તાવિવાનલૌ ।। ૭.૩૨.
બંને ઉગ્ર સાગરોની જેમ, જડમૂળ ધરાવતી પણ હલનચલન કરતી જેમ, તેજથી ભરેલા બે સૂર્ય જેવા અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા એકબીજાને ઉગ્રતા અને શક્તિથી ટકરાયા.
બલોદ્ધતૌ યથા નાગૌ વાશિતાર્થે યથા વૃષૌ । મેઘાવિવ વિનર્દન્તૌ સિંહાવિવ બલોત્કટૌ ।। ૭.૩૨.
બંને બળવાન હાથીઓની જેમ, પ્રભુત્વ માટે લડતા બે વાછરડા જેવા, ગર્જનારા મેઘો જેવા અને શક્તિશાળી સિંહોની જેમ જોરદાર અથડાયા.
રુદ્રકાલાવિવ ક્રુદ્ધૌ તદા તૌ રાક્ષસાર્જુનૌ । પરસ્પરં ગદાભ્યાં તૌ તાડયામાસતુર્ભૃશમ્ ।। ૭.૩૨.
રૌદ્ર અને કાળ જેવા ક્રોધિત બનેલા રાક્ષસ અને અર્જુન, એકબીજાને ગદા વડે ભારે માર મારતા હતા.
વજ્રપ્રહારાનચલા યથા ઘોરાન્વિષેહિરે । ગદાપ્રહારાંસ્તૌ તત્ર સેહાતે નરરાક્ષસૌ ।। ૭.૩૨.
જેમ પર્વતો વજ્રના ઘા સહન કરે છે, તેમ મનુષ્ય અને રાક્ષસે એકબીજાની ગદાના ભયાનક પ્રહાર સહન કર્યા.
યથા ઽ શનિરવેભ્યસ્તુ જાયતે ઽથ પ્રતિશ્રુતિઃ । તથા તયોર્ગદાપોથૈર્દિશઃ સર્વાઃ પ્રતિશ્રુતાઃ ।। ૭.૩૨.
જેમ વીજળીના ગર્જનાથી પ્રતિધ્વનિ થાય છે, તેમ બંનેની ગદાના ઘાઘા સર્વ દિશાઓમાં ગુંજી ઉઠ્યા.
અર્જુનસ્ય ગદા સા તુ પાત્યમાના ઽહિતોરસિ । કાઞ્ચનાભં નભશ્ચક્રે વિદ્યુત્સૌદામિની યથા ।। ૭.૩૨.
અર્જુનની ગદા જ્યારે રાવણના છાતી પર ફેંકાઈ, ત્યારે તે આકાશમાં વીજળી જેવો સુવર્ણ તેજ ફેલાવતી હતી.
તથૈવ રાવણેનાપિ પાત્યમાના મુહુર્મુહુઃ । અર્જુનોરસિ નિર્ભાતિ ગદોલ્કેવ મહાગિરૌ ।। ૭.૩૨.
એ જ રીતે, રાવણની ગદા વારંવાર અર્જુનના છાતી પર ફેંકાતી અને મહાપર્વત પર પડતી અગ્નિગોળા જેવી તેજથી ઝળહળતી હતી.
નાર્જુનઃ ખેદમાયાતિ ન રાક્ષસગણેશ્વરઃ । ઇદમાસીત્તયોર્યુદ્ધં યથા પૂર્વં બલીન્દ્રયોઃ ।। ૭.૩૨.
ન તો અર્જુન થાક્યો, ન તો રાક્ષસોના સ્વામી; તેમનું યુદ્ધ એ પ્રાચીન બલવાન રાજાઓ જેવું જ હતું.
શૃઙ્ગૈરિવ વૃષાયુધ્યન્દન્તાગ્રૈરિવ કુઞ્જરૌ । પરસ્પરં તૌ નિઘ્નન્તૌ નરરાક્ષસસત્તમૌ ।। ૭.૩૨.
જેમ વાછરડા શીંગથી અને હાથીઓ દાંતથી લડે છે, તેમ મનુષ્ય અને રાક્ષસમાં શ્રેષ્ઠ એવા બંને વારંવાર એકબીજાને ઘા મારતા.
તતો ઽર્જુનેન ક્રુદ્ધેન સર્વપ્રાણેન સા ગદા । સ્તનયોરન્તરે મુક્તા રાવણસ્ય મહોરસિ ।। ૭.૩૨.
પછી ક્રોધિત અર્જુને આખી તાકાતથી પોતાની ગદા રાવણના વિશાળ છાતી પર, બંને સ્તનોની વચ્ચે ફેંકી.
વરદાનકૃતત્રાણે સા ગદા રાવણોરસિ । દુર્બલેવ યથાવેગં દ્વિધાભૂત્વા ઽપતત્ક્ષિતૌ ।। ૭.૩૨.
વરદાનના રક્ષણથી રાવણના છાતી પર પડેલી એ ગદા, પોતાની જ જોરથી કમજોર બનીને બે ભાગ થઈ જમીન પર પડી ગઈ.
સ ત્વર્જુનપ્રમુક્તેન ગદાપાતેન રાવણઃ । અપાસર્પદ્ધનુર્માત્રં નિષસાદ ચ નિષ્ટનન્ ।। ૭.૩૨.
અર્જુન દ્વારા ફેંકાયેલી ગદાના ઘા થી રાવણ ધનુષ્ય જેટલું અંતર હટ્યો અને દુઃખથી બેસી ગયો.
સ વિહ્વલં તદાલક્ષ્ય દશગ્રીવં તતો ઽર્જુનઃ । સહસોત્પત્ય જગ્રાહ ગરુત્માનિવ પન્નગમ્ ।। ૭.૩૨.
રાવણને ગભરાયેલો જોઈ, અર્જુન તરત જ ઉછળી અને ગરુડ સાપને પકડે તેમ તેને પકડી લીધો.
સ તુ બાહુસહસ્રેણ બલાદ્ગૃહ્ય દશાનનમ્ । બબન્ધ બલવાન્રાજા બલિં નારાયણો યથા ।। ૭.૩૨.
પછી બલવાન રાજાએ પોતાના હજારો હાથથી દશમુખ રાવણને જોરથી બાંધી નાખ્યો, જેમ નારાયણએ બલિને બાંધ્યો હતો.