ઇત્યેવમર્જુનામાત્યનાહ ગમ્ભીરયા ગિરા । અમાત્યાઃ ક્ષિપ્રમાખ્યાત હૈહયસ્ય નૃપસ્ય વૈ ।। ૭.૩૨.
એ સમયે અર્જુનના મંત્રી એ ઘેરા અવાજે કહ્યું: 'હલાવટ કરો, હૈહયના રાજાને તરત જાણ કરો.'
યુદ્ધાર્થી સમનુપ્રાપ્તો રાવણો નામ રાક્ષસઃ । રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મન્ત્રિણો ઽથાર્જુનસ્ય તે । ઉત્તસ્થુઃ સાયુધાસ્ત્રાશ્ચ રાવણં વાક્યમબ્રુવન્ ।। ૭.૩૨.
'યુદ્ધ માટે રાક્ષસ રાવણ આવ્યો છે.' રાવણની વાત સાંભળીને, અર્જુનના મંત્રીઓ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો લઈને ઊભા થયા અને રાવણને કહ્યું.
યુદ્ધસ્ય કાલો વિજ્ઞેયઃ સાધુ ભોઃ સાધુ રાવણ ।। ૭.૩૨.
'યુદ્ધનો સમય નક્કી કરવો જોઈએ. વાહ રાવણ, વાહ.'
ચઃ શ્રુત્વા મન્ત્રિણો ઽથાર્જુનસ્ય તે । યઃ ક્ષીબં સ્ત્રીવૃતં ચૈવ યોદ્ધુમુત્સહતે નૃપમ્ । સ્ત્રીસમક્ષં કથં યત્તદ્યોદ્ધુમુત્સહસે ઽર્જુનમ્ । વાશિતામધ્યગં મત્તં શાર્દૂલ ઇવ કુઞ્જરમ્ ।। ૭.૩૨.
આ સાંભળીને, અર્જુનના મંત્રીઓએ કહ્યું: 'કોણ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા રાજા સાથે યુદ્ધ કરવા હિંમત કરે? અર્જુન, સ્ત્રીઓની હાજરીમાં, ગર્જના કરતી માદ હથણીઓ વચ્ચે મસ્ત હાથી પર વાઘ હુમલો કરે એમ, તું કેમ યુદ્ધ કરવા માંગે છે?'
ક્ષમસ્વાદ્ય દશગ્રીવ ચોષ્યતાં રજની ત્વયા । યુદ્ધે શ્રદ્ધા ચ યદ્યસ્તિ શ્વસ્તાત સમરે ઽર્જુનમ્ ।। ૭.૩૨.
હવે માફ કરી દે, દશમુખ. આ રાત તું આરામથી પસાર કર. જો તને યુદ્ધમાં સાચી શ્રદ્ધા હોય, તો કાલે મારી સાથે યુદ્ધ કરી લે.
યદ્યદ્યાસ્તિ મતિર્યોદ્ધું યુદ્ધતૃષ્ણાસમાવૃતા । નિહત્યાસ્માંસ્તતો યુદ્ધમર્જુનેનોપયાસ્યસિ ।। ૭.૩૨.
જો તને આજે ખરેખર યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા હોય અને તારો મન યુદ્ધની તલપથી ભરેલો હોય, તો પહેલા અમને હરાવીને પછી અર્જુન સામે યુદ્ધ માટે જઈ શકીશ.
તતસ્તે રાવણામાત્યૈરમાત્યાઃ પાર્થિવસ્ય તુ । સૂદિતાશ્ચાપિ તે યુદ્ધે ભક્ષિતાશ્ચ બુભુક્ષિતૈઃ ।। ૭.૩૨.
પછી રાવણના મંત્રીઓએ રાજાના મંત્રીઓને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા અને ભૂખ્યા રાક્ષસોએ તેમને ભક્ષી લીધા.
તતો હલહલાશબ્દો નર્મદાતીર આબભૌ । અર્જુનસ્યાનુયાતઽણાં રાવણસ્ય ચ મન્ત્રિણામ્ ।। ૭.૩૨.
પછી નર્મદા કાંઠે અર્જુનના સાથીઓ અને રાવણના મંત્રીઓ તરફથી ભારે ઘમાસાનનો અવાજ ઊઠ્યો.
ઇષુભિસ્તોમરૈઃ શૂલૈસ્ત્રિશૂલૈર્વજ્રકર્ષણૈઃ । સરાવણાનર્દયન્તઃ સમન્તાત્સમભિદ્રુતાઃ ।। ૭.૩૨.
તેણોએ તીરો, ભાલા, ત્રિશૂળ અને વીજળી જેવી હથિયારો લઈને ચારે બાજુથી રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યા અને તેમને ત્રાસ આપ્યો.
હૈહયાધિપયોધાનાં વેગ આસીત્સુદારુણઃ । સનક્રમીનમકરસમુદ્રસ્યેવ નિઃસ્વનઃ ।। ૭.૩૨.
હૈહય રાજાના યોદ્ધાઓનો જોર બહુ જ ભયાનક હતો, જાણે મગર અને શાર્કથી ભરેલા દરિયાની ગર્જના હોય.
રાવણસ્ય તુ તે ઽમાત્યાઃ પ્રહસ્તશુકસારણાઃ । કાર્તવીર્યબલં ક્રુદ્ધા નિર્દહન્તિ સ્મ તેજસા ।। ૭.૩૨.
રાવણના મંત્રી પ્રહસ્ત, શુક અને સારણ ગુસ્સે થઈને કાર્તવીર્યની સેના પર પોતાનું તેજ વરસાવીને તેને દહાળી નાખી.
અર્જુનાય તુ તત્કર્મ રાવણસ્ય સમન્ત્રિણઃ । ક્રીડમાનાય કથિતં પુરુષૈર્દ્વારરક્ષિભિઃ ।। ૭.૩૨.
રાવણ અને તેના મંત્રીઓએ જે કર્યું તે દરવાજા પર ઉભેલા રક્ષકોએ રમતા અર્જુનને જઈને કહ્યું.
શ્રુત્વા ન ભેતવ્યમિતિ સ્ત્રીજનં તં તતો ઽર્જુનઃ । ઉત્તતાર જલાત્તસ્માદ્ગઙ્ગાતોયાદિવાઞ્જનઃ ।। ૭.૩૨.
'ડરશો નહીં' એવું સાંભળીને અર્જુન પછી ગંગાજળમાંથી કાળી કાજળ જેમ બહાર આવ્યો.
ક્રોધદૂષિતનેત્રસ્તુ સ તતો ઽર્જુનપાવકઃ । પ્રજજ્વાલ મહાઘોરો યુગાન્ત ઇવ પાવકઃ ।। ૭.૩૨.
કરોધથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા અર્જુન એ સમયે યુગના અંતે આગ જેવી ભયાનક જ્વાળા બની ઉગ્યો.
સ તૂર્ણતરમાદાય વરહેમાઙ્ગદો ગદામ્ । અભિદુદ્રાવ રક્ષાંસિ તમાંસીવ દિવાકરઃ ।। ૭.૩૨.
તે ઝડપથી પોતાનો સુવર્ણ કડકાવાળો ગદા પકડીને રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યો, જાણે સૂર્ય અંધકાર દૂર કરે.
બાહુવિક્ષેપકરણાં સમુદ્યમ્ય મહાગદામ્ । ગારુડં વેગમાસ્થાય ચાપપાતૈવ સો ઽર્જુનઃ ।। ૭.૩૨.
બાહુ ઉંચકીને ગદા ફટકારવા તૈયાર થયેલો અર્જુન, ગરુડની ઝડપથી પંખી જેમ નીચે પડ્યો.
તસ્ય માર્ગં સમારુદ્ધ્ય વિન્ધ્યો ઽર્કસ્યેવ પર્વતઃ । સ્થિતો વિન્ધ્ય ઇવાકમ્પ્યઃ પ્રહસ્તો મુસલાયુધઃ ।। ૭.૩૨.
પહાડે સૂર્યનો રસ્તો રોકે તેમ, પ્રહસ્તે પોતાના મસલાથી અર્જુનનો માર્ગ અટકાવ્યો અને વિંધ્ય પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તતો ઽસ્ય મુસલં ઘોરં લોહબદ્ધં મહોદ્ધતઃ । પ્રહસ્તઃ પ્રેષયન્ક્રુદ્ધો રરાસ ચ યથામ્બુદઃ ।। ૭.૩૨.
પછી પ્રહસ્તે ગુસ્સામાં પોતાનું મોટું લોખંડથી બંધાયેલું ભયાનક મસલું ફેંક્યું અને વાદળ જેવી ગર્જના કરી.
તસ્યાગ્રે મુસલસ્યાગ્નિરશોકાપીડસન્નિભઃ । પ્રહસ્તકરમુક્તસ્ય બભૂવ પ્રદહન્નિવ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તના હાથેથી છોડાયેલી એ મસલાની આગળ આગ ધધકી રહી હતી, જાણે અશોક વૃક્ષની ટોચ જેવી જ્યોત બધું બળી નાખે છે.
અથાયાન્તં તુ મુસલં કાર્તવીર્યસ્તદાર્જુનઃ । નિપુણં વઞ્ચયામાસ સગદો ઽગદવિક્રમઃ ।। ૭.૩૨.
જ્યારે એ મસલું નજીક આવ્યું, ત્યારે કાર્તવીર્ય વંશી અર્જુને પોતાની ગદા સાથે કુશળતાથી એ મસલાને ટાળી દીધું.
તતસ્તમભિદુદ્રાવ પ્રહસ્તં હૈહયાધિપઃ । ભ્રામયાનો ગદાં ગુર્વીં પઞ્ચબાહુશતોચ્છ્રયામ્ ।। ૭.૩૨.
પછી હૈહયોના રાજાએ પોતાની ભારે ગદા ભમાવીને, જેમાં સો હાથ જેટલી ઊંચાઈ હતી, પ્રહસ્ત પર તૂટી પડ્યો.
તથા હતો ઽતિવેગેન પ્રહસ્તો ગદયા તદા । નિપપાત સ્થિતઃ શૈલો વજ્રિવજ્રહતો યથા ।। ૭.૩૨.
એ રીતે ગદાના ભયાનક પ્રહારે પ્રહસ્ત ઘાયલ થઈને પડી ગયો, જાણે ઇન્દ્રના વજ્રથી પર્વત ધરાશાયી થાય.
પ્રહસ્તં પતિતં દૃષ્ટ્વા મારીચશુકસારણાઃ । સમહોદરધૂમ્રાક્ષા હ્યપસૃષ્ટા રણાજિરાત્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તને પડેલો જોઈને મારિચ, શુક, સારણ, મહોદર અને ધૂમ્રાક્ષ—all યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી ગયા.
અપક્રાન્તેષ્વમાત્યેષુ પ્રહસ્તે વૈ નિપાતિતે । રાવણો ઽભ્યદ્રવત્તૂર્ણમર્જુનં નૃપસત્તમમ્ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્ત માર્યો ગયો અને તેના મંત્રીઓ પણ પલાયન થયા ત્યારે રાવણ ઝડપથી રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ અર્જુન પર તૂટી પડ્યો.
સહસ્રબાહોસ્તદ્યુદ્ધં વિંશદ્બાહોશ્ચ દારુણમ્ । નૃપરાક્ષસયોસ્તત્ર ચારબ્ધં રોમહર્ષણમ્ ।। ૭.૩૨.
પછી હજારો હાથ ધરનાર રાવણ અને વીસ હાથ ધરનાર અર્જુન વચ્ચે ભયાનક યુદ્ધ શરૂ થયું, જે રાજા અને રાક્ષસ વચ્ચેનું એ જંગ સૌને રોમાંચિત કરી દેતું હતું.
સાગરાવિવ સંરબ્ધૌ ચલન્મૂલાવિવાચલૌ । તેજોયુક્તાવિવાદિત્યૌ પ્રદહન્તાવિવાનલૌ ।। ૭.૩૨.
બંને ઉગ્ર સાગરોની જેમ, જડમૂળ ધરાવતી પણ હલનચલન કરતી જેમ, તેજથી ભરેલા બે સૂર્ય જેવા અને પ્રજ્વલિત અગ્નિ જેવા એકબીજાને ઉગ્રતા અને શક્તિથી ટકરાયા.
બલોદ્ધતૌ યથા નાગૌ વાશિતાર્થે યથા વૃષૌ । મેઘાવિવ વિનર્દન્તૌ સિંહાવિવ બલોત્કટૌ ।। ૭.૩૨.
બંને બળવાન હાથીઓની જેમ, પ્રભુત્વ માટે લડતા બે વાછરડા જેવા, ગર્જનારા મેઘો જેવા અને શક્તિશાળી સિંહોની જેમ જોરદાર અથડાયા.
રુદ્રકાલાવિવ ક્રુદ્ધૌ તદા તૌ રાક્ષસાર્જુનૌ । પરસ્પરં ગદાભ્યાં તૌ તાડયામાસતુર્ભૃશમ્ ।। ૭.૩૨.
રૌદ્ર અને કાળ જેવા ક્રોધિત બનેલા રાક્ષસ અને અર્જુન, એકબીજાને ગદા વડે ભારે માર મારતા હતા.
વજ્રપ્રહારાનચલા યથા ઘોરાન્વિષેહિરે । ગદાપ્રહારાંસ્તૌ તત્ર સેહાતે નરરાક્ષસૌ ।। ૭.૩૨.
જેમ પર્વતો વજ્રના ઘા સહન કરે છે, તેમ મનુષ્ય અને રાક્ષસે એકબીજાની ગદાના ભયાનક પ્રહાર સહન કર્યા.
યથા ઽ શનિરવેભ્યસ્તુ જાયતે ઽથ પ્રતિશ્રુતિઃ । તથા તયોર્ગદાપોથૈર્દિશઃ સર્વાઃ પ્રતિશ્રુતાઃ ।। ૭.૩૨.
જેમ વીજળીના ગર્જનાથી પ્રતિધ્વનિ થાય છે, તેમ બંનેની ગદાના ઘાઘા સર્વ દિશાઓમાં ગુંજી ઉઠ્યા.