નદીં બાહુસહસ્રેણ રુન્ધન્તમરિમર્દનમ્ । ગિરિં પાદસહસ્રેણ રુન્ધન્તમિવ મેદિનીમ્ ।। ૭.૩૨.
એણે હજાર હાથથી નદીનો પ્રવાહ રોકી દીધો હતો, શત્રુઓને દમન કરનાર હતો, અને હજાર પગથી પર્વત જેવો ધરતીને પણ રોકતો હોય એમ લાગતો હતો.
બાલાનાં વરનારીણાં સહસ્રેણ સમાવૃતમ્ । સમદાનાં કરેણૂનાં સહસ્રેણેવ કુઞ્જરમ્ ।। ૭.૩૨.
તેની આસપાસ હજાર સુંદર યુવાન સ્ત્રીઓ ભેગી થઈ હતી, જાણે મદમાં ચૂર થયેલી હજારો માદ હથણીઓએ એક હાથીને ઘેરી લીધો હોય એમ.
તમદ્ભુતતમં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસૌ શુકસારણૌ । સન્નિવૃત્તાવુપાગમ્ય રાવણં તમથોચતુઃ ।। ૭.૩૨.
એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, રાક્ષસ શુક અને સારણ પાછા વળી રાવણ પાસે આવ્યા અને તેને વાત કહી.
બૃહત્સાલપ્રતીકાશઃ કો ઽપ્યસૌ રાક્ષસેશ્વર । નર્મદાં રોધવદ્રુદ્ધ્વા ક્રીડાપયતિ યોષિતઃ ।। ૭.૩૨.
'રાક્ષસોના રાજા, ત્યાં કોઈ છે, જે મોટો સાળ વૃક્ષ જેવો દેખાય છે, નર્મદાને રોકી સ્ત્રીઓ સાથે રમે છે.'
તેન બાહુસહસ્રેણ સન્નિરુદ્ધજલા નદી । સાગરોદ્ગારસઙ્કાશાનુદ્ગારાન્સૃજતે મુહુઃ ।। ૭.૩૨.
'તેના હજાર હાથથી નદીનું પાણી અટકાઈ ગયું છે, અને એ નદી દરિયાની લહેરો જેવી વારંવાર મોટી મોજો ઉછાળે છે.'
ઇત્યેવં ભાષમાણૌ તૌ નિશામ્ય શુકસારણૌ । રાવણો ઽર્જુન ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ યુદ્ધલાલસઃ ।। ૭.૩૨.
શુક અને સારણની વાત સાંભળી, રાવણે કહ્યું, 'એ અર્જુન છે,' અને યુદ્ધની ઈચ્છાથી તરત જ આગળ વધ્યો.
અર્જુનાભિમુખે તસ્મિન્રાવણે રાક્ષસાધિપે । ચણ્ડઃ પ્રવાતિ પવનઃ સનાદઃ સુરજાસ્તથા ।। ૭.૩૨.
જ્યારે રાક્ષસાધિપતિ રાવણ અર્જુન સામે આગળ વધ્યો, ત્યારે ભયાનક અને ગર્જનાવાળો પવન ફૂંકાયો અને દેવતાઓ પણ કંપી ઉઠ્યા.
સકૃદેવ કૃતો રાવઃ સરક્તઃ પ્રેષિતો ઘનૈઃ । મહોદરમહાપાર્શ્વધૂમ્રાક્ષશુકસારણૈઃ ।। ૭.૩૨.
ત્યાં મહોદર, મહાપાર્શ્વ, ધૂમ્રાક્ષ, શુક અને સારણે લાલ રંગના મેઘો મોકલ્યા, જે રાવણને ઘેરી વળ્યા.
સંવૃતો રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તત્રાગાદ્યત્ર ચાર્જુનઃ । અદીર્ઘેણૈવ કાલેન સ તદા રાક્ષસો બલી । તં નર્મદાહ્રદં ભીમમાજગામાઞ્જનપ્રભઃ ।। ૭.૩૨.
એ રીતે ઘેરાયેલા રાક્ષસોના રાજા ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં અર્જુન હતો; થોડા જ સમયમાં એ કાજળ જેવો કાળો અને શક્તિશાળી રાક્ષસ નર્મદાની ભયાનક જળાશય પાસે આવી પહોંચ્યો.
સ તત્ર સ્ત્રીપરિવૃતં વાશિતાભિરિવ દ્વિપમ્ । નરેન્દ્રં પશ્યતે રાજા રાક્ષસાનાં તદાર્જુનમ્ ।। ૭.૩૨.
ત્યાં રાક્ષસોના રાજાએ જોયું કે રાજા સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો છે, જાણે ગર્જના કરતી માદ હથણીઓ વચ્ચે હાથી ઊભો હોય એમ.
સ રોષાદ્રક્તનયનો રાક્ષસેન્દ્રો બલોદ્ધતઃ ।। ૭.૩૨.
રાક્ષસોના રાજા ક્રોધથી તેની આંખો લાલ થઈ ગઈ હતી અને તે શક્તિથી ફૂલ્યો હતો.
ઇત્યેવમર્જુનામાત્યનાહ ગમ્ભીરયા ગિરા । અમાત્યાઃ ક્ષિપ્રમાખ્યાત હૈહયસ્ય નૃપસ્ય વૈ ।। ૭.૩૨.
એ સમયે અર્જુનના મંત્રી એ ઘેરા અવાજે કહ્યું: 'હલાવટ કરો, હૈહયના રાજાને તરત જાણ કરો.'
યુદ્ધાર્થી સમનુપ્રાપ્તો રાવણો નામ રાક્ષસઃ । રાવણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા મન્ત્રિણો ઽથાર્જુનસ્ય તે । ઉત્તસ્થુઃ સાયુધાસ્ત્રાશ્ચ રાવણં વાક્યમબ્રુવન્ ।। ૭.૩૨.
'યુદ્ધ માટે રાક્ષસ રાવણ આવ્યો છે.' રાવણની વાત સાંભળીને, અર્જુનના મંત્રીઓ શસ્ત્રો અને અસ્ત્રો લઈને ઊભા થયા અને રાવણને કહ્યું.
યુદ્ધસ્ય કાલો વિજ્ઞેયઃ સાધુ ભોઃ સાધુ રાવણ ।। ૭.૩૨.
'યુદ્ધનો સમય નક્કી કરવો જોઈએ. વાહ રાવણ, વાહ.'
ચઃ શ્રુત્વા મન્ત્રિણો ઽથાર્જુનસ્ય તે । યઃ ક્ષીબં સ્ત્રીવૃતં ચૈવ યોદ્ધુમુત્સહતે નૃપમ્ । સ્ત્રીસમક્ષં કથં યત્તદ્યોદ્ધુમુત્સહસે ઽર્જુનમ્ । વાશિતામધ્યગં મત્તં શાર્દૂલ ઇવ કુઞ્જરમ્ ।। ૭.૩૨.
આ સાંભળીને, અર્જુનના મંત્રીઓએ કહ્યું: 'કોણ સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલા રાજા સાથે યુદ્ધ કરવા હિંમત કરે? અર્જુન, સ્ત્રીઓની હાજરીમાં, ગર્જના કરતી માદ હથણીઓ વચ્ચે મસ્ત હાથી પર વાઘ હુમલો કરે એમ, તું કેમ યુદ્ધ કરવા માંગે છે?'
ક્ષમસ્વાદ્ય દશગ્રીવ ચોષ્યતાં રજની ત્વયા । યુદ્ધે શ્રદ્ધા ચ યદ્યસ્તિ શ્વસ્તાત સમરે ઽર્જુનમ્ ।। ૭.૩૨.
હવે માફ કરી દે, દશમુખ. આ રાત તું આરામથી પસાર કર. જો તને યુદ્ધમાં સાચી શ્રદ્ધા હોય, તો કાલે મારી સાથે યુદ્ધ કરી લે.
યદ્યદ્યાસ્તિ મતિર્યોદ્ધું યુદ્ધતૃષ્ણાસમાવૃતા । નિહત્યાસ્માંસ્તતો યુદ્ધમર્જુનેનોપયાસ્યસિ ।। ૭.૩૨.
જો તને આજે ખરેખર યુદ્ધ કરવાની ઇચ્છા હોય અને તારો મન યુદ્ધની તલપથી ભરેલો હોય, તો પહેલા અમને હરાવીને પછી અર્જુન સામે યુદ્ધ માટે જઈ શકીશ.
તતસ્તે રાવણામાત્યૈરમાત્યાઃ પાર્થિવસ્ય તુ । સૂદિતાશ્ચાપિ તે યુદ્ધે ભક્ષિતાશ્ચ બુભુક્ષિતૈઃ ।। ૭.૩૨.
પછી રાવણના મંત્રીઓએ રાજાના મંત્રીઓને યુદ્ધમાં મારી નાખ્યા અને ભૂખ્યા રાક્ષસોએ તેમને ભક્ષી લીધા.
તતો હલહલાશબ્દો નર્મદાતીર આબભૌ । અર્જુનસ્યાનુયાતઽણાં રાવણસ્ય ચ મન્ત્રિણામ્ ।। ૭.૩૨.
પછી નર્મદા કાંઠે અર્જુનના સાથીઓ અને રાવણના મંત્રીઓ તરફથી ભારે ઘમાસાનનો અવાજ ઊઠ્યો.
ઇષુભિસ્તોમરૈઃ શૂલૈસ્ત્રિશૂલૈર્વજ્રકર્ષણૈઃ । સરાવણાનર્દયન્તઃ સમન્તાત્સમભિદ્રુતાઃ ।। ૭.૩૨.
તેણોએ તીરો, ભાલા, ત્રિશૂળ અને વીજળી જેવી હથિયારો લઈને ચારે બાજુથી રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યા અને તેમને ત્રાસ આપ્યો.
હૈહયાધિપયોધાનાં વેગ આસીત્સુદારુણઃ । સનક્રમીનમકરસમુદ્રસ્યેવ નિઃસ્વનઃ ।। ૭.૩૨.
હૈહય રાજાના યોદ્ધાઓનો જોર બહુ જ ભયાનક હતો, જાણે મગર અને શાર્કથી ભરેલા દરિયાની ગર્જના હોય.
રાવણસ્ય તુ તે ઽમાત્યાઃ પ્રહસ્તશુકસારણાઃ । કાર્તવીર્યબલં ક્રુદ્ધા નિર્દહન્તિ સ્મ તેજસા ।। ૭.૩૨.
રાવણના મંત્રી પ્રહસ્ત, શુક અને સારણ ગુસ્સે થઈને કાર્તવીર્યની સેના પર પોતાનું તેજ વરસાવીને તેને દહાળી નાખી.
અર્જુનાય તુ તત્કર્મ રાવણસ્ય સમન્ત્રિણઃ । ક્રીડમાનાય કથિતં પુરુષૈર્દ્વારરક્ષિભિઃ ।। ૭.૩૨.
રાવણ અને તેના મંત્રીઓએ જે કર્યું તે દરવાજા પર ઉભેલા રક્ષકોએ રમતા અર્જુનને જઈને કહ્યું.
શ્રુત્વા ન ભેતવ્યમિતિ સ્ત્રીજનં તં તતો ઽર્જુનઃ । ઉત્તતાર જલાત્તસ્માદ્ગઙ્ગાતોયાદિવાઞ્જનઃ ।। ૭.૩૨.
'ડરશો નહીં' એવું સાંભળીને અર્જુન પછી ગંગાજળમાંથી કાળી કાજળ જેમ બહાર આવ્યો.
ક્રોધદૂષિતનેત્રસ્તુ સ તતો ઽર્જુનપાવકઃ । પ્રજજ્વાલ મહાઘોરો યુગાન્ત ઇવ પાવકઃ ।। ૭.૩૨.
કરોધથી આંખો લાલ થઈ ગયેલા અર્જુન એ સમયે યુગના અંતે આગ જેવી ભયાનક જ્વાળા બની ઉગ્યો.
સ તૂર્ણતરમાદાય વરહેમાઙ્ગદો ગદામ્ । અભિદુદ્રાવ રક્ષાંસિ તમાંસીવ દિવાકરઃ ।। ૭.૩૨.
તે ઝડપથી પોતાનો સુવર્ણ કડકાવાળો ગદા પકડીને રાક્ષસો પર તૂટી પડ્યો, જાણે સૂર્ય અંધકાર દૂર કરે.
બાહુવિક્ષેપકરણાં સમુદ્યમ્ય મહાગદામ્ । ગારુડં વેગમાસ્થાય ચાપપાતૈવ સો ઽર્જુનઃ ।। ૭.૩૨.
બાહુ ઉંચકીને ગદા ફટકારવા તૈયાર થયેલો અર્જુન, ગરુડની ઝડપથી પંખી જેમ નીચે પડ્યો.
તસ્ય માર્ગં સમારુદ્ધ્ય વિન્ધ્યો ઽર્કસ્યેવ પર્વતઃ । સ્થિતો વિન્ધ્ય ઇવાકમ્પ્યઃ પ્રહસ્તો મુસલાયુધઃ ।। ૭.૩૨.
પહાડે સૂર્યનો રસ્તો રોકે તેમ, પ્રહસ્તે પોતાના મસલાથી અર્જુનનો માર્ગ અટકાવ્યો અને વિંધ્ય પર્વત જેવો અડગ ઊભો રહ્યો.
તતો ઽસ્ય મુસલં ઘોરં લોહબદ્ધં મહોદ્ધતઃ । પ્રહસ્તઃ પ્રેષયન્ક્રુદ્ધો રરાસ ચ યથામ્બુદઃ ।। ૭.૩૨.
પછી પ્રહસ્તે ગુસ્સામાં પોતાનું મોટું લોખંડથી બંધાયેલું ભયાનક મસલું ફેંક્યું અને વાદળ જેવી ગર્જના કરી.
તસ્યાગ્રે મુસલસ્યાગ્નિરશોકાપીડસન્નિભઃ । પ્રહસ્તકરમુક્તસ્ય બભૂવ પ્રદહન્નિવ ।। ૭.૩૨.
પ્રહસ્તના હાથેથી છોડાયેલી એ મસલાની આગળ આગ ધધકી રહી હતી, જાણે અશોક વૃક્ષની ટોચ જેવી જ્યોત બધું બળી નાખે છે.