પુષ્પેષૂપહૃતેષ્વેવં રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ । અવતીર્ણો નદીં સ્નાતું ગઙ્ગામિવ મહાગજઃ ।। ૭.૩૧.
જ્યારે ફૂલો લાવવામાં આવી ગઈ, ત્યારે રાવણ, રાક્ષસોનો રાજા, મહાન હાથી જેમ ગંગામાં ઉતરે તેમ, નદીમાં સ્નાન કરવા ઉતર્યો.
તત્ર સ્નાત્વા ચ વિધિવજ્જપ્ત્વા જપ્યમનુત્તમમ્ । નર્મદાસલિલાત્તસ્માદુત્તતાર સ રાવણઃ ।। ૭.૩૧.
ત્યાં રાવણે વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યું અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જાપ કર્યો, પછી નર્મદાના પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.
તતઃ ક્લિન્નામ્બરં ત્યક્ત્વા શુક્લવસ્ત્રસમાવૃતમ્ । રાવણં પ્રાઞ્જલિં યાન્તમન્વયુઃ સર્વરાક્ષસાઃ ।। ૭.૩૧.
પછી ભીનું વસ્ત્ર ઉતારી, સફેદ કપડું પહેરી, રાવણ જોડેલા હાથથી આગળ ચાલ્યો અને બધા રાક્ષસો તેની પાછળ ગયા.
તદ્ગતીવશમાપન્ના મૂર્તિમન્ત ઇવાચલાઃ । યત્ર યત્ર ચ યાતિ સ્મ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ । જામ્બૂનદમયં લિઙ્ગં તત્ર તત્ર સ્મ નીયતે ।। ૭.૩૧.
રાવણ જ્યાં જ્યાં જાય, ત્યાં ત્યાં, જાણે પર્વતો સ્વરૂપે, બધા રાક્ષસો તેની આજ્ઞામાં ચાલતા અને સુવર્ણનું લિંગ પણ સાથે લઈ જતા.
વાલુકાવેદિમધ્યે તુ તલ્લિઙ્ગં સ્થાપ્ય રાવણઃ । અર્ચયામાસ ગન્ધૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચામૃતગન્ધિભિઃ ।। ૭.૩૧.
પછી રાવણે વાળુની વેદી વચ્ચે તે લિંગ સ્થાપ્યું અને અમૃત જેવી સુગંધવાળા ફૂલો અને સુગંધોથી પૂજા કરી.
તતઃ સતામાર્તિહરં પરં વરં વરપ્રદં ચન્દ્રમયૂખભૂષણમ્ । સમર્ચયિત્વા સ નિશાચરો જગૌ પ્રસાર્ય હસ્તાન્પ્રણનર્ત ચાગ્રતઃ ।। ૭.૩૧.
પછી, સારા લોકોના દુઃખ દૂર કરનાર, ચંદ્રકિરણોથી શોભાયમાન એવા શ્રેષ્ઠ દેવની પૂજા કરીને, તે રાત્રે ફરતો રાવણ હાથ ફેલાવીને ગાવા લાગ્યો અને તેની સામે નૃત્ય કર્યું.
નર્મદાપુલિને યત્ર રાક્ષસેન્દ્રઃ સુદારુણઃ । પુષ્પોપહારં કુરુતે તસ્માદ્દેશાદદૂરતઃ ।। ૭.૩૨.
નર્મદા કિનારે, જ્યાં ભયંકર રાક્ષસરાજ ફૂલોની ભેટ ચઢાવી રહ્યો હતો, એ સ્થળથી થોડું દૂર—
અર્જુનો જયતાં શ્રેષ્ઠો માહિષ્મત્યાઃ પતિઃ પ્રભુઃ । ક્રીડતે સહ નારીભિર્નર્મદાતોયમાશ્રિતઃ ।। ૭.૩૨.
જયમાં શ્રેષ્ઠ અને માહિષ્મતીના સ્વામી એવા અર્જુન પોતાની રાણીઓ સાથે નર્મદાના પાણીમાં રમતો હતો.
તાસાં મધ્યગતો રાજા રરાજ ચ તદાર્જુનઃ । કરેણૂનાં સહસ્રસ્ય મધ્યસ્થ ઇવ કુઞ્જરઃ ।। ૭.૩૨.
આ સ્ત્રીઓના વચમાં રાજા અર્જુન એવો તેજસ્વી લાગતો હતો, જેમ હજારો માદા હાથીઓ વચ્ચે એક મોટો હાથી.
જિજ્ઞાસુઃ સ તુ બાહૂનાં સહસ્રસ્યોત્તમં બલમ્ । રુરોધ નર્મદાવેગં બાહુભિર્બહુભિર્વૃતઃ ।। ૭.૩૨.
પોતાના હજાર હાથની મહા તાકાત અજમાવવાની ઈચ્છાથી, અર્જુને ઘણાં સાથીઓ સાથે મળીને પોતાના હાથ વડે નર્મદાની ધારા અટકાવી.
કાર્તવીર્યભુજાસક્તં તજ્જલં પ્રાપ્ય નિર્મલમ્ । કૂલોપહારં કુર્વાણં પ્રતિસ્રોતઃ પ્રધાવતિ ।। ૭.૩૨.
કાર્તવીર્યના હાથથી અટકાવાયેલું શુદ્ધ પાણી, જ્યારે તે કિનારે બંધ બાંધતો હતો, ત્યારે ધારોને વિરુદ્ધ દોડતું ઉપર તરફ વહેવા લાગ્યું.
સમીનનક્રમકરઃ સપુષ્પકુશસંસ્તરઃ । સ નર્મદામ્ભસો વેગઃ પ્રાવૃટ્કાલ ઇવાબભૌ ।। ૭.૩૨.
માછલીઓ, ઘોડાપદ, ફૂલો અને કૂશથી શોભાયમાન નર્મદાની ધારા વરસાદના સમયમાં જેવી વહે છે તેવી લાગતી હતી.
સ વેગઃ કાર્તવીર્યેણ સમ્પ્રેષિત ઇવામ્ભસઃ । પુષ્પોપહારં સકલં રાવણસ્ય જહાર હ ।। ૭.૩૨.
કાર્તવીર્યે મોકલેલી જેમ, એ જોરદાર પાણીની લહેરે રાવણના બધા ફૂલોની ભેટ વહાવી લીધી.
રાવણો ઽર્ધસમાપ્તં તમુત્સૃજ્ય નિયમં તદા । નર્મદાં પશ્યતે કાન્તાં પ્રતિકૂલાં યથા પ્રિયામ્ ।। ૭.૩૨.
ત્યારે રાવણે પોતાનું અર્ધ પૂરું રહેલું વ્રત છોડ્યું અને પ્રિય નર્મદાને, હવે વિરુદ્ધ થઈ ગઈ હોય તેમ, જોઈ.
પશ્ચિમેન તુ તં દૃષ્ટ્વા સાગરોદ્ગારસન્નિભમ્ । વર્ધન્તમમ્ભસો વેગં પૂર્વામાશાં પ્રવિશ્ય તુ ।। ૭.૩૨.
પશ્ચિમ તરફ જોઈ, તેણે સમુદ્રના ગર્જન જેવો વધતો પાણીનો પ્રવાહ પૂર્વ દિશામાં આગળ વધતો જોયો.
તતો ઽનુભ્રાન્તશકુનાં સ્વભાવોપરમે સ્થિતામ્ । નિર્વિકારાઙ્ગનાભાસામપશ્યદ્રાવણો નદીમ્ ।। ૭.૩૨.
ત્યાં રાવણે નદીની તરફ જોયું, જે સ્વાભાવિક રીતે સ્થિર હતી, પાછળ પક્ષીઓ ચાલતા હતા અને એ અડગ સ્ત્રી જેવી લાગતી હતી.
સવ્યેતરકરાઙ્ગુલ્યા સશબ્દં ચ દશાનનઃ । વેગપ્રભાવમન્વેષ્ટું સો ઽદિશચ્છુકસારણૌ ।। ૭.૩૨.
પછી દશાનન રાવણે ડાબા હાથની આંગળીઓથી અવાજ કર્યો અને શુક તથા સારણને ધારા કેટલી જોરદાર છે તે તપાસવા કહ્યું.
તૌ તુ રાવણસન્દિષ્ટૌ ભ્રાતરૌ શુકસારણૌ । વ્યોમાન્તરગતૌ વીરૌ પ્રસ્થિતૌ પશ્ચિમામુખૌ ।। ૭.૩૨.
રાવણના આદેશથી, શુક અને સારણ નામના બહાદુર ભાઈઓ પશ્ચિમ દિશામાં આકાશમાં ઉડીને નીકળી પડ્યા.
અર્ધયોજનમાત્રં તુ ગત્વા તૌ રજનીચરૌ । પશ્યેતાં પુરુષં તોયે ક્રીડન્તં સહયોષિતમ્ ।। ૭.૩૨.
અર્ધ યોજન જેટલું અંતર કાપ્યા પછી, એ બે રાત્રિચરોએ પાણીમાં પોતાની સ્ત્રીઓ સાથે રમતો એક પુરુષ જોયો.
બૃહત્સાલપ્રતીકાશં તોયવ્યાકુલમૂર્ધજમ્ । મદરક્તાન્તનયનં મદવ્યાકુલતેજસમ્ ।। ૭.૩૨.
એ પુરુષ મોટો સાળ વૃક્ષ જેટલો ભવ્ય હતો, તેના વાળ પાણીથી વિખરાયા હતા, આંખો મદથી લાલ થઈ ગઈ હતી અને આખું રૂપ પણ મદમાં ઉલઝણમાં લાગતું હતું.
નદીં બાહુસહસ્રેણ રુન્ધન્તમરિમર્દનમ્ । ગિરિં પાદસહસ્રેણ રુન્ધન્તમિવ મેદિનીમ્ ।। ૭.૩૨.
એણે હજાર હાથથી નદીનો પ્રવાહ રોકી દીધો હતો, શત્રુઓને દમન કરનાર હતો, અને હજાર પગથી પર્વત જેવો ધરતીને પણ રોકતો હોય એમ લાગતો હતો.
બાલાનાં વરનારીણાં સહસ્રેણ સમાવૃતમ્ । સમદાનાં કરેણૂનાં સહસ્રેણેવ કુઞ્જરમ્ ।। ૭.૩૨.
તેની આસપાસ હજાર સુંદર યુવાન સ્ત્રીઓ ભેગી થઈ હતી, જાણે મદમાં ચૂર થયેલી હજારો માદ હથણીઓએ એક હાથીને ઘેરી લીધો હોય એમ.
તમદ્ભુતતમં દૃષ્ટ્વા રાક્ષસૌ શુકસારણૌ । સન્નિવૃત્તાવુપાગમ્ય રાવણં તમથોચતુઃ ।। ૭.૩૨.
એ અદ્ભુત દૃશ્ય જોઈને, રાક્ષસ શુક અને સારણ પાછા વળી રાવણ પાસે આવ્યા અને તેને વાત કહી.
બૃહત્સાલપ્રતીકાશઃ કો ઽપ્યસૌ રાક્ષસેશ્વર । નર્મદાં રોધવદ્રુદ્ધ્વા ક્રીડાપયતિ યોષિતઃ ।। ૭.૩૨.
'રાક્ષસોના રાજા, ત્યાં કોઈ છે, જે મોટો સાળ વૃક્ષ જેવો દેખાય છે, નર્મદાને રોકી સ્ત્રીઓ સાથે રમે છે.'
તેન બાહુસહસ્રેણ સન્નિરુદ્ધજલા નદી । સાગરોદ્ગારસઙ્કાશાનુદ્ગારાન્સૃજતે મુહુઃ ।। ૭.૩૨.
'તેના હજાર હાથથી નદીનું પાણી અટકાઈ ગયું છે, અને એ નદી દરિયાની લહેરો જેવી વારંવાર મોટી મોજો ઉછાળે છે.'
ઇત્યેવં ભાષમાણૌ તૌ નિશામ્ય શુકસારણૌ । રાવણો ઽર્જુન ઇત્યુક્ત્વા પ્રયયૌ યુદ્ધલાલસઃ ।। ૭.૩૨.
શુક અને સારણની વાત સાંભળી, રાવણે કહ્યું, 'એ અર્જુન છે,' અને યુદ્ધની ઈચ્છાથી તરત જ આગળ વધ્યો.
અર્જુનાભિમુખે તસ્મિન્રાવણે રાક્ષસાધિપે । ચણ્ડઃ પ્રવાતિ પવનઃ સનાદઃ સુરજાસ્તથા ।। ૭.૩૨.
જ્યારે રાક્ષસાધિપતિ રાવણ અર્જુન સામે આગળ વધ્યો, ત્યારે ભયાનક અને ગર્જનાવાળો પવન ફૂંકાયો અને દેવતાઓ પણ કંપી ઉઠ્યા.
સકૃદેવ કૃતો રાવઃ સરક્તઃ પ્રેષિતો ઘનૈઃ । મહોદરમહાપાર્શ્વધૂમ્રાક્ષશુકસારણૈઃ ।। ૭.૩૨.
ત્યાં મહોદર, મહાપાર્શ્વ, ધૂમ્રાક્ષ, શુક અને સારણે લાલ રંગના મેઘો મોકલ્યા, જે રાવણને ઘેરી વળ્યા.
સંવૃતો રાક્ષસેન્દ્રસ્તુ તત્રાગાદ્યત્ર ચાર્જુનઃ । અદીર્ઘેણૈવ કાલેન સ તદા રાક્ષસો બલી । તં નર્મદાહ્રદં ભીમમાજગામાઞ્જનપ્રભઃ ।। ૭.૩૨.
એ રીતે ઘેરાયેલા રાક્ષસોના રાજા ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં અર્જુન હતો; થોડા જ સમયમાં એ કાજળ જેવો કાળો અને શક્તિશાળી રાક્ષસ નર્મદાની ભયાનક જળાશય પાસે આવી પહોંચ્યો.
સ તત્ર સ્ત્રીપરિવૃતં વાશિતાભિરિવ દ્વિપમ્ । નરેન્દ્રં પશ્યતે રાજા રાક્ષસાનાં તદાર્જુનમ્ ।। ૭.૩૨.
ત્યાં રાક્ષસોના રાજાએ જોયું કે રાજા સ્ત્રીઓથી ઘેરાયેલો છે, જાણે ગર્જના કરતી માદ હથણીઓ વચ્ચે હાથી ઊભો હોય એમ.