મામાસીનં વિદિત્વૈવ ચન્દ્રાયતિ દિવાકરઃ ।। ૭.૩૧.
હવે, મને અહીં બેઠેલો જાણીને, સૂર્ય પણ ચંદ્ર જેવો શીતળ બની ગયો છે.
નર્મદાજલશીતશ્ચ સુગન્ધિઃ શ્રમનાશનઃ । મદ્ભયાદનિલો ઽપ્યત્ર વાત્યેષ સુસમાહિતઃ ।। ૭.૩૧.
નર્મદાનું ઠંડુ અને સુગંધિત પાણી થાક દૂર કરે છે; અહીં હવા પણ મારા ભયથી શાંત અને હળવી વહે છે.
ઇયં વાપિ સરિચ્છ્રેષ્ઠા નર્મદા નર્મવર્ધિની । નક્રમીનવિહઙ્ગોર્મિઃ સભયેવાઙ્ગના સ્થિતા ।। ૭.૩૧.
આ સર્વોત્તમ નર્મદા નદી આનંદ વધારતી, મગર, પક્ષીઓ અને તરંગો સાથે, ભયભીત સ્ત્રીની જેમ શાંત ઊભી છે.
તદ્ભવન્તઃ ક્ષતાઃ શસ્ત્રૈર્નૃપૈરિન્દ્રસમૈર્યુધિ । ચન્દનસ્ય રસેનેવ રુધિરેણ સમુક્ષિતાઃ ।। ૭.૩૧.
પછી યુદ્ધમાં ઈન્દ્ર સમાન રાજાઓના શસ્ત્રોથી તમે ઘાયલ થયા અને ચંદનના રસ જેવી લાલ લોહીથી ઢંકાઈ ગયા.
તે યૂયમવગાહધ્વં નર્મદાં શર્મદાં શુભામ્ । મહાપદ્મમુખા મત્તા ગઙ્ગામિવ ગહાગજાઃ । અસ્યાં સ્નાત્વા મહાનદ્યાં પાપ્માનં વિપ્રમોક્ષ્યથ ।। ૭.૩૧.
હવે તમે સૌ આ શુભ અને આનંદ આપતી નર્મદા નદીમાં પ્રવેશો, જેમ મસ્ત હાથીઓ મહા કમળના મુખે ગંગામાં જાય છે. આ મહાનદીમાં સ્નાન કરીને પાપથી મુક્ત થશો.
અહમપ્યદ્ય પુલિને શરદિન્દુસમપ્રભે । પુષ્પોપહારં શનકૈઃ કરિષ્યામિ કપર્દિનઃ ।। ૭.૩૧.
હું પણ આજે શરદ પૂર્ણિમાના ચંદ્ર જેવી તેજસ્વી કિનારે ધીમે ધીમે જટાધારી ભગવાનને ફૂલ અર્પણ કરીશ.
રાવણેનૈવમુક્તાસ્તુ પ્રહસ્તશુકસારણાઃ । સમહોદરધૂમ્રાક્ષા નર્મદાં વિજગાહિરે ।। ૭.૩૧.
રાવણના આદેશથી પ્રહસ્ત, શુક, સારણ તથા મહોદર અને ધૂમ્રાક્ષા સૌએ નર્મદા નદીમાં પ્રવેશ કર્યો.
રાક્ષસેન્દ્રગજૈસ્તૈસ્તુ ક્ષોભિતા નર્મદા નદી । વામનાઞ્જનપદ્માદ્યૈર્ગઙ્ગા ઇવ મહાગજૈઃ ।। ૭.૩૧.
રાક્ષસોના હાથી જેવા મુખ્યોએ નર્મદા નદીમાં હલચલ મચાવી, તે ગંગા જેવી લાગી, જેમાં વામન, અંજન અને પદ્મ જેવા મહા હાથીઓ ઉતર્યા હોય તેમ.
તતસ્તે રાક્ષસાઃ સ્નાત્વા નર્મદાયાં મહાબલાઃ । ઉત્તીર્ય પુષ્પાણ્યાજહ્રુર્બલ્યર્થં રાવણસ્ય તુ ।। ૭.૩૧.
પછી તે મહાબલી રાક્ષસોએ નર્મદામાં સ્નાન કર્યું, કિનારો પાર કરીને રાવણના બલિ માટે ફૂલો ભેગા કર્યા.
નર્મદાપુલિને હૃદ્યે શુભ્રાભ્રસદૃશપ્રભે । રાક્ષસૈસ્તુ મુહૂર્તેન કૃતઃ પુષ્પમયો ગિરિઃ ।। ૭.૩૧.
નર્મદા નદીના સુંદર કિનારે, જે સફેદ વાદળ જેવું તેજ ધરાવતી હતી, રાક્ષસોએ પળમાં ફૂલોથી એક મોટો પર્વત ઊભો કર્યો.
પુષ્પેષૂપહૃતેષ્વેવં રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ । અવતીર્ણો નદીં સ્નાતું ગઙ્ગામિવ મહાગજઃ ।। ૭.૩૧.
જ્યારે ફૂલો લાવવામાં આવી ગઈ, ત્યારે રાવણ, રાક્ષસોનો રાજા, મહાન હાથી જેમ ગંગામાં ઉતરે તેમ, નદીમાં સ્નાન કરવા ઉતર્યો.
તત્ર સ્નાત્વા ચ વિધિવજ્જપ્ત્વા જપ્યમનુત્તમમ્ । નર્મદાસલિલાત્તસ્માદુત્તતાર સ રાવણઃ ।। ૭.૩૧.
ત્યાં રાવણે વિધિપૂર્વક સ્નાન કર્યું અને શ્રેષ્ઠ મંત્રનો જાપ કર્યો, પછી નર્મદાના પાણીમાંથી બહાર આવ્યો.
તતઃ ક્લિન્નામ્બરં ત્યક્ત્વા શુક્લવસ્ત્રસમાવૃતમ્ । રાવણં પ્રાઞ્જલિં યાન્તમન્વયુઃ સર્વરાક્ષસાઃ ।। ૭.૩૧.
પછી ભીનું વસ્ત્ર ઉતારી, સફેદ કપડું પહેરી, રાવણ જોડેલા હાથથી આગળ ચાલ્યો અને બધા રાક્ષસો તેની પાછળ ગયા.
તદ્ગતીવશમાપન્ના મૂર્તિમન્ત ઇવાચલાઃ । યત્ર યત્ર ચ યાતિ સ્મ રાવણો રાક્ષસેશ્વરઃ । જામ્બૂનદમયં લિઙ્ગં તત્ર તત્ર સ્મ નીયતે ।। ૭.૩૧.
રાવણ જ્યાં જ્યાં જાય, ત્યાં ત્યાં, જાણે પર્વતો સ્વરૂપે, બધા રાક્ષસો તેની આજ્ઞામાં ચાલતા અને સુવર્ણનું લિંગ પણ સાથે લઈ જતા.
વાલુકાવેદિમધ્યે તુ તલ્લિઙ્ગં સ્થાપ્ય રાવણઃ । અર્ચયામાસ ગન્ધૈશ્ચ પુષ્પૈશ્ચામૃતગન્ધિભિઃ ।। ૭.૩૧.
પછી રાવણે વાળુની વેદી વચ્ચે તે લિંગ સ્થાપ્યું અને અમૃત જેવી સુગંધવાળા ફૂલો અને સુગંધોથી પૂજા કરી.
તતઃ સતામાર્તિહરં પરં વરં વરપ્રદં ચન્દ્રમયૂખભૂષણમ્ । સમર્ચયિત્વા સ નિશાચરો જગૌ પ્રસાર્ય હસ્તાન્પ્રણનર્ત ચાગ્રતઃ ।। ૭.૩૧.
પછી, સારા લોકોના દુઃખ દૂર કરનાર, ચંદ્રકિરણોથી શોભાયમાન એવા શ્રેષ્ઠ દેવની પૂજા કરીને, તે રાત્રે ફરતો રાવણ હાથ ફેલાવીને ગાવા લાગ્યો અને તેની સામે નૃત્ય કર્યું.
નર્મદાપુલિને યત્ર રાક્ષસેન્દ્રઃ સુદારુણઃ । પુષ્પોપહારં કુરુતે તસ્માદ્દેશાદદૂરતઃ ।। ૭.૩૨.
નર્મદા કિનારે, જ્યાં ભયંકર રાક્ષસરાજ ફૂલોની ભેટ ચઢાવી રહ્યો હતો, એ સ્થળથી થોડું દૂર—
અર્જુનો જયતાં શ્રેષ્ઠો માહિષ્મત્યાઃ પતિઃ પ્રભુઃ । ક્રીડતે સહ નારીભિર્નર્મદાતોયમાશ્રિતઃ ।। ૭.૩૨.
જયમાં શ્રેષ્ઠ અને માહિષ્મતીના સ્વામી એવા અર્જુન પોતાની રાણીઓ સાથે નર્મદાના પાણીમાં રમતો હતો.
તાસાં મધ્યગતો રાજા રરાજ ચ તદાર્જુનઃ । કરેણૂનાં સહસ્રસ્ય મધ્યસ્થ ઇવ કુઞ્જરઃ ।। ૭.૩૨.
આ સ્ત્રીઓના વચમાં રાજા અર્જુન એવો તેજસ્વી લાગતો હતો, જેમ હજારો માદા હાથીઓ વચ્ચે એક મોટો હાથી.
જિજ્ઞાસુઃ સ તુ બાહૂનાં સહસ્રસ્યોત્તમં બલમ્ । રુરોધ નર્મદાવેગં બાહુભિર્બહુભિર્વૃતઃ ।। ૭.૩૨.
પોતાના હજાર હાથની મહા તાકાત અજમાવવાની ઈચ્છાથી, અર્જુને ઘણાં સાથીઓ સાથે મળીને પોતાના હાથ વડે નર્મદાની ધારા અટકાવી.
કાર્તવીર્યભુજાસક્તં તજ્જલં પ્રાપ્ય નિર્મલમ્ । કૂલોપહારં કુર્વાણં પ્રતિસ્રોતઃ પ્રધાવતિ ।। ૭.૩૨.
કાર્તવીર્યના હાથથી અટકાવાયેલું શુદ્ધ પાણી, જ્યારે તે કિનારે બંધ બાંધતો હતો, ત્યારે ધારોને વિરુદ્ધ દોડતું ઉપર તરફ વહેવા લાગ્યું.
સમીનનક્રમકરઃ સપુષ્પકુશસંસ્તરઃ । સ નર્મદામ્ભસો વેગઃ પ્રાવૃટ્કાલ ઇવાબભૌ ।। ૭.૩૨.
માછલીઓ, ઘોડાપદ, ફૂલો અને કૂશથી શોભાયમાન નર્મદાની ધારા વરસાદના સમયમાં જેવી વહે છે તેવી લાગતી હતી.
સ વેગઃ કાર્તવીર્યેણ સમ્પ્રેષિત ઇવામ્ભસઃ । પુષ્પોપહારં સકલં રાવણસ્ય જહાર હ ।। ૭.૩૨.
કાર્તવીર્યે મોકલેલી જેમ, એ જોરદાર પાણીની લહેરે રાવણના બધા ફૂલોની ભેટ વહાવી લીધી.
રાવણો ઽર્ધસમાપ્તં તમુત્સૃજ્ય નિયમં તદા । નર્મદાં પશ્યતે કાન્તાં પ્રતિકૂલાં યથા પ્રિયામ્ ।। ૭.૩૨.
ત્યારે રાવણે પોતાનું અર્ધ પૂરું રહેલું વ્રત છોડ્યું અને પ્રિય નર્મદાને, હવે વિરુદ્ધ થઈ ગઈ હોય તેમ, જોઈ.
પશ્ચિમેન તુ તં દૃષ્ટ્વા સાગરોદ્ગારસન્નિભમ્ । વર્ધન્તમમ્ભસો વેગં પૂર્વામાશાં પ્રવિશ્ય તુ ।। ૭.૩૨.
પશ્ચિમ તરફ જોઈ, તેણે સમુદ્રના ગર્જન જેવો વધતો પાણીનો પ્રવાહ પૂર્વ દિશામાં આગળ વધતો જોયો.
તતો ઽનુભ્રાન્તશકુનાં સ્વભાવોપરમે સ્થિતામ્ । નિર્વિકારાઙ્ગનાભાસામપશ્યદ્રાવણો નદીમ્ ।। ૭.૩૨.
ત્યાં રાવણે નદીની તરફ જોયું, જે સ્વાભાવિક રીતે સ્થિર હતી, પાછળ પક્ષીઓ ચાલતા હતા અને એ અડગ સ્ત્રી જેવી લાગતી હતી.
સવ્યેતરકરાઙ્ગુલ્યા સશબ્દં ચ દશાનનઃ । વેગપ્રભાવમન્વેષ્ટું સો ઽદિશચ્છુકસારણૌ ।। ૭.૩૨.
પછી દશાનન રાવણે ડાબા હાથની આંગળીઓથી અવાજ કર્યો અને શુક તથા સારણને ધારા કેટલી જોરદાર છે તે તપાસવા કહ્યું.
તૌ તુ રાવણસન્દિષ્ટૌ ભ્રાતરૌ શુકસારણૌ । વ્યોમાન્તરગતૌ વીરૌ પ્રસ્થિતૌ પશ્ચિમામુખૌ ।। ૭.૩૨.
રાવણના આદેશથી, શુક અને સારણ નામના બહાદુર ભાઈઓ પશ્ચિમ દિશામાં આકાશમાં ઉડીને નીકળી પડ્યા.
અર્ધયોજનમાત્રં તુ ગત્વા તૌ રજનીચરૌ । પશ્યેતાં પુરુષં તોયે ક્રીડન્તં સહયોષિતમ્ ।। ૭.૩૨.
અર્ધ યોજન જેટલું અંતર કાપ્યા પછી, એ બે રાત્રિચરોએ પાણીમાં પોતાની સ્ત્રીઓ સાથે રમતો એક પુરુષ જોયો.
બૃહત્સાલપ્રતીકાશં તોયવ્યાકુલમૂર્ધજમ્ । મદરક્તાન્તનયનં મદવ્યાકુલતેજસમ્ ।। ૭.૩૨.
એ પુરુષ મોટો સાળ વૃક્ષ જેટલો ભવ્ય હતો, તેના વાળ પાણીથી વિખરાયા હતા, આંખો મદથી લાલ થઈ ગઈ હતી અને આખું રૂપ પણ મદમાં ઉલઝણમાં લાગતું હતું.