અબ્રવીજ્જનકો રાજા હર્ષેણાભિપરિપ્લુતઃ। લક્ષ્મણાગચ્છ ભદ્રં તે ઊર્મિલામુદ્યતાં મયા
જનક રાજાએ આનંદથી છલકાતાં કહ્યું: 'લક્ષ્મણ, આવો, તમારો કલ્યાણ થાય; મેં જે ઊર્મિલાને તૈયાર કરી છે, તે હવે તમારી છે.'
પ્રતીચ્છ પાણિં ગૃહ્ણીષ્વ મા ભૂત્ કાલસ્ય પર્યયઃ। તમેવમુક્ત્વા જનકો ભરતં ચાભ્યભાષત
'તેનો હાથ સ્વીકારો, તેનો હાથ પકડી લો; યોગ્ય સમય પસાર ન થઈ જાય.' એમ કહીને જનકે ભરતને પણ સંબોધ્યા.
ગૃહાણ પાણિં માણ્ડવ્યાઃ પાણિના રઘુનન્દન। શત્રુઘ્નં ચાપિ ધર્માત્મા અબ્રવીન્મિથિલેશ્વરઃ
'રઘુવંશના આનંદ, તમે પણ તમારી હાથે માંડવીએનો હાથ પકડી લો.' અને ધર્મપ્રિય મિથિલાના રાજાએ શત્રુઘ્નને પણ કહ્યું.
શ્રુતકીર્તેર્મહાબાહો પાણિં ગૃહ્ણીષ્વ પાણિના। સર્વે ભવન્તઃ સૌમ્યાશ્ચ સર્વે સુચરિતવ્રતાઃ
'મહાબાહુ, તમે શ્રુતકીર્તિનો હાથ પકડી લો.' તમે બધા સૌમ્ય છો અને સારા સંકલ્પમાં અડગ છો.
પત્નીભિઃ સન્તુ કાકુત્સ્થા મા ભૂત્ કાલસ્ય પર્યયઃ। જનકસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પાણીન્ પાણિભિરસ્પૃશન્
કાકુત્થ્સો પોતાની પત્નીઓ સાથે રહે, યોગ્ય સમય પસાર ન થાય.' જનકના વચનો સાંભળી, સૌએ હાથમાં હાથ મિલાવ્યા.
ચત્વારસ્તે ચતસૄણાં વસિષ્ઠસ્ય મતે સ્થિતાઃ। અગ્નિં પ્રદક્ષિણં કૃત્વા વેદિં રાજાનમેવ ચ
વશિષ્ઠજીના નિર્દેશ પ્રમાણે ચારેયે ચારેય સાથે ઊભા રહ્યા; પછી અગ્નિ, વેદી અને રાજાને પ્રદક્ષિણ કરી.
ઋષીંશ્ચાપિ મહાત્માનઃ સહભાર્યા રઘૂદ્વહાઃ। યથોક્તેન તતશ્ચક્રુર્વિવાહં વિધિપૂર્વકમ્
રઘુવંશીઓએ પોતાની પત્નીઓ સાથે અને મહાન ઋષિઓએ પણ, જેમ વિધિમાં કહેવાયું છે તેમ, લગ્નવિધિ પૂર્ણ કરી.
પુષ્પવૃષ્ટિર્મહત્યાસીદન્તરિક્ષાત્ સુભાસ્વરા। દિવ્યદુન્દુભિનિર્ઘોષૈર્ગીતવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ
આકાશમાંથી તેજસ્વી અને સુંદર ફૂલોની ભારે વર્ષા થઈ; દૈવી ઢોલ, ગીત અને વાદ્યોના સ્વર ગૂંજી ઉઠ્યા.
નનૃતુશ્ચાપ્સરઃસઙ્ઘા ગન્ધર્વાશ્ચ જગુઃ કલમ્। વિવાહે રઘુમુખ્યાનાં તદદ્ભુતમદૃશ્યત
અપ્સરાઓના સમૂહે નૃત્ય કર્યું અને ગંધર્વોએ મીઠા સ્વરે ગીત ગાયું; રઘુવંશીઓના લગ્નમાં એ અદ્ભુત દૃશ્ય દેખાયું.
ઈદૃશે વર્તમાને તુ તૂર્યોદ્ઘુષ્ટનિનાદિતે। ત્રિરગ્નિં તે પરિક્રમ્ય ઊહુર્ભાર્યા મહૌજસઃ
આ રીતે તુર્યવાદ્યના ગુંજતા અવાજ વચ્ચે, મહાન વીરોએ અગ્નિની ત્રણ પ્રદક્ષિણા કરી અને પોતાની પત્નીઓને સાથે લઈ ગયા.
અથોપકાર્યં જગ્મુસ્તે સભાર્યા રઘુનન્દનાઃ। રાજાપ્યનુયયૌ પશ્યન્ સર્ષિસઙ્ઘઃ સબાન્ધવઃ
પછી રઘુનંદનો પોતાની પત્નીઓ સાથે વિશ્રામસ્થાને ગયા; રાજા પણ ઋષિગણ અને સંબંધીઓ સાથે તેમને જોઈને પાછળ ગયા.
thumb|ચતુઃસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ શ્રૂયતામ્|center શ્રીમદ્વાલ્મીકિયરામાયણે બાલકાણ્ડે ચતુઃસપ્તતિતમઃ સર્ગઃ ॥૧-
હવે ચૌહોત્તેરમો સર્ગ સાંભળો. શ્રીમદ્ વાલ્મીકિ રામાયણના બાલકાંડનો ચૌહોત્તેરમો સર્ગ.
અથ રાત્ર્યાં વ્યતીતાયાં વિશ્વામિત્રો મહામુનિઃ। આપૃષ્ટ્વા તૌ ચ રાજાનૌ જગામોત્તરપર્વતમ્
રાત પસાર થયા પછી મહામુનિ વિશ્વામિત્રે બંને રાજાઓને વિદાય લઈ ઉત્તર પર્વતો તરફ પ્રસ્થાન કર્યું.
વિશ્વામિત્રે ગતે રાજા વૈદેહં મિથિલાધિપમ્। આપૃષ્ટ્વૈવ જગામાશુ રાજા દશરથઃ પુરીમ્
વિશ્વામિત્ર ગયા પછી રાજા દશરથએ વિદેહના રાજાને વિદાય આપી, ઝડપથી પોતાની અયોધ્યા તરફ ચાલ્યા.
અથ રાજા વિદેહાનાં દદૌ કન્યાધનં બહુ। ગવાં શતસહસ્રાણિ બહૂનિ મિથિલેશ્વરઃ
પછી વિદેહના રાજાએ ઘણું કન્યાદાન કર્યું; મિથિલાના રાજાએ લાખો ગાયો આપી.
કમ્બલાનાં ચ મુખ્યાનાં ક્ષૌમાન્ કોટ્યમ્બરાણિ ચ। હસ્ત્યશ્વરથપાદાતં દિવ્યરૂપં સ્વલંકૃતમ્
સારા કાંબળા, રેશમ અને કરોડો વસ્ત્રો, હાથી, ઘોડા, રથ અને પગપાળા સૈનિકો—all સુંદર રીતે શોભાયમાન—આ બધું આપ્યું.
દદૌ કન્યાશતં તાસાં દાસીદાસમનુત્તમમ્। હિરણ્યસ્ય સુવર્ણસ્ય મુક્તાનાં વિદ્રુમસ્ય ચ
સૌથી શ્રેષ્ઠ દાસી-દાસો સાથે એકસો કન્યાઓ આપી; સોનુ, શુદ્ધ સોનુ, મુક્તા અને વિદ્રુમ પણ આપ્યા.
દદૌ રાજા સુસંહૃષ્ટઃ કન્યાધનમનુત્તમમ્। દત્ત્વા બહુવિધં રાજા સમનુજ્ઞાપ્ય પાર્થિવમ્
રાજાએ અત્યંત આનંદથી ઉત્તમ કન્યાદાન કર્યું; અનેક પ્રકારના દાન આપી, પછી રાજાને વિદાય આપી.
પ્રવિવેશ સ્વનિલયં મિથિલાં મિથિલેશ્વરઃ। રાજાપ્યયોધ્યાધિપતિઃ સહ પુત્રૈર્મહાત્મભિઃ
મિથિલાનાં રાજા પોતાનાં શહેર મિથિલામાં પ્રવેશ્યા. અયોધ્યાના રાજા પણ પોતાના મહાન પુત્રો સાથે હતા.
ઋષીન્ સર્વાન્ પુરસ્કૃત્ય જગામ સબલાનુગઃ। ગચ્છન્તં તુ નરવ્યાઘ્રં સર્ષિસઙ્ઘં સરાઘવમ્
બધા ઋષિઓને આગળ રાખીને, રાજા પોતાની સેના સાથે આગળ વધ્યા. મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ એવા રામ તથા ઋષિગણ સાથે રાજા જતા હતા.
ઘોરાસ્તુ પક્ષિણો વાચો વ્યાહરન્તિ સમન્તતઃ। ભૌમાશ્ચૈવ મૃગાઃ સર્વે ગચ્છન્તિ સ્મ પ્રદક્ષિણમ્
ચારે તરફ ભયાનક પક્ષીઓ ભયજનક અવાજો કરી રહ્યા હતા. જમીન પરના બધા જ પ્રાણીઓ ગોળમાં ફરવા લાગ્યા.
તાન્ દૃષ્ટ્વા રાજશાર્દૂલો વસિષ્ઠં પર્યપૃચ્છત। અસૌમ્યાઃ પક્ષિણો ઘોરા મૃગાશ્ચાપિ પ્રદક્ષિણાઃ
આ દૃશ્ય જોઈને રાજાઓમાં શ્રેષ્ઠ દશરથે વશિષ્ઠજીને પૂછ્યું: 'આ પક્ષીઓ કેટલાં ભયાનક છે અને પ્રાણીઓ પણ ગોળમાં ફરતા કેમ છે?'
કિમિદં હૃદયોત્કમ્પિ મનો મમ વિષીદતિ। રાજ્ઞો દશરથસ્યૈતચ્છ્રુત્વા વાક્યં મહાનૃષિઃ
'આ શું છે? મારું હૃદય ધડકતું રહે છે અને મન દુઃખી થઈ જાય છે.' રાજા દશરથના આ શબ્દો સાંભળીને,
ઉવાચ મધુરાં વાણીં શ્રૂયતામસ્ય યત્ ફલમ્। ઉપસ્થિતં ભયં ઘોરં દિવ્યં પક્ષિમુખાચ્ચ્યુતમ્
મહાન ઋષિએ મધુર વાણીમાં કહ્યું: 'આનું પરિણામ સાંભળો. પક્ષીઓના મોઢેથી એક ભયાનક અને દિવ્ય ભય આવી ગયું છે.'
મૃગાઃ પ્રશમયન્ત્યેતે સંતાપસ્ત્યજ્યતામયમ્। તેષાં સંવદતાં તત્ર વાયુઃ પ્રાદુર્બભૂવ હ
'આ પ્રાણીઓ શાંતિ લાવે છે, ચિંતા છોડો.' એમ તેઓ વાત કરતાં હતાં ત્યારે ત્યાં પવન ઉઠ્યો,
કમ્પયન્ મેદિનીં સર્વાં પાતયંશ્ચ મહાદ્રુમાન્। તમસા સંવૃતઃ સૂર્યઃ સર્વે નાવેદિષુર્દિશઃ
પવનએ આખી ધરતી હલાવી નાખી અને મોટા વૃક્ષો ધરાશાયી કર્યા. અંધકારથી સૂર્ય ઢંકાઈ ગયો અને કોઈને દિશા દેખાતી નહોતી.
ભસ્મના ચાવૃતં સર્વં સમ્મૂઢમિવ તદ્બલમ્। વસિષ્ઠ ઋષયશ્ચાન્યે રાજા ચ સસુતસ્તદા
બધું જ રાખથી ઢંકાઈ ગયું હતું અને આખી સેના ગૂંચવાઈ ગઈ હતી. વશિષ્ઠ, અન્ય ઋષિઓ અને રાજા પોતાના પુત્રો સાથે ત્યાં હતા.
સસંજ્ઞા ઇવ તત્રાસન્ સર્વમન્યદ્વિચેતનમ્। તસ્મિંસ્તમસિ ઘોરે તુ ભસ્મચ્છન્નેવ સા ચમૂઃ
માત્ર તેઓ જ જાણે ચેતન હતાં, બાકીના બધા જાણે અચેત હતા. એ ભયાનક અંધકારમાં આખી સેના રાખથી ઢંકાઈ ગયેલી લાગતી હતી.
દદર્શ ભીમસંકાશં જટામણ્ડલધારિણમ્। ભાર્ગવં જામદગ્ન્યેયં રાજા રાજવિમર્દનમ્
રાજાએ એક ભયાનક અને શક્તિશાળી પુરુષને જોયા, જેના વાળ જટામાં બંધેલા હતાં. એ ભૃગુવંશી, જમદગ્નિના પુત્ર, રાજાઓના વિનાશક હતા.
કૈલાસમિવ દુર્ધર્ષં કાલાગ્નિમિવ દુઃસહમ્। જ્વલન્તમિવ તેજોભિર્દુર્નિરીક્ષ્યં પૃથગ્જનૈઃ
કૈલાસ પર્વત જેવો અપરાજેય અને કાળાગ્નિ જેવો અસહ્ય, તેજથી પ્રગટતો અને સામાન્ય લોકો માટે અદૃશ્ય હતો.