સો ઽહં તાસાં વિશેષાર્થં સ્ત્રિયમેકાં વિનિર્મમે । યદ્યત્પ્રજાનાં પ્રત્યઙ્ગં વિશિષ્ટં તત્તદુદ્ધૃતમ્ ।। ૭.૩૦.
પછી, એમા ભિન્નતા લાવવા માટે, મેં એક સ્ત્રીની રચના કરી; દરેક જીવમાં જે શ્રેષ્ઠ ગુણ હતો, તે બધું મેં એકઠું કર્યું.
તતો મયા રૂપગુણૈરહલ્યા સ્ત્રી વિનિર્મિતા । હલં નામેહ વૈરૂપં હલ્યં તત્પ્રભવં ભવેત્ ।। ૭.૩૦.
એ રીતે રૂપ અને ગુણથી મેં અહલ્યા નામની સ્ત્રી બનાવેલી; 'હલ'નો અર્થ છે વિકૃતિ, અને 'હલ્ય' એનું મૂળ છે.
યસ્માન્ન વિદ્યતે હલ્યં તેનાહલ્યેતિ વિશ્રુતા । અહલ્યેતિ મયા શક્ર તસ્યા નામ પ્રવર્તિતમ્ ।। ૭.૩૦.
એમાં કોઈ વિકૃતિ નહોતી, એટલે એ અહલ્યા તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ; અને, હે શક્ર, એ નામ મેં જ આપ્યું.
નિર્મિતાયાં ચ દેવેન્દ્ર તસ્યાં નાર્યાં સુરર્ષભ । ભવિષ્યતીતિ કસ્યૈષા મમ ચિન્તા તતો ઽભવત્ ।। ૭.૩૦.
જ્યારે એ સ્ત્રીની રચના થઈ, ત્યારે, હે ઇન્દ્ર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં વિચાર્યું: 'આ કોના માટે હશે?' એવું મનમાં આવ્યું.
ત્વં તુ શક્ર તદા નારીં જાનીષે મનસા પ્રભો । સ્થાનાધિકતયા પત્ની મમૈષેતિ પુરન્દર ।। ૭.૩૦.
પણ તું, હે શક્ર, મનમાં એ સ્ત્રીને તારી પત્ની માની હતી; છતાં પદના અધિકારે એ મારી પત્ની બની, હે પુરંદર.
સા મયા ન્યાસભૂતા તુ ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ । ન્યસ્તા બહૂનિ વર્ષાણિ તેન નિર્યાતિતા ચ હ ।। ૭.૩૦.
એ સ્ત્રીને મેં મહાત્મા ગૌતમ પાસે જમા રાખી હતી; ઘણા વર્ષો સુધી એ મારા કહેવાથી એના પાસે રહી.
તતસ્તસ્ય પરિજ્ઞાય મહાસ્થૈર્યં મહામુનેઃ । જ્ઞાત્વા તપસિ સિદ્ધિં ચ પત્ન્યર્થં સ્પર્શિતા તદા ।। ૭.૩૦.
પછી, એ મહાન ઋષિનું અડગ વ્રત અને તપસ્યામાં સિદ્ધિ જાણી, તું એના પત્નીને સ્પર્શી.
સઙ્ક્રુદ્ધસ્ત્વં હિ ધર્માત્મન્ ગત્વા તસ્યાશ્રમં મુનેઃ । દૃષ્ટવાંશ્ચ તદા તાં સ્ત્રીં દીપ્તામગ્નિશિખામિવ ।। ૭.૩૦.
હે ધર્મનિષ્ઠ, તું ગુસ્સે થઈને એ ઋષિના આશ્રમમાં ગયો અને એ સ્ત્રીને તેજસ્વી અગ્નિશિખા જેવી જોઈ.
સા ત્વયા ધર્ષિતા શક્ર કામાર્તેન સમન્યુના । દૃષ્ટસ્ત્વં ચ તદા તેન હ્યાશ્રમે પરમર્ષિણા ।। ૭.૩૦.
હે શક્ર, કામ અને ક્રોધથી તું એ સ્ત્રીને બળાત્કાર કર્યો; અને એ સમયે તું એ મહાન ઋષિ દ્વારા આશ્રમમાં જોઈ પડ્યો.
તતઃ ક્રુદ્ધેન તેના ઽસિ શપ્તઃ પરમતેજસા । ગતો ઽસિ યેન દેવેન્દ્ર દશાભાગવિપર્યયમ્ ।। ૭.૩૦.
પછી, એ મહાતેજસ્વી ઋષિ ગુસ્સે થઈને તને શાપ આપ્યો; જેના કારણે, હે ઇન્દ્ર, તારા દસમા ભાગનું વલય બદલાઈ ગયું.
યસ્માન્મે ધર્ષિતા પત્ની ત્વયા વાસવ નિર્ભયમ્ । તસ્માત્ત્વં સમરે રાજઞ્છત્રુહસ્તં ગમિષ્યસિ ।। ૭.૩૦.
કારણ કે તું, હે વાસવ, નિર્ભય થઈને મારી પત્નીનું અપમાન કર્યું, તેથી, હે રાજા, યુદ્ધમાં તું શત્રુના હાથમાં પડશે.
અયં તુ ભાવો દુર્બુદ્ધે યસ્ત્વયેહ પ્રવર્તિતઃ । માનુષેષ્વપિ લોકેષુ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। ૭.૩૦.
હે દુર્વિવેકી, જે વર્તન તું અહીં કર્યું છે, એ માનવોમાં પણ દુનિયામાં નિશ્ચિતપણે દેખાશે.
તત્રાર્ધં તસ્ય યઃ કર્તા ત્વય્યર્ધં નિપતિષ્યતિ । ન ચ તે સ્થાવરં સ્થાનં ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ ।। ૭.૩૦.
જે એ અધમ કાર્યમાં તારો અર્ધો ભાગ ભાગીદાર હશે, એ અર્ધો ભાગ તારા કારણે પતન પામશે; અને તને કયાંય સ્થિર સ્થાન નહીં મળે, એ નિશ્ચિત છે.
યશ્ચ યશ્ચ સુરેન્દ્રઃ સ્યાદ્ધ્રુવઃ સ ન ભવિષ્યતિ । એષ શાપો મયા મુક્ત ઇત્યસૌ ત્વાં તદા ઽબ્રવીત્ ।। ૭.૩૦.
અને જે કોઈ દેવોના રાજા હશે, તે સ્થિર નહીં રહે; એ શાપ મેં આપ્યો હતો, એ સમયે એણે તને આવું કહ્યું હતું.
તાં તુ ભાર્યાં સ નિર્ભર્ત્સ્ય સો ઽબ્રવીત્સુમહાતપાઃ । દુર્વિનીતે વિનિધ્વંસ મમાશ્રમસમીપતઃ ।। ૭.૩૦.
પછી, પોતાની પત્નીને ઠપકો આપી, એ મહાતપસ્વી ઋષિએ કહ્યું: 'હે દુર્વૃત્ત, મારા આશ્રમની નજીકથી દૂર થઈ જા!'
રૂપયૌવનસમ્પન્ના યસ્માત્ત્વમનવસ્થિતા । તસ્માદ્રૂપવતી લોકે ન ત્વમેકા ભવિષ્યતિ ।। ૭.૩૦.
જેમ તું સુંદરતા અને યુવાનીથી ભરપૂર હોવા છતાં અસ્થિર રહી, એ કારણે દુનિયામાં માત્ર તું જ સુંદર નહીં રહે, પણ અનેક સ્ત્રીઓ સુંદર હશે.
રૂપં ચ તે પ્રજાઃ સર્વા ગમિષ્યન્તિ ન સંશયઃ । યત્તદેકં સમાશ્રિત્ય વિભ્રમો ઽયમુપસ્થિતઃ ।। ૭.૩૦.
નિઃસંદેહ, તારી જે સુંદરતા છે, તે બધાં લોકોમાંથી દૂર થઈ જશે, કેમ કે એકલાં એ જ રૂપને આધાર બનાવીને આ ભ્રાંતિ ઊભી થઈ છે.
તદાપ્રભૃતિ ભૂયિષ્ઠં પ્રજા રૂપસમન્વિતાઃ । સા તં પ્રસાદયામાસ મહર્ષિં ગૌતમં તદા ।। ૭.૩૦.
ત્યાંથી આગળ, મોટા ભાગનાં લોકોમાં સુંદરતા જોવા મળી; ત્યારબાદ એ સ્ત્રીએ મહર્ષિ ગૌતમને મનાવવા પ્રયત્ન કર્યો.
અજ્ઞાનાદ્ધર્ષિતા વિપ્ર ત્વદ્રૂપેણ દિવૌકસા । ન કામકારાદ્વિપ્રર્ષે પ્રસાદં કર્તુમર્હસિ ।। ૭.૩૦.
હે બ્રાહ્મણ, હું અજ્ઞાનવશ તારા રૂપમાં આવેલા દેવ દ્વારા ભ્રષ્ટ કરવામાં આવી, ઇચ્છાવશ નહીં; હે મહર્ષિ, કૃપા કરીને મને માફ કર.
અહલ્યયા ત્વેવમુક્તઃ પ્રત્યુવાચ સ ગૌતમઃ । ઉત્પત્સ્યતિ મહાતેજા ઇક્ષ્વાકૂણાં મહારથઃ ।। ૭.૩૦.
અહલ્યા એ રીતે બોલતાં ગૌતમે જવાબ આપ્યો: ઇક્ષ્વાકુઓમાં એક મહાન તેજસ્વી અને શક્તિશાળી રથયોધ્ધા જન્મશે.
રામો નામ શ્રુતો લોકે વનં ચાપ્યુપયાસ્યતિ । બ્રાહ્મણાર્થે મહાબાહુર્વિષ્ણુર્માનુષવિગ્રહઃ । તં દ્રક્ષ્યસિ યદા ભદ્રે તતઃ પૂતા ભવિષ્યસિ ।। ૭.૩૦.
તેનું નામ રામ હશે, જે આખી દુનિયામાં પ્રસિદ્ધ છે, અને બ્રાહ્મણોની خاطر, માનવ સ્વરૂપે વિષ્ણુ, વનમાં જશે. હે સુભાગ્યવતી, જ્યારે તું એને જોશે, ત્યારે તું પવિત્ર થાશે.
સ હિ પાવયિતું શક્તસ્ત્વયા યદ્દુષ્કૃતં કૃતમ્ । તસ્યાતિથ્યં ચ કૃત્વા વૈ મત્સમીપં ગમિષ્યસિ ।। ૭.૩૦.
તેણે જે દુષ્કર્મ કર્યું છે, તેને પવિત્ર કરવા માટે માત્ર એ જ શક્તિશાળી છે; જ્યારે તું એને અતિથિ તરીકે સ્વીકારીશ, પછી તું મારી પાસે આવીશ.
વત્સ્યસિ ત્વં મયા સાર્ધં તદા હિ વરવર્ણિનિ । એવમુક્ત્વા સ વિપ્રર્ષિરાજગામ સ્વમાશ્રમમ્ ।। ૭.૩૦.
ત્યારે, હે સુંદર વર્ણવાળી, તું મારી સાથે રહીશ. આમ કહીને એ મહર્ષિ પોતાના આશ્રમમાં પાછા ગયો.
તપશ્ચાચાર સુમહત્સા પત્ની બ્રહ્મવાદિનઃ । શાપોત્સર્ગાદ્ધિ તસ્યેદં મુનેઃ સર્વમુપસ્થિતમ્ ।। ૭.૩૦.
મહર્ષિની પત્ની મહાન તપ અને સારા વર્તનવાળી હતી, અને બ્રહ્મજ્ઞાનની વાત કરતી હતી; છતાં, શ્રાપના કારણે મહર્ષિ પર આ બધું આવી પડ્યું.
તત્સ્મર ત્વં મહાબાહો દુષ્કૃતં યત્ત્વયા કૃતમ્ । તેન ત્વં ગ્રહણં શત્રોર્યાતો નાન્યેન વાસવ ।। ૭.૩૦.
હે મહાબાહુ, તું જે દુષ્કર્મ કર્યું છે, તેનું સ્મરણ કર; એ કારણે જ, હે વાસવ, તું શત્રુના હાથમાં પડ્યો છે, બીજું કોઈ કારણ નથી.
શીઘ્રં વૈ યજ યજ્ઞં ત્વં વૈષ્ણવં સુસમાહિતઃ । પાવિતસ્તેન યજ્ઞેન યાસ્યસે ત્રિદિવં તતઃ ।। ૭.૩૦.
તુ તત્કાળ મન એકાગ્ર કરીને વૈષ્ણવ યજ્ઞ કર; એ યજ્ઞથી પવિત્ર થઈને પછી તું સ્વર્ગમાં જઈશ.
પુત્રશ્ચ તવ દેવેન્દ્ર ન વિનષ્ટો મહારણે । નીતઃ સન્નિહિતશ્ચૈવ આર્યકેણ મહોદધૌ ।। ૭.૩૦.
હે દેવેન્દ્ર, તારો પુત્ર મહાયુદ્ધમાં નાશ પામ્યો નથી; એ આર્યકે દ્વારા મહાસાગરમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવ્યો છે.
એતચ્છ્રુત્વા મહેન્દ્રસ્તુ યજ્ઞમિષ્ટ્વા ચ વૈષ્ણવમ્ । પુનસ્ત્રિદિવમાક્રામદન્વશાસચ્ચ દેવરાટ્ ।। ૭.૩૦.
આ સાંભળી, મહેન્દ્રે વૈષ્ણવ યજ્ઞ કર્યો અને પછી ફરી સ્વર્ગમાં ગયો અને દેવતાઓનો રાજા બનીને શાસન કર્યું.
એતદિન્દ્રજિતો નામ બલં યત્કીર્તિતં મયા । નિર્જિતસ્તેન દેવેન્દ્રઃ પ્રાણિનો ઽન્યે તુ કિં પુનઃ ।। ૭.૩૦.
મારે જે ઇન્દ્રજિતનું બળ વર્ણવ્યું છે, એ બળે તો દેવેન્દ્રને પણ જીત્યો હતો; તો પછી બીજાં જીવજંતુઓનું શું કહેવું!
આશ્ચર્યમિતિ રામશ્ચ લક્ષ્મણશ્ચાબ્રવીત્તદા । અગસ્ત્યવચનં શ્રુત્વા વાનરા રાક્ષસાસ્તદા ।। ૭.૩૦.
પછી રામ અને લક્ષ્મણે, અગસ્ત્યના વચન સાંભળી, 'આ તો અદ્ભુત છે!' એમ કહ્યું; વાનરો અને રાક્ષસોએ પણ એવું જ કહ્યું.