વત્સ રાવણ તુષ્ટો ઽસ્મિ પુત્રસ્ય તવ સંયુગે । અહો ઽસ્ય વિક્રમૌદાર્યં તવ તુલ્યો ઽધિકો ઽપિ વા ।। ૭.૩૦.
રાવણ પુત્ર, યુદ્ધમાં તારા પુત્રથી હું પ્રસન્ન છું; તેની શૂરતા અને ઉદારતા ખરેખર અદ્ભુત છે—તે તારી બરાબરી કરે છે, કદાચ તને પણ વટે છે.
જિતં હિ ભવતા સર્વં ત્રૈલોક્યં સ્વેન તેજસા । કૃતા પ્રતિજ્ઞા સફલા પ્રીતો ઽસ્મિ સ્વસુતેન વૈ ।। ૭.૩૦.
તમે તમારી તેજસ્વિતાથી આખા ત્રણેય લોક જીત્યા છે; તારો સંકલ્પ પૂર્ણ થયો છે અને હું તારા પુત્રથી ખુશ છું.
અયં ચ પુત્રો ઽતિબલસ્તવ રાવણ વીર્યવાન્ । જગતીન્દ્રજિદિત્યેવ પરિખ્યાતો ભવિષ્યતિ ।। ૭.૩૦.
રાવણ, તારો આ પુત્ર અતિબલ બહુ શક્તિશાળી છે; તે સર્વ જીવોમાં ઇન્દ્રને જીતનાર તરીકે પ્રસિદ્ધ થશે.
બલવાન્દુર્જયશ્ચૈવ ભવિષ્યત્યેવ રાક્ષસઃ । યં સમાશ્રિત્ય તે રાજન્સ્થાપિતાસ્ત્રિદશા વશે ।। ૭.૩૦.
આ રાક્ષસ બહુ બળવાન અને અજેય બનશે; રાજા, તું તેના આધારથી દેવતાઓને તારા વશમાં કર્યા છે.
તન્મુચ્યતાં મહાબાહો મહેન્દ્રઃ પાકશાસનઃ । કિઞ્ચાસ્ય મોક્ષણાર્થાય પ્રયચ્છન્તુ દિવૌકસઃ ।। ૭.૩૦.
મહાબાહુ, હવે મહેન્દ્ર પાકશાસનને છોડો; અને દેવતાઓએ પણ તેની મુક્તિ માટે કંઈક આપવું જોઈએ.
અથાબ્રવીન્મહાતેજા ઇન્દ્રજિત્સમિતિઞ્જયઃ । અમરત્વમહં દેવ વૃણે યદ્યેષ મુચ્યતે ।। ૭.૩૦.
પછી મહાશક્તિશાળી, યુદ્ધવિજયી ઇન્દ્રજિતે કહ્યું: 'દેવતાઓ, જો તેને છોડવામાં આવે તો હું અમરત્વ માગું છું.'
ચતુષ્પદાં ખેચરાણામન્યેષાં વા મહૌજસામ્ । વૃક્ષગુલ્મક્ષુપલતાતૃણોપલમહીભૃતામ્ ।। ૭.૩૦.
ચારે પગવાળા, આકાશમાં ફરતા, કે અન્ય મહાબળવાન જીવોમાં—વૃક્ષો, ઝાડીઓ, વેલીઓ, ઘાસ, પથ્થરો અને પર્વતોમાં—
સર્વે ઽપિ જન્તવો ઽન્યોન્યં ભેતવ્યે સતિ બિભ્યતિ । અતો ઽત્ર લોકે સર્વેષાં સર્વસ્માચ્ચ ભવેદ્ભયમ્ ।। ૭.૩૦.
જ્યારે કોઈ જીવને બીજાથી ડરવાનો કારણ થાય છે ત્યારે બધા ડરે છે; તેથી, આ દુનિયામાં બધાને બધામાંથી ભય થાય છે.
તતો ઽબ્રવીન્મહાતેજા મેઘનાદં પ્રજાપતિઃ । નાસ્તિ સર્વામરત્વં હિ કસ્યચિત્પ્રાણિનો ભુવિ । ચતુષ્પદઃ પક્ષિણશ્ચ ભૂતાનાં વા મહૌજસામ્ ।। ૭.૩૦.
પછી મહાતેજસ્વી પ્રજાપતિએ મેઘનાદને કહ્યું: 'પૃથ્વી પર કોઈ જીવને સંપૂર્ણ અમરત્વ મળતું નથી—ન ચારે પગવાળાને, ન પક્ષીઓને, ન અન્ય મહાબળવાન જીવોને.'
શ્રુત્વા પિતામહેનોક્તમિન્દ્રજિત્પ્રભુણાવ્યયમ્ ।। ૭.૩૦.
અવિનાશી પિતામહ બ્રહ્માએ કહ્યું તે સાંભળીને ઇન્દ્રજિત—
્વં હિ કસ્યચિત્પ્રાણિનો ભુવિ । અથાબ્રવીત્સ તત્રસ્થં મેઘનાદો મહાબલઃ । શ્રૂયતાં વા ભવેત્સિદ્ધિઃ શતક્રતુવિમોક્ષણે ।। ૭.૩૦.
પૃથ્વી પર કોઈ જીવને—પછી ત્યાં ઊભેલા મહાબલવાન મેઘનાદે કહ્યું: 'શતક્રતુ (ઇન્દ્ર)ને છોડવામાં કયો વર સિદ્ધિ લાવશે તે સાંભળો.'
મમેષ્ટં નિત્યશો હર્વ્યૈર્મન્ત્રૈઃ સમ્પૂજ્ય પાવકમ્ । સઙ્ગ્રામમવતર્ત્તું ચ શત્રુનિર્જયકાઙ્ક્ષિણઃ ।। ૭.૩૦.
મારે મનગમતા હવનદ્રવ્ય અને મંત્રોથી આગની હંમેશા પૂજા થતી રહે; અને હું શત્રુઓને જીતવાની ઈચ્છાથી યુદ્ધમાં ઉતરી શકું.
અશ્વયુક્તો રથો મહ્યમુત્તિષ્ઠેત્તુ વિભાવસોઃ । તત્સ્થસ્યામરતા સ્યાન્મે એષ મે નિશ્ચયો વરઃ ।। ૭.૩૦.
મારે માટે ઘોડાઓ જોડાયેલો રથ અગ્નિમાંથી ઊભો થાય; અને એ રથ પર ઊભો રહીને હું અમર બની જાઉં—આજ મારો નિશ્ચય છે.
તસ્મિન્યદ્યસમાપ્તે ચ જપ્યહોમે વિભાવસૌ । યુધ્યેયં દેવ સઙ્ગ્રામે તદા મે સ્યાદ્વિનાશનમ્ ।। ૭.૩૦.
જો હવન અને જપ પૂર્ણ થયા વિના હું યુદ્ધમાં જાઉં, તો દેવ, એ સમયે મારું વિનાશ થવું જોઈએ.
સર્વો હિ તપસા દેવ વૃણોત્યમરતાં પુમાન્ । વિક્રમેણ મયા ત્વેતદમરત્વં પ્રવર્તિતમ્ ।। ૭.૩૦.
દેવ, દરેક માણસ તપસ્યાથી અમરત્વ મેળવે છે; પણ મેં મારી શક્તિથી આ અમરત્વ મેળવ્યું છે.
એવમસ્ત્વિતિ તં ચાહ વાક્યં દેવઃ પિતામહઃ । મુક્તશ્ચેન્દ્રજિતા શક્રો ગતાશ્ચ ત્રિદિવં સુરાઃ ।। ૭.૩૦.
'એવું જ થાઓ' કહી દેવ પિતામહે તેને વચન આપ્યું; અને ઇન્દ્રજિતે ઇન્દ્રને છોડ્યો, દેવતાઓ સ્વર્ગે પાછા ગયા.
એતસ્મિન્નન્તરે રામ દીનો ભ્રષ્ટામ્બરદ્યુતિઃ । ઇન્દ્રશ્ચિન્તાપરીતાત્મા ધ્યાનતત્પરતાં ગતઃ ।। ૭.૩૦.
એ દરમિયાન, રામ, ઇન્દ્ર દુઃખી, તેજ અને વસ્ત્ર ગુમાવેલા, ચિંતાથી વ્યાકુળ મનથી ધ્યાનમાં તલીન થયો.
તં તુ દૃષ્ટ્વા તથાભૂતં પ્રાહ દેવઃ પ્રજાપતિઃ । શતક્રતો કિમુ પુરા કરોતિ સ્મ સુદુષ્કૃતમ્ ।। ૭.૩૦.
તેને એ રીતે જોઈને પ્રજાપતિ દેવએ કહ્યું: 'હે શતક્રતુ, તું અગાઉ એવું કયું ભારે પાપ કર્યું હતું?'
અમરેન્દ્ર મયા બહ્વ્યઃ પ્રજાઃ સૃષ્ટાસ્તથા પ્રભો । એકવર્ણાઃ સમાભાષા એકરૂપાશ્ચ સર્વશઃ ।। ૭.૩૦.
હે દેવોના રાજા, મેં અનેક જીવો પેદા કર્યા હતા; બધા એક જ રંગના, એક જ ભાષા બોલતા અને બધાં રીતે સરખા હતા.
તાસાં નાસ્તિ વિશેષો હિ દર્શને લક્ષણે ઽપિ વા । તતો ઽહમેકાગ્રમનાસ્તાઃ પ્રજાઃ પરિચિન્તયમ્ ।। ૭.૩૦.
એમાં દેખાવ કે લક્ષણમાં કોઈ ફરક ન હતો; એટલે હું એકાગ્ર ચિત્તથી એ જીવો વિશે વિચારી રહ્યો હતો.
સો ઽહં તાસાં વિશેષાર્થં સ્ત્રિયમેકાં વિનિર્મમે । યદ્યત્પ્રજાનાં પ્રત્યઙ્ગં વિશિષ્ટં તત્તદુદ્ધૃતમ્ ।। ૭.૩૦.
પછી, એમા ભિન્નતા લાવવા માટે, મેં એક સ્ત્રીની રચના કરી; દરેક જીવમાં જે શ્રેષ્ઠ ગુણ હતો, તે બધું મેં એકઠું કર્યું.
તતો મયા રૂપગુણૈરહલ્યા સ્ત્રી વિનિર્મિતા । હલં નામેહ વૈરૂપં હલ્યં તત્પ્રભવં ભવેત્ ।। ૭.૩૦.
એ રીતે રૂપ અને ગુણથી મેં અહલ્યા નામની સ્ત્રી બનાવેલી; 'હલ'નો અર્થ છે વિકૃતિ, અને 'હલ્ય' એનું મૂળ છે.
યસ્માન્ન વિદ્યતે હલ્યં તેનાહલ્યેતિ વિશ્રુતા । અહલ્યેતિ મયા શક્ર તસ્યા નામ પ્રવર્તિતમ્ ।। ૭.૩૦.
એમાં કોઈ વિકૃતિ નહોતી, એટલે એ અહલ્યા તરીકે પ્રસિદ્ધ થઈ; અને, હે શક્ર, એ નામ મેં જ આપ્યું.
નિર્મિતાયાં ચ દેવેન્દ્ર તસ્યાં નાર્યાં સુરર્ષભ । ભવિષ્યતીતિ કસ્યૈષા મમ ચિન્તા તતો ઽભવત્ ।। ૭.૩૦.
જ્યારે એ સ્ત્રીની રચના થઈ, ત્યારે, હે ઇન્દ્ર, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, મેં વિચાર્યું: 'આ કોના માટે હશે?' એવું મનમાં આવ્યું.
ત્વં તુ શક્ર તદા નારીં જાનીષે મનસા પ્રભો । સ્થાનાધિકતયા પત્ની મમૈષેતિ પુરન્દર ।। ૭.૩૦.
પણ તું, હે શક્ર, મનમાં એ સ્ત્રીને તારી પત્ની માની હતી; છતાં પદના અધિકારે એ મારી પત્ની બની, હે પુરંદર.
સા મયા ન્યાસભૂતા તુ ગૌતમસ્ય મહાત્મનઃ । ન્યસ્તા બહૂનિ વર્ષાણિ તેન નિર્યાતિતા ચ હ ।। ૭.૩૦.
એ સ્ત્રીને મેં મહાત્મા ગૌતમ પાસે જમા રાખી હતી; ઘણા વર્ષો સુધી એ મારા કહેવાથી એના પાસે રહી.
તતસ્તસ્ય પરિજ્ઞાય મહાસ્થૈર્યં મહામુનેઃ । જ્ઞાત્વા તપસિ સિદ્ધિં ચ પત્ન્યર્થં સ્પર્શિતા તદા ।। ૭.૩૦.
પછી, એ મહાન ઋષિનું અડગ વ્રત અને તપસ્યામાં સિદ્ધિ જાણી, તું એના પત્નીને સ્પર્શી.
સઙ્ક્રુદ્ધસ્ત્વં હિ ધર્માત્મન્ ગત્વા તસ્યાશ્રમં મુનેઃ । દૃષ્ટવાંશ્ચ તદા તાં સ્ત્રીં દીપ્તામગ્નિશિખામિવ ।। ૭.૩૦.
હે ધર્મનિષ્ઠ, તું ગુસ્સે થઈને એ ઋષિના આશ્રમમાં ગયો અને એ સ્ત્રીને તેજસ્વી અગ્નિશિખા જેવી જોઈ.
સા ત્વયા ધર્ષિતા શક્ર કામાર્તેન સમન્યુના । દૃષ્ટસ્ત્વં ચ તદા તેન હ્યાશ્રમે પરમર્ષિણા ।। ૭.૩૦.
હે શક્ર, કામ અને ક્રોધથી તું એ સ્ત્રીને બળાત્કાર કર્યો; અને એ સમયે તું એ મહાન ઋષિ દ્વારા આશ્રમમાં જોઈ પડ્યો.
તતઃ ક્રુદ્ધેન તેના ઽસિ શપ્તઃ પરમતેજસા । ગતો ઽસિ યેન દેવેન્દ્ર દશાભાગવિપર્યયમ્ ।। ૭.૩૦.
પછી, એ મહાતેજસ્વી ઋષિ ગુસ્સે થઈને તને શાપ આપ્યો; જેના કારણે, હે ઇન્દ્ર, તારા દસમા ભાગનું વલય બદલાઈ ગયું.