એતસ્મિન્નન્તરે ક્રુદ્ધો દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્ । નિરીક્ષ્ય તદ્બલં કૃત્સ્નં દૈવતૈર્વિનિપાતિતમ્ ।। ૭.૨૮.
એ દરમિયાન, દસ મસ્તકવાળા શક્તિશાળી અને ક્રોધિત રાવણએ પોતાના આખા સેના દેવતાઓએ નષ્ટ કરી છે તે જોઈને,
સ તં પ્રતિ વિગાહ્યાશુ પ્રવૃદ્ધં સૈન્યસાગરમ્ । ત્રિદશાન્સમરે નિઘ્નઞ્છક્રમેવાભ્યવર્તત ।। ૭.૨૮.
તે તરત જ મોટી સેના સમુદ્રમાં ઘૂસી ગયો અને યુદ્ધમાં દેવતાઓને એક પછી એક મારી પડવા લાગ્યો.
આગાચ્છક્રો મહચ્ચાપં વિસ્ફાર્ય સુમહાસ્વનમ્ । યસ્ય વિસ્ફારઘોષેણ સ્તનન્તિ સ્મ દિશો દશ ।। ૭.૨૮.
પછી ઇન્દ્રે પોતાનું મોટું ધનુષ્ય ખેંચી ભયંકર અવાજ કર્યો, જેના ઘોષથી દસેય દિશાઓ ગુંજી ઉઠી.
તદ્વિકૃષ્ય મહચ્ચાપમિન્દ્રો રાવણમૂર્ધનિ । નિપાતયામાસ શરાન્પાવકાદિત્યવર્ચસઃ ।। ૭.૨૮.
ઇન્દ્રે મોટું ધનુષ્ય ખેંચીને રાવણના મસ્તકો પર અગ્નિ અને સૂર્ય સમાન તેજવાળા બાણ વરસાવ્યા.
તથૈવ ચ મહાબાહુર્દશગ્રીવો વ્યવસ્થિતઃ । શક્રં કાર્મુકવિભ્રષ્ટૈઃ શરવર્ષૈરવાકિરત્ ।। ૭.૨૮.
એ જ રીતે, શક્તિશાળી દશમુખ રાવણ પણ સ્થિર રહીને ઇન્દ્ર પર સતત બાણવર્ષા કરી, તેમનું ધનુષ્ય પણ તોડી નાખ્યું.
પ્રયુધ્યતોરથ તયોર્બાણવર્ષૈઃ સમન્તતઃ । ન જ્ઞાયતે તદા કિઞ્ચિત્સર્વં હિ તમસા વૃતમ્ ।। ૭.૨૮.
જ્યારે બંને બાજુથી બાણવર્ષા થવા લાગી, ત્યારે બધું જ અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું અને કશુંય દેખાતું નહોતું.
તતસ્તમસિ સઞ્જાતે સર્વે તે દેવરાક્ષસાઃ । અયુદ્ધ્યન્ત બલોન્મત્તાઃ સૂદયન્તઃ પરસ્પરમ્ ।। ૭.૨૯.
પછી જ્યારે અંધકાર છવાઈ ગયો, ત્યારે બધા દેવતાઓ અને રાક્ષસો યુદ્ધથી ઉન્મત્ત થઈ એકબીજા પર જ તૂટી પડ્યા અને યુદ્ધ કરવું બંધ કરી દીધું.
તતસ્તુ દેવસૈન્યેન રાક્ષસાનાં બૃહદ્બલમ્ । દશાંશં સ્થાપિતં યુદ્ધે શેષં નીતં યમક્ષયમ્ ।। ૭.૨૯.
પછી દેવસેનાએ રાક્ષસોની મોટી સેના માત્ર દશમો ભાગ જતી રાખી, બાકી બધાને યમલોકમાં મોકલી દીધા.
તસ્મિંસ્તુ તામસે યુદ્ધે સર્વે તે દેવરાક્ષસાઃ । અન્યોન્યં નાભ્યજાનન્ત યુધ્યમાનાઃ પરસ્પરમ્ ।। ૭.૨૯.
એ અંધકારયુક્ત યુદ્ધમાં બધા દેવતાઓ અને રાક્ષસો એકબીજા સાથે લડતાં હતાં, પણ કોઈને ઓળખી શકતા નહોતા.
ઇન્દ્રશ્ચ રાવણશ્ચૈવ રાવણિશ્ચ મહાબલઃ । તસ્મિંસ્તમોજાલવૃતે મોહમીયુર્ન તે ત્રયઃ ।। ૭.૨૯.
ઇન્દ્ર, રાવણ અને શક્તિશાળી રાવણપુત્ર એ ઘન અંધકારમાં મૂર્છા પામ્યા, એ ત્રણેય ભટકી ગયા.
સ તુ દૃષ્ટ્વા બલં સર્વં રાવણો નિહતં ક્ષણાત્ । ક્રોધમભ્યગમત્તીવ્રં મહાનાદં ચ મુક્તવાન્ ।। ૭.૨૯.
પછી રાવણએ પોતાની આખી સેના પળભરમાં નષ્ટ થઈ ગઈ જોઈને ભારે ક્રોધે ભરાઈ ગયો અને ભયંકર ગર્જના કરી.
ક્રોધાત્સૂતં ચ દુર્ધર્ષઃ સ્યન્દનસ્થમુવાચ હ । પરસૈન્યસ્ય મધ્યેન યાવદન્તો નયસ્વ મામ્ ।। ૭.૨૯.
ક્રોધથી ભરાઈને, ભયંકર રાવણે પોતાના રથ પર ઉભેલા સારથીને કહ્યું: 'મને દુશ્મન સેના વચ્ચે આગળ લઈ જા.'
અદ્યૈતાન્ ત્રિદશાન્સર્વાન્વિક્રમૈઃ સમરે સ્વયમ્ । નાનાશસ્ત્રૈર્મહાઘોરૈર્નયામિ યમસાદનમ્ ।। ૭.૨૯.
'આજે હું યુદ્ધમાં પોતાના પરાક્રમથી વિવિધ ભયાનક શસ્ત્રોથી બધા દેવતાઓને યમલોકમાં મોકલી દઈશ.'
અહમિન્દ્રં વધિષ્યામિ ધનદં વરુણં યમમ્ । ત્રિદશાન્વિનિહત્યાથ સ્વયં સ્થાસ્યામ્યથોપરિ । વિષાદો ન ચ કર્તવ્યઃ શીઘ્રં વાહય મે રથમ્ ।। ૭.૨૯.
હું ઇન્દ્ર, કુબેર, વરુણ અને યમને મારી નાખીશ; બધા દેવતાઓને સંહાર્યા પછી, હું પોતે બધા ઉપર રાજીશ. તું નિરાશ ન થા—મારો રથ ઝડપથી હંકારી લઈ જા!
દ્વિઃ ખલુ ત્વાં બ્રવીમ્યદ્ય યાવદન્તો નયસ્વ મામ્ ।। ૭.૨૯.
હું તને ફરીથી કહું છું: તુરંત જ મને યુદ્ધના મથાળે લઈ જા!
અયં સ નન્દનોદ્દેશો યત્ર વર્તામહે વયમ્ । નય મામદ્ય તત્ર ત્વમુદયો યત્ર પર્વતઃ ।। ૭.૨૯.
આ નંદન વનનો વિસ્તાર છે, જ્યાં આપણે છીએ. મને ત્યાં લઈ જા, જ્યાં ઉદય પર્વત ઊભો છે.
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા તુરગાન્સ મનોજવાન્ । આદિદેશાથ શત્રણાં મધ્યેનૈવ ચ સારથિઃ ।। ૭.૨૯.
તેના શબ્દો સાંભળી, સારથીએ મનોજવ ઘોડાઓને આજ્ઞા આપી અને શત્રુઓની વચ્ચે સીધો રથ દોડાવ્યો.
તસ્ય તં નિશ્ચયં જ્ઞાત્વા શક્રો દેવેશ્વરસ્તદા । રથસ્થઃ સમરસ્થસ્તાન્દેવાન્વાક્યમથાબ્રવીત્ ।। ૭.૨૯.
તેનો દૃઢ નિશ્ચય જાણીને, દેવોના રાજા ઇન્દ્રે યુદ્ધમય મેદાનમાં પોતાના રથ પર ઊભા રહીને દેવતાઓને કહ્યું:
સુરાઃ શૃણુત મદ્વાક્યં યત્તાવન્મમ રોચતે । જીવન્નેવ દશગ્રીવઃ સાધુ રક્ષો નિગૃહ્યતામ્ ।। ૭.૨૯.
દેવો, મારા વચન સાંભળો, જે મને આ સમયે યોગ્ય લાગે છે: જયાં સુધી રાવણ જીવતો છે, ત્યા સુધી આ રાક્ષસને રોકી રાખો.
એષ હ્યતિબલઃ સૈન્યૈ રથેન પવનૌજસા । ગમિષ્યતિ પ્રવૃદ્ધોર્મિઃ સમુદ્ર ઇવ પર્વણિ ।। ૭.૨૯.
આ રાવણ અત્યંત શક્તિશાળી છે અને પોતાની સેના અને પવન જેવી ઝડપવાળા રથ સાથે, પૂનમના દરિયા જેવી ઊંચી લહેરે ચઢે છે એમ આગળ વધશે.
નહ્યેષ હન્તું શક્યો ઽદ્ય વરદાનાત્સુનિર્ભયઃ । તદ્ગ્રહીષ્યામહે રક્ષો યત્તા ભવત સંયુગે ।। ૭.૨૯.
આજે તેને કોઈ મારી શકે તેમ નથી, કારણ કે તે વરદાનોથી નિર્ભય થયો છે. તેથી, તમે જેમ સમર્થ હોવ તેમ, યુદ્ધમાં આ રાક્ષસને પકડી લો.
યથા બલૌ નિરુદ્ધે ચ ત્રૈલોક્યં ભુજ્યતે મયા । એવમેતસ્ય પાપસ્ય નિરોધો મમ રોચતે ।। ૭.૨૯.
જેમ બલ અને વિરોચનને રોકાયા પછી મેં ત્રિલોક પર રાજ્ય કર્યું, તેમ હવે આ પાપીનું બંધન મને પસંદ છે.
તતો ઽન્યં દેશમાસ્થાય શક્રઃ સન્ત્યજ્ય રાવણમ્ । અયુધ્યત મહારાજ રાક્ષસાંસ્ત્રાસયન્રણે ।। ૭.૨૯.
પછી ઇન્દ્રે રાવણને છોડી, બીજું સ્થાન લીધું અને યુદ્ધમાં રાક્ષસોને ભયભીત કરતાં લડવા લાગ્યા, હે મહારાજ!
ઉત્તરેણ દશગ્રીવઃ પ્રવિવેશાનિવર્તકઃ । દક્ષિણેન તુ પાર્શ્વેન પ્રવિવેશ શતક્રતુઃ ।। ૭.૨૯.
રાવણ ઉત્તર તરફથી, પાછો ન ફરતાં પ્રવેશ્યો અને શતક્રતુ દક્ષિણ બાજુથી મેદાનમાં આવ્યો.
તતઃ સ યોજનશતં પ્રવિષ્ટો રાક્ષસાધિપઃ । દેવતાનાં બલં સર્વં શરવર્ષૈરવાકિરત્ ।। ૭.૨૯.
પછી રાક્ષસોના રાજાએ સો યોજન આગળ વધીને, તમામ દેવસેનાને તીરોની વરસાદથી ઢાંકી નાખી.
તતઃ શક્રો નિરીક્ષ્યાથ પ્રનષ્ટં તુ સ્વકં બલમ્ । ન્યવર્તયદસમ્ભ્રાન્તઃ સમાવૃત્ય દશાનનમ્ ।। ૭.૨૯.
પછી ઇન્દ્રે જોયું કે પોતાની સેના નાશ પામી છે, તો શાંતિથી પાછા ફર્યા અને રાવણને ઘેરી લીધો.
એતસ્મિન્નન્તરે નાદો મુક્તો દાનવરાક્ષસૈઃ । હા હતાઃ સ્મ ઇતિ ગ્રસ્તં દૃષ્ટ્વા શક્રેણ રાવણમ્ ।। ૭.૨૯.
એ સમયે દાનવો અને રાક્ષસો વચ્ચે હાહાકાર ઊઠ્યો: 'અરે, આપણે તો મરી ગયા!'—કારણ કે તેમણે ઇન્દ્રે રાવણને પકડી લીધો હતો એ જોઈને.
તતો રથં સમાસ્થાય રાવણિઃ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ । તત્સૈન્યમતિસઙ્ક્રુદ્ધઃ પ્રવિવેશ સુદારુણમ્ ।। ૭.૨૯.
પછી રાવણિ ક્રોધથી ભરાઈ, રથ પર ચઢી અને ભારે ગુસ્સાથી એ ભયાનક સેના વચ્ચે ઘૂસી ગયો.
તાં પ્રવિશ્ય મહામાયાં પ્રાપ્તાં ગોપતિના પુરા । પ્રવિવેશ સુસંરબ્ધસ્તત્સૈન્યં સમભિદ્રવત્ ।। ૭.૨૯.
પશુપતિએ પહેલાં પ્રાપ્ત કરેલી મહામાયામાં પ્રવેશી, તે અત્યંત ઉગ્ર થઈ, એ સેના પર તૂટી પડ્યો.
સ સર્વા દેવતાસ્ત્યક્ત્વા શક્રમેવાભ્યધાવત । મહેન્દ્રશ્ચ મહાતેજા નાપશ્યચ્ચ સુતં રિપોઃ ।। ૭.૨૯.
બધા દેવતાઓને છોડીને, તેણે સીધો ઇન્દ્ર પર આક્રમણ કર્યું; પણ મહાશક્તિશાળી મહેન્દ્રને શત્રુનો પુત્ર દેખાયો જ નહીં.