શતઘ્નીમુસલપ્રાસગદાખડ્ગપરશ્વધાન્ । મહાન્તિ ગિરિશૃઙ્ગાણિ પાતયામાસ રાવણિઃ ।। ૭.૨૮.
તેણે શતઘ્ની, મુસળ, ભાલા, ગદા, તલવાર, પરશુ અને વિશાળ પર્વતશિખરો જેવી મહાન હથિયારો ફેંકી નાખ્યા.
તતઃ પ્રવ્યથિતા લોકાઃ સઞ્જજ્ઞે ચ તમો ઽભવત્ । તસ્ય રાવણપુત્રસ્ય શત્રુસૈન્યાનિ નિઘ્નતઃ ।। ૭.૨૮.
પછી સમગ્ર જગત ડરી ઉઠ્યું અને રાવણપુત્ર જ્યારે શત્રુસેનાઓને સંહારતો હતો ત્યારે અંધકાર છવાઈ ગયો.
તતસ્તદ્દૈવતબલં સમન્તાત્તં શચીસુતમ્ । બહુપ્રકારમસ્વસ્થમભવચ્છરપીડિતમ્ ।। ૭.૨૮.
પછી સર્વત્રથી એ દૈવી સેના શચીપુત્રને અનેક રીતે ઘેરી રહી, અને તે તીરોની પીડાથી ખૂબ જ અકળાઈ ગયો.
નાભ્યજાનન્ત ચાન્યોન્યં રક્ષો વા દેવતા ઽથવા । તત્ર તત્ર વિપર્યસ્તં સમન્તાત્પરિધાવતિ ।। ૭.૨૮.
ત્યાં રાક્ષસો દેવતાઓને ઓળખી શકતા નહતા અને દેવતાઓ પણ રાક્ષસોને ઓળખી શકતા નહતા; દરેક જગ્યાએ ગોટાળો હતો અને બધા બેધડક દોડતા હતા.
દેવા દેવાન્નિજઘ્નુસ્તે રાક્ષસાન્રાક્ષસાસ્તથા । સમ્મૂઢાસ્તમસાચ્છન્ના વ્યદ્રવન્નપરે તથા ।। ૭.૨૮.
દેવતાઓ દેવતાઓને મારતા હતા અને રાક્ષસો રાક્ષસોને મારતા હતા; અંધકારથી ઘેરાયેલા અને ભુલાઈ ગયેલા બીજા બધા દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
એતસ્મિન્નન્તરે વીરઃ પુલોમા નામ વીર્યવાન્ । દૈત્યેન્દ્રસ્તેન સઙ્ગૃહ્ય શચીપુત્રો ઽપવાહિતઃ ।। ૭.૨૮.
આ દરમિયાન, પુલોમા નામના શક્તિશાળી દૈત્યરાજાએ શચીપુત્રને પકડી લીધો અને તેને લઈ ગયો.
સઙ્ગૃહ્ય તં તુ દૌહિત્રં પ્રવિષ્ટઃ સાગરં તદા । આર્યકઃ સ હિ તસ્યાસીત્પુલોમા યેન સા શચી ।। ૭.૨૮.
પુલોમાએ પોતાના દૌહિત્રને પકડીને ત્યારે સાગરમાં પ્રવેશ કર્યો, કારણ કે તે શચીનો નાનાજી હતો, જેના દ્વારા શચી જન્મી હતી.
જ્ઞાત્વા પ્રણાશં તુ તદા જયન્તસ્યાથ દેવતાઃ । અપ્રહૃષ્ટાસ્તતઃ સર્વા વ્યથિતાઃ સમ્પ્રદુદ્રુવુઃ ।। ૭.૨૮.
જયંતના વિનાશને જાણીને, એ સમયે બધા દેવતાઓ દુઃખી થઈ ગયા અને વ્યથિત થઈને ભાગી ગયા.
રાવણિસ્ત્વથ સઙ્ક્રુદ્ધો બલૈઃ પરિવૃતઃ સ્વકૈઃ । અભ્યધાવત દેવાંસ્તાન્મુમોચ ચ મહાસ્વનમ્ ।। ૭.૨૮.
પછી રાવણી ખૂબ ક્રોધિત થઈને પોતાના સૈનિકો સાથે દેવતાઓ પર તૂટી પડ્યો અને ભયાનક ગર્જના કરી.
દૃષ્ટ્વા પ્રણાશં પુત્રસ્ય દૈવતેષુ ચ વિદ્રુતમ્ । માતલિં ચાહ દેવેશો રથઃ સમુપનીયતામ્ ।। ૭.૨૮.
પુત્રના વિનાશને જોઈ અને દેવતાઓને ભાગતા જોઈ, દેવોના રાજાએ માતલીને કહ્યું, 'રથ તરત લાવ.'
સ તુ દિવ્યો મહાભીમઃ સજ્જ એવ મહારથઃ । ઉપસ્થિતો માતલિના વાહ્યમાનો મહાજવઃ ।। ૭.૨૮.
એ દિવ્ય અને ભયાનક રથ, જે હંમેશા તૈયાર રહેતો, માતલીએ ઝડપથી હાંકીને હાજર કર્યો.
તતો મેઘા રથે તસ્મિંસ્તડિત્ત્વન્તો મહાબલાઃ । અગ્રતો વાયુચપલા નેદુઃ પરમનિઃસ્વનાઃ ।। ૭.૨૮.
પછી વીજળીથી ચમકતા અને ભારે વાદળો, પવનની ઝડપથી રથની આગળ આગળ ધસી ગયા અને જોરદાર ગર્જના કરી.
નાનાવાદ્યાનિ વાદ્યન્ત ગન્ધર્વાશ્ચ સમાહિતાઃ । નનૃતુશ્ચાપ્સરઃસઙ્ઘા નિર્યાતે ત્રિદશેશ્વરે ।। ૭.૨૮.
વિવિધ વાદ્યો વગાડવામાં આવ્યા, ગંધર્વો ધ્યાનપૂર્વક ઊભા રહ્યા અને અપ્સરાઓના સમૂહોએ નૃત્ય કર્યું, જયારે દેવોના રાજા નીકળી પડ્યા.
રુદ્રૈર્વસુભિરાદિત્યૈસ્સાધ્યૈશ્ચ સમરુદ્ગણૈઃ । વૃતો નાનાપ્રહરણૈર્નિર્યયૌ ત્રિદશાધિપઃ ।। ૭.૨૮.
રુદ્રો, વસુઓ, આદિત્યો, સાધ્યો અને મરૂતો વિવિધ શસ્ત્રો સાથે ઘેરીને, દેવોના અધિપતિ બહાર નીકળી પડ્યા.
નિર્ગચ્છતસ્તુ શક્રસ્ય પરુષં પવનો વવૌ । ભાસ્કરો નિષ્પ્રભશ્ચાસીન્મહોલ્કાશ્ચ પ્રપેદિરે ।। ૭.૨૮.
શક્ર નીકળી પડ્યા ત્યારે કડક પવન ફૂંકાયો, સૂર્યની તેજસ્વિતા ઓછી થઈ ગઈ અને મોટા ઉલ્કાપાત થયા.
એતસ્મિન્નન્તરે શૂરો દશગ્રીવઃ પ્રતાપવાન્ । આરુરોહ રથં દિવ્યં નિર્મિતં વિશ્વકર્મણા ।। ૭.૨૮.
આ દરમિયાન, દશમુખી અને પરાક્રમી રાવણ પોતાના દિવ્ય રથ પર ચઢ્યો, જે વિશ્વકર્માએ બનાવ્યું હતું.
પન્નગૈઃ સુમહાકાર્યૈર્વેષ્ટિતં રોમહર્ષણૈઃ । તેષાં નિઃશ્વાસવાતેન પ્રદીપ્તમિવ સંયુગે ।। ૭.૨૮.
એ રથ ભયાનક અને વિશાળ સાપોથી ઘેરાયેલો હતો, જેમના શ્વાસના વંટોળથી તે યુદ્ધમાં જ્વલંત દેખાતો હતો.
દૈત્યૈર્નિશાચરૈશ્ચૈવ સ રથઃ પરિવારિતઃ । સમરાભિમુખો દૈત્યો મહેન્દ્રં સો ઽભ્યવર્તત ।। ૭.૨૮.
દૈત્ય અને રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો એ રથને ઘેરીને, યુદ્ધ માટે આતુર દૈત્ય મહેન્દ્ર તરફ આગળ વધ્યો.
પુત્રં તં વારયિત્વા તુ સ્વયમેવ વ્યવસ્થિતઃ । સો ઽપિ યુદ્ધાદ્વિનિષ્ક્રમ્ય રાવણિઃ સમુપાવિશત્ ।। ૭.૨૮.
પુત્રને અટકાવીને રાવણી પોતે જ ઉભો રહ્યો; પછી યુદ્ધમાંથી બહાર આવી રાવણ પાસે આવીને બેઠો.
તતો યુદ્ધં પ્રવૃત્તં તુ સુરાણાં રાક્ષસૈઃ સહ । શસ્ત્રાણિ વર્ષતાં ઘોરં મેઘાનામિવ સંયુગે ।। ૭.૨૮.
પછી દેવતાઓ અને રાક્ષસો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં બંને પક્ષે ઘોર શસ્ત્રવર્ષા થઈ, જાણે વાદળો વરસાદ વરસાવે છે.
કુમ્ભકર્ણસ્તુ દુષ્ટાત્મા નાનાપ્રહરણોદ્યતઃ । નાજ્ઞાયત તદા યુદ્ધે સહ કેનાપ્યયુધ્યત ।। ૭.૨૮.
કુંભકર્ણ, દુષ્ટ મનવાળો અને અનેક શસ્ત્રો સાથે સજ્જ, યુદ્ધમાં ઓળખાતો નહોતો કે એ કોના સામે લડી રહ્યો છે.
દન્તૈઃ ભુજાભ્યાં પદ્માં ચ શક્તિતોમરસાયકૈઃ । યેન કેનૈવ સંરબ્ધસ્તાડયામાસ વૈ સુરાન્ ।। ૭.૨૮.
કુંભકર્ણે પોતાના દાંત, હાથ, કમળ, ભાલા, ગદા અને બાણ—જે કંઈ હાથમાં આવ્યું, એ બધાથી ક્રોધે ભરાઈ દેવતાઓને માર્યા.
તતો રુદ્રૈર્મહાઘોરૈઃ સઙ્ગમ્યાથ નિશાચરઃ । પ્રયુદ્ધસ્તૈશ્ચ સઙ્ગ્રામે ક્ષતઃ શસ્ત્રૈર્નિરન્તરમ્ ।। ૭.૨૮.
પછી એ રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસે ભયાનક રુદ્રો સાથે યુદ્ધ કર્યું અને તેઓના શસ્ત્રોથી સતત ઘાયલ થયો.
બભૌ શસ્ત્રાચિતતનુઃ કુમ્ભકર્ણઃ ક્ષરન્નસૃક્ । વિદ્યુત્સ્તનિતનિર્ઘોષો ધારવાનિવ તોયદઃ ।। ૭.૨૮.
કુંભકર્ણનું શરીર શસ્ત્રોથી છિદ્રાયેલું અને લોહી વહાવતું હતું, તે વીજળી અને ગર્જના ભરેલા વાદળ જેવો ચમકતો હતો.
તતસ્તદ્રાક્ષસં સૈન્યં પ્રયુદ્ધં સમરુદ્ગણૈઃ । રણે વિદ્રાવિતં સર્વં નાનાપ્રહરણૈઃ શિતૈઃ ।। ૭.૨૮.
પછી એ રાક્ષસોની સેના, મરૂતોની ટોળીઓ સામે યુદ્ધ કરતી, યુદ્ધમાં તીક્ષ્ણ અને વિવિધ શસ્ત્રોથી સંપૂર્ણ રીતે વિખેરાઈ ગઈ.
કેચિદ્વિનિહતાઃ કૃત્તાશ્ચેષ્ટન્તિ સ્મ મહીતલે । વાહનેષ્વવસક્તાશ્ચ સ્થિતા એવાપરે રણે ।। ૭.૨૮.
કેટલાંક યુદ્ધમાં મારાઈને જમીન પર પથરાઈને તડપતા હતા; તો કેટલાક પોતાનાં વાહનોને પકડીને હજી પણ યુદ્ધભૂમિમાં ઊભા રહ્યા હતા.
રથાન્નાગાન્ખરાનુષ્ટ્રાન્પન્નગાંસ્તુરગાન્ રણે । શિંશુમારાન્વરાહાંશ્ચ પિશાચવદનાન્તથા ।। ૭.૨૮.
યુદ્ધમાં રથો, હાથીઓ, ગધેડાં, ઊંટો, સાપો, ઘોડાઓ, જળચર પ્રાણીઓ, જંગલી ડૂકડાં અને પિશાચ જેવા ચહેરાવાળા પ્રાણીઓ પણ દેખાતા હતા.
તાન્સમાલિઙ્ગ્ય બાહુભ્યાં વિષ્ટબ્ધાઃ કેચિદુચ્છ્રુતાઃ । દેવૈસ્તુ શસ્ત્રસમ્ભિન્ના મમ્રિરે ચ નિશાચરાઃ ।। ૭.૨૮.
કેટલાંક એકબીજાને બાહોમાં ભરીને ઊભા રહ્યા, પણ દેવતાઓના શસ્ત્રોથી ઘાયલ થઈને રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો મરી પડ્યા.
ચિત્રકર્મ ઇવાભાતિ સ તેષાં રણસમ્પ્લવઃ । નિહતાનાં પ્રમત્તાનાં રાક્ષસાનાં મહીતલે ।। ૭.૨૮.
પૃથ્વી પર પડેલા અને ઉન્મત્ત થયેલા રાક્ષસો વચ્ચેનું યુદ્ધ એવું લાગતું હતું જાણે કોઈ ચિત્રકામ હોય.
શોણિતોદકનિષ્પન્દકઙ્કગૃધ્રસમાકુલા । પ્રવૃત્તા સંયુગમુખે શસ્ત્રગ્રાહવતી નદી ।। ૭.૨૮.
યુદ્ધ શરૂ થતાં જ, લોહીથી ભરેલી, કાગડાં અને ગૃધ્રોથી ગૂંચવાયેલી અને શસ્ત્રોને કાંડા સમાન વહન કરતી નદી વહેતી હોય એમ લાગતું હતું.