એતસ્મિન્નન્તરે રામ સુમાલી નામ રાક્ષસઃ । નાનાપ્રહરણૈઃ ક્રુદ્ધસ્તત્સૈન્યં સો ઽભ્યવર્તત ।। ૭.૨૭.
એ સમયે, હે રામ, સુમાલી નામનો રાક્ષસ ક્રોધથી ભરેલો, વિવિધ હથિયારો લઈને તે સૈન્ય સામે આગળ વધ્યો.
સ દૈવતબલં સર્વં નાનાપ્રહણૈઃ શિતૈઃ । વ્યધ્વંસયત સઙ્ક્રુદ્ધો વાયુર્જલધરં યથા ।। ૭.૨૭.
તે ક્રોધિત થઈને, તીખા હથિયારો વડે આખું દૈવી સૈન્ય નાશ કરી નાખ્યું, જેમ પવન વાદળને ઉડાડી દે છે.
તે મહાબાણવર્ષૈશ્ચ શૂલપ્રાસૈઃ સુદારુણૈઃ । હન્યમાનાઃ સુરાઃ સર્વે ન વ્યતિષ્ઠન્ત સંહતાઃ ।। ૭.૨૭.
મોટા બાણોના વરસાદ અને ભયાનક ભાલાઓના પ્રહારોને કારણે, બધા દેવતાઓ એકઠા રહીને પણ ટકી શક્યા નહીં.
તતો વિદ્રાવ્યમાણેષુ દૈવતેષુ સુમાલિના । વસૂનામષ્ટમઃ ક્રુદ્ધઃ સાવિત્રો વૈ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭.૨૭.
પછી, જ્યારે સુમાલી દ્વારા દેવતાઓ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે વસુઓમાં આઠમો, સાવિત્ર, ક્રોધિત થઈને ઊભો રહ્યો.
સંવૃતઃ સ્વૈરથાનીકૈઃ પ્રહરન્તં નિશાચરમ્ । વિક્રમેણ મહાતેજા વારયામાસ સંયુગે ।। ૭.૨૭.
પોતાના રથદળોથી ઘેરાયેલો તે તેજસ્વી, પરાક્રમથી, યુદ્ધમાં હુમલો કરતા રાત્રિચરનું અવરોધન કરવા લાગ્યો.
તતસ્તયોર્મહાયુદ્ધમભવદ્રોમહર્ષણમ્ ।। ૭.૨૭.
પછી એ બંને વચ્ચે ભયજનક અને રોમાંચક મહાયુદ્ધ થયું.
સુમાલિનો વસોશ્ચૈવ સમરેષ્વનિવર્તિનોઃ । તતસ્તસ્ય મહાબાણૈર્વસુના સુમહાત્મના । નિહતઃ પન્નગરથઃ ક્ષણેન વિનિપાતિતઃ ।। ૭.૨૭.
સુમાલી અને વસુ, બંને યુદ્ધમાં અડગ, વચ્ચે, મહાન આત્માવાળા વસુએ શક્તિશાળી બાણોથી તરત જ પન્નગરથને પાડી નાખ્યો.
હત્વા તુ સંયુગે તસ્ય રથં બાણશતૈશ્ચિતમ્ । ગદાં તસ્ય વધાર્થાય વસુર્જગ્રાહ પાણિના ।। ૭.૨૭.
યુદ્ધમાં સૈંકડો બાણોથી તેનો રથ નાશ કર્યા પછી, વસુએ તેને મારવા માટે પોતાના હાથમાં ગદા ઉઠાવી.
તતઃ પ્રગૃહ્ય દીપ્તાગ્રાં કાલદણ્ડોપમાં ગદામ્ । તાં મૂર્ધ્નિ પાતયામાસ સાવિત્રો વૈ સુમાલિનઃ ।। ૭.૨૭.
પછી તેજસ્વી ટોચવાળી, કાળદંડ જેવી ગદા પકડીને, સાવિત્રે એ ગદા સુમાલીના માથા પર પ્રહાર કરી.
સા તસ્યોપરિ ચોલ્કાભા પતન્તીવ બભૌ ગદા । ઇન્દ્રપ્રમુક્તા ગર્જન્તી ગિરાવિવ મહાશનિઃ ।। ૭.૨૭.
એ ગદા તેના ઉપર પડતી વખતે, ઉલ્કા જેવી તેજસ્વી લાગી, અને ઇન્દ્રે છોડેલી વીજળી જેવી ગર્જના કરતી પર્વત પર પડતી હોય તેમ ચમકી.
તસ્ય નૈવાસ્થિ ન શિરો ન માંસં દદૃશે તદા । ગદયા ભસ્મતાં નીતં નિહતસ્ય રણાજિરે ।। ૭.૨૭.
એ સમયે, યુદ્ધભૂમિ પર પડેલા મરેલા શરીરમાંથી હાડકાં, માથું કે માંસ કંઈ જ દેખાયું નહીં; ગદાના પ્રહારે બધું ભસ્મ થઈ ગયું.
તં દૃષ્ટ્વા નિહતં સઙ્ખ્યે રાક્ષસાસ્તે સમન્તતઃ । વ્યદ્રવન્સહિતાઃ સર્વે ક્રોશમાનાઃ પરસ્પરમ્ । વિદ્રાવ્યમાણા વસુના રાક્ષસા નાવતસ્થિરે ।। ૭.૨૭.
યુદ્ધમાં તેને મરેલો જોઈ, બધા રાક્ષસો એકસાથે ચારે બાજુ ભાગી ગયા, એકબીજાને બોલાવતા, અને વસુઓ દ્વારા હાંકી કાઢવામાં આવતા, ટકી શક્યા નહીં.
સુમાલિનં હતં દૃષ્ટ્વા વસુના ભસ્મસાત્કૃતમ્ । સ્વસૈન્યં વિદ્રુતં ચાપિ લક્ષયિત્વા ઽર્દિતં સુરૈઃ ।। ૭.૨૮.
સુમાલી વસુ દ્વારા માર્યો અને ભસ્મ થયેલો જોઈ, અને પોતાનું સૈન્ય દેવતાઓથી હાંકી કાઢાયું અને દુઃખી થયેલું જોઈને,
તતઃ સ બલવાન્ક્રુદ્ધો રાવણસ્ય સુતસ્તદા । નિવર્ત્ય રાક્ષસાન્સર્વાન્મેઘનાદો વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭.૨૮.
પછી, શક્તિશાળી અને ક્રોધિત, રાવણપુત્ર મેઘનાદે બધા રાક્ષસોને રોકી દીધા અને પોતે અડગ ઊભો રહ્યો.
સુરથેનાગ્નિવર્ણેન કામગેન મહારથઃ । અભિદુદ્રાવ સેનાં તાં વનાન્યગ્નિરિવ જ્વલન્ ।। ૭.૨૮.
સુરથ નામના, અગ્નિ જેવા રંગના અને પોતે પસંદ કરેલા મહારથ પર ચઢીને, તેણે એ સેના પર એવી રીતે ધાવાન કર્યું જેમ કે અગ્નિ જંગલમાં ધગધગતું જાય છે.
તતઃ પ્રવિશતસ્તસ્ય વિવિધાયુધધારિણઃ । વિદુદ્રુવુર્દિશઃ સર્વા દર્શનાદેવ દેવતાઃ ।। ૭.૨૮.
પછી, વિવિધ શસ્ત્રો ધારણ કરીને જ્યારે તે અંદર પ્રવેશ્યો, ત્યારે માત્ર તેને જોઈને જ દેવતાઓ બધે દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
ન બભૂવ તદા કશ્ચિદ્યુયુત્સોરસ્ય સમ્મુખે । સર્વાનાવિદ્ધ્ય વિત્રસ્તાંસ્તતઃ શક્રો ઽબ્રવીત્સુરાન્ ।। ૭.૨૮.
તે સમયે યુદ્ધ કરવા ઈચ્છતા કોઈ પણ વ્યક્તિ તેની સામે ઊભો રહ્યો નહિ; બધાને ઘાયલ કરીને અને તેમને ડરાયેલાં જોઈને, પછી શક્રે દેવતાઓને કહ્યું.
ન ભેતવ્યં ન ગન્તવ્યં નિવર્તધ્વં રણે સુરાઃ । એષ ગચ્છતિ પુત્રો મે યુદ્ધાર્થમપરાજિતઃ ।। ૭.૨૮.
ડરશો નહિ, ભાગો નહિ, યુદ્ધમાં સ્થિર રહો, હે દેવતાઓ. મારો પુત્ર, જે હજી સુધી અપરાજિત છે, હવે યુદ્ધ માટે આગળ વધે છે.
તતઃ શક્રસુતો દેવો જયન્ત ઇતિ વિશ્રુતઃ । રથેનાદ્ભુતકલ્પેન સઙ્ગ્રામે સો ઽભ્યવર્તત ।। ૭.૨૮.
પછી શક્રપુત્ર, દેવતા જયંત, જેનું નામ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ છે, અદ્ભુત રથ લઈને યુદ્ધમાં આગળ વધ્યો.
તતસ્તે ત્રિદશાઃ સર્વે પરિવાર્ય શચીસુતમ્ । રાવણસ્ય સુતં યુદ્ધે સમાસાદ્ય પ્રજઘ્નિરે ।। ૭.૨૮.
પછી બધા દેવતાઓએ શચીપુત્રને ઘેરી લીધા અને રાવણના પુત્ર સામે યુદ્ધમાં સામસામે આવીને તેને મારવા લાગ્યા.
તેષાં યુદ્ધં સમભવત્સદૃશં દેવરક્ષસામ્ । મહેન્દ્રસ્ય ચ પુત્રસ્ય રાક્ષસેન્દ્રસુતસ્ય ચ ।। ૭.૨૮.
દેવતાઓ અને રાક્ષસો વચ્ચે એવું યુદ્ધ થયું કે જે મહેન્દ્રના પુત્ર અને રાક્ષસરાજના પુત્રની શક્તિને સરખું હતું.
તતો માતલિપુત્રે તુ ગોમુખે રાક્ષસાત્મજઃ । સારથૌ પાતયામાસ શરાન્કનકભૂષણાન્ ।। ૭.૨૮.
પછી રાક્ષસપુત્રએ માતલિના પુત્ર ગોમુખ પર, જે રથચાલક હતો, સોનાથી શોભિત તીરોની વરસાદ વરસાવી.
શચીસુતશ્ચાપિ તથા જયન્તસ્તસ્ય સારથિમ્ । તં ચાપિ રાવણિઃ ક્રુદ્ધઃ સમન્તાત્પ્રત્યવિધ્યત ।। ૭.૨૮.
એ જ રીતે, શચીપુત્ર જયંતએ પણ તેના રથચાલકને ઘાયલ કર્યો, અને રાવણપુત્ર ક્રોધથી ભરાઈને ચારે બાજુથી તેના પર હુમલો કર્યો.
સ હિ ક્રોધસમાવિષ્ટો બલી વિસ્ફારિતેક્ષણઃ । રાવણિઃ શક્રતનયં શરવર્ષૈરવાકિરત્ ।। ૭.૨૮.
ક્રોધથી ભરેલો, શક્તિશાળી અને આંખોમાં ગુસ્સો છલકતો રાવણપુત્રએ, શક્રપુત્ર પર તીરોની ઝરમર વરસાવી.
તતો નાનાપ્રહરણાઞ્છિતધારાન્સહસ્રશઃ । પાતયામાસ સઙ્ક્રુદ્ધઃ સુરસૈન્યેષુ રાવણિઃ ।। ૭.૨૮.
પછી રાવણપુત્રે ગુસ્સામાં આવીને, દેવસેનાઓ પર હજારો તીખા ધારવાળા શસ્ત્રો વરસાવ્યા.
શતઘ્નીમુસલપ્રાસગદાખડ્ગપરશ્વધાન્ । મહાન્તિ ગિરિશૃઙ્ગાણિ પાતયામાસ રાવણિઃ ।। ૭.૨૮.
તેણે શતઘ્ની, મુસળ, ભાલા, ગદા, તલવાર, પરશુ અને વિશાળ પર્વતશિખરો જેવી મહાન હથિયારો ફેંકી નાખ્યા.
તતઃ પ્રવ્યથિતા લોકાઃ સઞ્જજ્ઞે ચ તમો ઽભવત્ । તસ્ય રાવણપુત્રસ્ય શત્રુસૈન્યાનિ નિઘ્નતઃ ।। ૭.૨૮.
પછી સમગ્ર જગત ડરી ઉઠ્યું અને રાવણપુત્ર જ્યારે શત્રુસેનાઓને સંહારતો હતો ત્યારે અંધકાર છવાઈ ગયો.
તતસ્તદ્દૈવતબલં સમન્તાત્તં શચીસુતમ્ । બહુપ્રકારમસ્વસ્થમભવચ્છરપીડિતમ્ ।। ૭.૨૮.
પછી સર્વત્રથી એ દૈવી સેના શચીપુત્રને અનેક રીતે ઘેરી રહી, અને તે તીરોની પીડાથી ખૂબ જ અકળાઈ ગયો.
નાભ્યજાનન્ત ચાન્યોન્યં રક્ષો વા દેવતા ઽથવા । તત્ર તત્ર વિપર્યસ્તં સમન્તાત્પરિધાવતિ ।। ૭.૨૮.
ત્યાં રાક્ષસો દેવતાઓને ઓળખી શકતા નહતા અને દેવતાઓ પણ રાક્ષસોને ઓળખી શકતા નહતા; દરેક જગ્યાએ ગોટાળો હતો અને બધા બેધડક દોડતા હતા.
દેવા દેવાન્નિજઘ્નુસ્તે રાક્ષસાન્રાક્ષસાસ્તથા । સમ્મૂઢાસ્તમસાચ્છન્ના વ્યદ્રવન્નપરે તથા ।। ૭.૨૮.
દેવતાઓ દેવતાઓને મારતા હતા અને રાક્ષસો રાક્ષસોને મારતા હતા; અંધકારથી ઘેરાયેલા અને ભુલાઈ ગયેલા બીજા બધા દિશાઓમાં ભાગી ગયા.