સર્વથા તુ મહત્કર્મ કરિષ્યતિ બલોત્કટઃ । રાક્ષસઃ પુત્રસહિતો દૃષ્ટમેતન્નિસર્ગતઃ ।। ૭.૨૭.
છતાં પણ એ મહાબલી રાક્ષસ પોતાના પુત્ર સાથે મળીને એક મહાન કાર્ય કરશે; આ તો શરૂઆતથી જ જાણીતું છે.
યત્તુ માં ત્વમભાષિષ્ઠ યુદ્ધ્યસ્વેતિ સુરેશ્વર । નાહં તં પ્રતિયોત્સ્યામિ રાવણં રાક્ષસં યુધિ ।। ૭.૨૭.
હે દેવોના રાજા, તમે મને કહ્યું હતું કે, 'યુદ્ધ કરો', પણ હું રાવણ નામના રાક્ષસ સાથે યુદ્ધમાં સામો પડવાનો નથી.
નાહત્વા સમરે શત્રું વિષ્ણુઃ પ્રતિનિવર્તતે । દુર્લભશ્ચૈવ કામો ઽદ્ય વરગુપ્તાદ્ધિ રાવણાત્ ।। ૭.૨૭.
વિષ્ણુ ક્યારેય યુદ્ધમાં દુશ્મનને માર્યા વિના પાછો ફરતો નથી; આજે રાવણને મળેલી વરદાનની રક્ષા કારણે ઇચ્છિત ફળ મેળવવું અઘરું છે.
પ્રતિજાને ચ દેવેન્દ્ર ત્વત્સમીપે શતક્રતો । ભવિતા ઽસ્મિ યથા ઽસ્યાહં રક્ષસો મૃત્યુકારણમ્ ।। ૭.૨૭.
હે ઇન્દ્ર, હે શતક્રતુ, હું તમારી સામે વચન આપું છું કે હું આ રાક્ષસનો મરણનું કારણ બનીશ.
અહમેવ નિહન્તા ઽસ્મિ રાવણં સપુરઃસરમ્ । દેવતા નન્દયિષ્યામિ જ્ઞાત્વા કાલમુપાગતમ્ । એતત્તે કથિતં તત્ત્વં દેવરાજ શચીપતે ।। ૭.૨૭.
હું પોતે રાવણ અને તેના સાથીઓને મારી નાખીશ; યોગ્ય સમય આવી ગયો છે તે જાણીને દેવતાઓને આનંદ આપીશ. હે દેવરાજ, હે શચીપતિ, આ સાચી વાત મેં તમને કહી છે.
યુદ્ધ્યસ્વ વિગતત્રાસઃ સર્વૈઃ સાર્ધં મહાબલ ।। ૭.૨૭.
તમે બધાં મહાબળીઓ સાથે નિર્ભય થઈને યુદ્ધ કરો.
યામિ જ્ઞાત્વા કાલમુપાગતમ્ । તતો રુદ્રાઃ સહાદિત્યા વસવો મરુતો ઽશ્વનૌ । સન્નદ્ધા નિર્યયુસ્તૂર્ણં રાક્ષસાનભિતઃ પુરાત્ ।। ૭.૨૭.
હવે યોગ્ય સમય આવી ગયો છે એ જાણીને હું જાઉં છું. ત્યારબાદ રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ, મરુતો અને અશ્વિનીકુમારો સંપૂર્ણ શસ્ત્રોથી સજ્જ થઈને ઝડપથી શહેરમાંથી રાક્ષસોની સામે યુદ્ધ માટે નીકળી પડ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે નાદઃ શુશ્રુવે રજનીક્ષયે । તસ્ય રાવણસૈન્યસ્ય પ્રયુદ્ધસ્ય સમન્તતઃ ।। ૭.૨૭.
આ દરમિયાન, રાત્રિ અંતે, રાવણની સેના ચારેય બાજુથી યુદ્ધમાં જોડાઈ ત્યારે એક ગુંજતો અવાજ સંભળાયો.
તે પ્રયુદ્ધા મહાવીર્યા હ્યન્યોન્યમભિવીક્ષ્ય વૈ । સઙ્ગ્રામમેવાભિમુખા હ્યભવર્તન્ત હૃષ્ટવત્ ।। ૭.૨૭.
એ મહાવીર યોદ્ધાઓ એકબીજાને નિહાળી આનંદપૂર્વક યુદ્ધ માટે આગળ વધ્યા.
તતો દૈવતસૈન્યનાં સઙ્ક્ષોભઃ સમજાયત । તદક્ષયં મહાસૈન્યં દૃષ્ટ્વા સમરમૂર્ધનિ ।। ૭.૨૭.
પછી દેવોની સેનામાં ખલેલ મચી ગઈ, કારણ કે યુદ્ધના મથક પર અખૂટ અને વિશાળ રાક્ષસસેના દેખાઈ આવી.
તતો યુદ્ધં સમભવેદ્દેવદાનવરક્ષસામ્ । ઘોરં તુમુલનિર્હ્રાદં નાનાપ્રહરણોદ્યતમ્ ।। ૭.૨૭.
પછી દેવો, દાનવો અને રાક્ષસો વચ્ચે ભયાનક, ગર્જનાથી ભરેલું અને અનેક શસ્ત્રો ઉંચકીને યુદ્ધ શરૂ થયું.
એતસ્મિન્નન્તરે શૂરા રાક્ષસા ઘોરદર્શનાઃ । યુદ્ધાર્થં સમવર્તન્ત સચિવા રાવણસ્ય તે ।। ૭.૨૭.
આ દરમિયાન, રાવણના મંત્રીઓ એવા ભયાનક દેખાતા શૂરવીર રાક્ષસો યુદ્ધ માટે એકઠા થયા.
મારીચશ્ચ પ્રહસ્તશ્ચ મહાપાર્શ્વમહોદરૌ । અકમ્પનો નિકુમ્ભશ્ચ શુકઃ સારણ એવ ચ ।। ૭.૨૭.
મારીચ, પ્રહસ્ત, મહાપાર્શ્વ, મહોદર, અકંપન, નિકુંભ, શુક અને સારણ પણ તેમાં હતા.
સંહ્લાદો ધૂમકેતુશ્ચ મહાદંષ્ટ્રો ઘટોદરઃ । જમ્બુમાલી મહાહ્રાદો વિરૂપાક્ષશ્ચ રાક્ષસઃ ।। ૭.૨૭.
સંહ્લાદ, ધૂમકેતુ, મહાદંષ્ટ્ર, ઘટોદર, જંબુમાળી, મહાહ્રાદ અને વિરૂપાક્ષ—all રાક્ષસો હતા.
સુપ્તઘ્નો યજ્ઞકોપશ્ચ દુર્મુખો દૂષણઃ ખરઃ । ત્રિશિરાઃ કરવીરાક્ષઃ સૂર્યશત્રુશ્ચ રાક્ષસઃ ।। ૭.૨૭.
સુપ્તઘ્ન, યજ્ઞકોપ, દુર્મુખ, દુષણ, ખર, ત્રિશિરા, કરવીરાક્ષ અને સૂર્યશત્રુ પણ રાક્ષસો હતા.
મહાકાયો ઽતિકાયશ્ચ દેવાન્તકનરાન્તકૌ । એતૈઃ સર્વૈઃ પરિવૃતો મહાવીર્યો મહાબલઃ ।। ૭.૨૭.
મહાકાય, અતિકાય, દેવાંતક અને નરાંતક—આ બધા મહાવીર અને મહાબળવાન રાક્ષસોથી ઘેરાયેલો હતો.
રાવણસ્યાર્યકઃ સૈન્યં સુમાલી પ્રવિવેશ હ । સ દૈવતગણાન્સર્વાન્નાનાપ્રહરણૈઃ શિતૈઃ । વ્યધ્વંસયત્સુસઙ્ક્રુદ્ધો વાયુર્જલધરાનિવ ।। ૭.૨૭.
રાવણના પૂર્વજ સુમાલી સેનામાં પ્રવેશ્યા; તેઓ ક્રોધિત થઈ વિવિધ તીક્ષ્ણ શસ્ત્રોથી દેવતાઓના સમૂહને એવી રીતે નષ્ટ કરવા લાગ્યા જેમ પવન વાદળોને ઉડાડી દે છે.
તદ્દૈવતબલં રામ હન્યમાનં નિશાચરૈઃ । પ્રણુન્નં સર્વતો દિગ્ભ્યઃ સિંહનુન્ના મૃગા ઇવ ।। ૭.૨૭.
હે રામ, રાત્રિમાં ફરતા રાક્ષસો દ્વારા દેવસેના ચારેય દિશામાંથી હાંકી કાઢવામાં આવી, જેમ સિંહો દ્વારા પશુઓ ભાગી જાય છે.
એતસ્મિન્નન્તરે શૂરો વસૂનામષ્ટમો વસુઃ । સાવિત્ર ઇતિ વિખ્યાતઃ પ્રવિવેશ રણાજિરમ્ ।। ૭.૨૭.
આ દરમિયાન, વસુઓમાં અઠમો અને સાવિત્ર નામે પ્રસિદ્ધ એવા શૂરવીર યુદ્ધભૂમિમાં પ્રવેશ્યા.
તથા ઽ ઽદિત્યૌ મહાવીર્યૌ ત્વષ્ટા પૂષા ચ દંશિતૌ । નિંર્ભયૌ સહ સૈન્યેન તદા પ્રાવિશતાં રણે ।। ૭.૨૭.
એ રીતે, મહાવીર્ય two આદિત્ય, ત્વષ્ટા અને પૂષા, નિર્ભય બનીને પોતાના સૈન્ય સાથે યુદ્ધમાં પ્રવેશ્યા.
તતો યુદ્ધં સમભવત્સુરાણાં સહ રાક્ષસૈઃ । ક્રુદ્ધાનાં રક્ષસાં કીર્તિં સમરેષ્વનિવર્તિનામ્ ।। ૭.૨૭.
પછી દેવતાઓ અને રાક્ષસો વચ્ચે યુદ્ધ શરૂ થયું, જેમાં રાક્ષસોનો યુદ્ધમાં ક્યારેય પાછા ન ફરવાનો કીર્તિ હતી.
તતસ્તે રાક્ષસાઃ સર્વે વિબુધાન્સમરે સ્થિતાન્ । નાનાપ્રહરણૈર્ઘોરૈર્જઘ્નુઃ શતસહસ્રશઃ ।। ૭.૨૭.
બધા રાક્ષસોએ યુદ્ધમાં ઉભેલા દેવતાઓ પર અનેક ભયાનક હથિયારો વડે સૈંકડો-હજારોમાં પ્રહાર કર્યો.
દેવાશ્ચ રાક્ષસાન્ઘોરાન્મહાબલપરાક્રમાન્ । સમરે વિમલૈઃ શસ્ત્રૈરુપનિન્યુર્યમક્ષયમ્ ।। ૭.૨૭.
દેવતાઓએ પણ શુદ્ધ હથિયારો વડે ભયાનક અને શક્તિશાળી રાક્ષસોને યુદ્ધમાં યમલોક પહોંચાડ્યા.
એતસ્મિન્નન્તરે રામ સુમાલી નામ રાક્ષસઃ । નાનાપ્રહરણૈઃ ક્રુદ્ધસ્તત્સૈન્યં સો ઽભ્યવર્તત ।। ૭.૨૭.
એ સમયે, હે રામ, સુમાલી નામનો રાક્ષસ ક્રોધથી ભરેલો, વિવિધ હથિયારો લઈને તે સૈન્ય સામે આગળ વધ્યો.
સ દૈવતબલં સર્વં નાનાપ્રહણૈઃ શિતૈઃ । વ્યધ્વંસયત સઙ્ક્રુદ્ધો વાયુર્જલધરં યથા ।। ૭.૨૭.
તે ક્રોધિત થઈને, તીખા હથિયારો વડે આખું દૈવી સૈન્ય નાશ કરી નાખ્યું, જેમ પવન વાદળને ઉડાડી દે છે.
તે મહાબાણવર્ષૈશ્ચ શૂલપ્રાસૈઃ સુદારુણૈઃ । હન્યમાનાઃ સુરાઃ સર્વે ન વ્યતિષ્ઠન્ત સંહતાઃ ।। ૭.૨૭.
મોટા બાણોના વરસાદ અને ભયાનક ભાલાઓના પ્રહારોને કારણે, બધા દેવતાઓ એકઠા રહીને પણ ટકી શક્યા નહીં.
તતો વિદ્રાવ્યમાણેષુ દૈવતેષુ સુમાલિના । વસૂનામષ્ટમઃ ક્રુદ્ધઃ સાવિત્રો વૈ વ્યવસ્થિતઃ ।। ૭.૨૭.
પછી, જ્યારે સુમાલી દ્વારા દેવતાઓ ભાગી રહ્યા હતા, ત્યારે વસુઓમાં આઠમો, સાવિત્ર, ક્રોધિત થઈને ઊભો રહ્યો.
સંવૃતઃ સ્વૈરથાનીકૈઃ પ્રહરન્તં નિશાચરમ્ । વિક્રમેણ મહાતેજા વારયામાસ સંયુગે ।। ૭.૨૭.
પોતાના રથદળોથી ઘેરાયેલો તે તેજસ્વી, પરાક્રમથી, યુદ્ધમાં હુમલો કરતા રાત્રિચરનું અવરોધન કરવા લાગ્યો.
તતસ્તયોર્મહાયુદ્ધમભવદ્રોમહર્ષણમ્ ।। ૭.૨૭.
પછી એ બંને વચ્ચે ભયજનક અને રોમાંચક મહાયુદ્ધ થયું.
સુમાલિનો વસોશ્ચૈવ સમરેષ્વનિવર્તિનોઃ । તતસ્તસ્ય મહાબાણૈર્વસુના સુમહાત્મના । નિહતઃ પન્નગરથઃ ક્ષણેન વિનિપાતિતઃ ।। ૭.૨૭.
સુમાલી અને વસુ, બંને યુદ્ધમાં અડગ, વચ્ચે, મહાન આત્માવાળા વસુએ શક્તિશાળી બાણોથી તરત જ પન્નગરથને પાડી નાખ્યો.